شرکت زاگرس دارو

فعال در زمینه کشت و فرآوری گیاهان دارویی و در آینده ایی نزدیک تولید داروهای گیاهی

 

 

 
 

اثرات درمانی: ضدالتهاب -  بهبود زخم  - درمان كبودي و دررفتگي مفاصل -  روماتيسم  - درمان التهاب پوست و سياهرگها .درمان به روش هوميوپاتي که تحريك سيستم ايمني بدن می باشد.

هشدار:در برخي افراد سبب التهاب پوست مي شود. مصرف داخلي سبب افزايش فشار خون شود. توسط گلهاي زير در آن تقلب شود:

1.Calendula officinalis همیشه بهار

2.Inula brittanica زنجبیل شامی

3.Tragapogon pratensis شنگ

ترکیبات:

  • لاكتون هاي سزكوئي ترپن
  • فلاونوئيدها
  • اسانس
  • ¡موسيلاژ
  • پلي ساكاريدها و
  • تانن ها
  • اثرات ضددرد و ضدالتهاب آن در ارتباط با ماده هلنالين (Helenalin) و دي‌هيدروهلنالين (Dihydrohelenalin) مي باشد.

گیاهشناسی: همیشه بهار کوهی – تنباکوی کوهی با نام علمی Arnica montana از تیره Asteraceae می باشد. گیاهی علفی و چند ساله. ارتفاع گیاه در حدود 30 تا 60 سانتیمتر. برگها سبز روشن، دندانه‌دار و گاهی وجود کرک روی سطح بالایی. برگهای پایینی تخم مرغی با نوک گرد. برگهای بالایی کوچکتر، نیزه ای شکل و متقابل. ساقه گل‌دهنده گرد و کرکدار و در انتها دارای 1 تا 3 گل مجزا. ریزوم قهوه‌‌ای، استوانه‌ای با ریشه‌چه‌های ترد و نازک در سطح زیرین. گلها زرد رنگ به قطر 3 تا 5 سانتیمتر. میوه‌ها فندقه با کرک های زبر.  

نیاز اکولوژیکی:بومي مناطق معتدل است. آرنیکا در چمنزار‌ها و مراتع مرتفع،کوهستان‌ها و جنگل‌های کم تراکم در ارتفاعات 1200 تا 2800 متري به طور طبيعي می‌روید. نور زیاد را تحمل می کند ولی مکان‌های نیمه سایه را ترجیح می‌دهد. مراتع فقیر با خاک‌های اسیدی را می‌پسندد.  pH 5 تا 6 براي رشد آن مناسب مي باشد. خاك هاي آهكي را نمي پسندد. در خاك‌هاي رسي و شني به خوبی رشد مي كند.

پراکندگی: آرنيكا از جنوب نروژ و منطقه جنوبي بين ليتواني و استوني تا جنوب پرتغال، محدوده كوه‌هاي ايتاليا (Apennines) و رشته كوه‌هاي مركزي اروپا (Carpathians) انتشار يافته است. اين گياه در آمريكا اهلي شده است.در بسياري از مناطق، اين گياه از گونه‌هاي حفاظت شده است. آلمان وارد كننده اصلي و اسپانيا و روماني از كشورهاي مهم صادر كننده مي باشند.

تکثیر:

  • تقسيم ريشه (ريزوم)
  • قلمه
  • بذر (زيوايي كم)
  • اين گياه از طريق كشت درون شيشه اي نيز با موفقيت تكثير شده است.

آفات و بیماری ها:تاكنون، تنها بيماري قارچي پوسيدگي طوقه كه عامل آنCylindrocarpon spمي‌باشد مشاهده شده است.

بخش های مورد استفاده:

  • ريشه ها
  • گل هاي خشك شده

گل ها داراي آرنيسين (Arnicin) بيشتري نسبت به ريشه ها هستند ولي تانن ندارند.

برداشت:هنوز در بيشتر مناطق برداشت از رويشگاه هاي طبيعي صورت مي گيرد.

•در فصل تابستان

•گلها در زمان تمام گل وقتي به طور كامل باز شده

•ريشه ها در فصل پاييز پس از خشك شدن اندام هوايي

 

 

نوشته شده در یکشنبه چهاردهم آبان 1391ساعت 5:47 توسط مهدی ندری|

 

 

 
 

Gas Chromatography mass spectrophotometer

 

دستگاه کروماتوگرافی گازی می تواند ترکیبات فرار و نیمه فرار را با حد تشخیص بالا جداسازی کند اما نمی تواند آنها را شناسایی نماید. طیف سنج جرمی می تواند اطلاعات جزئی ساختمانی بیشتر ترکیبات را تهیه کند به طوریکه آنها به طور دقیق شناسایی شوند اما نمی تواند به آسانی آنها را از هم جدا سازی کند. در این حالت کروماتوگرافی گازی با طیف سنج جرمی جفت شده است. در این وضعیت طیف سنج جرمی نقش آشکار کننده  را ایفا می کند. در این تکنیک که کروماتوگرافی گازی- طیف سنجی جرمی(GC- MS) خوانده می شود، جریان گاز خارج شده از کروماتوگراف گازی پس از عبور از یک شیر، از لوله حاوی روزنه مولکولی گذر می کند پس مقداری از جریان گاز وارد محفظه یونیزاسیون دستگاه طیف سنج جرمی می گردد. بدین طریق حصول طیف جرمی هر جزء موجود در یک مخلوط تزریق شده به کروماتوگراف گازی ممکن می گردد. نمونه‌هایی که با طیف سنجی جرمی مورد مطالعه قرار می‌گیرند، می‌توانند به حالت گاز ، مایع یا جامد باشند. در این روش باید از وسایلی استفاده کرد تا مقدار کافی از نمونه را به حالت بخار در آورده ، سپس جریانی از مولکولها روانه محفظه یونیزاسیون شوند. برای مواد با فراریت کم ، می‌توان سیستم را به گونه‌ای طراحی کرد که در یک اجاق یا تنور قرار گیرد تا در اثر گرم کردن نمونه ، فشار بخار بیشتری حاصل گردد. باید مراقب بود که حرارت زیاد باعث تخریب ماده نگردد. در مورد مواد جامد نسبتا غیر فرار ، روش مستقیمی را می‌توان بکار برد. نمونه در نوک میله‌ای قرار داده می‌شود و سپس از یک شیر خلاء ، وارد محفظه یونیزاسیون می‌گردد. نمونه در فاصله بسیار نزدیکی از پرتو یونیزه کننده الکترونها قرار می‌گیرد. سپس آن میله ، گرم شده و تولید بخاری از نمونه را کرده تا در مجاورت پرتو الکترونها بیرون رانده شوند.

اختلاف بین کروماتوگراف گازی و طیف سنج جرمی

- ترکیب خروجی از کروماتوگراف گازی تحت فشار 760 میلی متر جیوه  می باشد.
- اما طیف سنج جرمی تحت شرایط خلاء در حدود 5-10 تا 6-10 میلی متر جیوه می باشد.
- قسمت اتصال دهنده دو جزء دستگاه، فشار گاز منتشر شده از GC را از 760 میلی متر جیوه به 5-10 تا 6-10میلی متر جیوه کاهش می دهد و تمام یا قسمت عمده مولکولهای آنا لیتها را از GC  به MS منتقل میکند.
- این قسمتهای واسطه گاز حامل را از آنالیتهای آلی جدا می کنند و در واقع غلظت ترکیبات آلی را در جریان گاز حامل افزایش می دهند.
- در این روش درصد بالایی از آنالیتها نیز حذف می شوند و کارایی این روشها بین 20% تا 50% می باشد.

انواع قطعه اتصال دهنده که برای ستونهای انباشته در گاز کروماتوگرافی – طیف سنج جرمی استفاده می شود:

Jet Separator

Membrane Separator

Effusion Separator

با استفاده از یک سیستم  GC-MSمی توان به آنالیز یک مخلوط پرداخت و تجسس کتابخانه ای بر روی هر جزء از مخلوط انجام داد. اگر اجزای موجود در مخلوط ترکیبات شناخته شده ای باشند، در آن صورت می توان آنهارا از طریق مقایسه با ترکیبات یافت شده در کتابخانه رایانه شناسایی کرد.
 
 
نوشته شده در یکشنبه چهاردهم آبان 1391ساعت 5:46 توسط مهدی ندری|

 

 

 
 
•فریز درایر یا لیوفیلاز یک فرآیند دهیدراسیون است تا نگهداری مواد فاسد شدنی ممکن شده و یا مواد به آسانی قابل حمل شوند.

•فرآورده ها معمولاً بیش از 90% آب دارند.
•امکان بسته بندی بهتر
•سبک شدن وزن فرآورده
 
اساس کار
  فرایند دارای 3 مرحله است:

1- منجمد کردن (Freezing).

2- خشک کردن اولیه .(Primary drying)

3- خشک کردن ثانویه (Secondary drying).

برای حذف آب فرآورده از تصعید استفاده میشود. تصعید یخ زمانی رخ میدهد که دما صفر درجه و فشار بخا آب 5/4 میلیمتر جیوه باشد.

اساس کار Freeze dryer کنترل دما و فشار اطراف محصول است

منجمد کردن (Freezing)

•در این مرحله آب موجود در محصول به یخ تبدیل میشود.
•دما بین 80- تا 50- درجه (زیر نقطه triple point).
•مهمترین مرحله است.
•در این مرحله هر چه کریستالهای بزرگتری تشکیل شود، راحتتر فریز میشوند. پس باید محصولات به آرامی منجمد شوند و یا اینکه دما به طور چرخشی کاهش یابد. به این فرآیند Annealing گویند.
•در مواردی که در مواد غذایی سلولهای زنده وجود دارد، کریستالهای بزرگ باعث شکسته شدن دیواره سلولی میشود.

 خشک کردن اولیه (Primary drying)

•در این مرحله تصعید اتفاق می افتد و آب باند نشده حذف میشود.
•برای شروع تصعید فشار باید کاهش یابد و به زیر نقطه بحرانی برسد.
•مقدار انرژی لازم 2800kj/kg است.
•در این مرحله حدود 95% آب فراورده تصعید میشود.
•این مرحله ممکن است به کندی انجام شود. در صنعت چند روز طول میکشد، چون اگر گرما بیش از حد باشد، ساختار محصول تغییر میکند.

 خشک کردن ثانویه (Secondary drying)

•هدف حذف مولکولهای آب منجمد نشده (باند شده) است.
•آب باند شده به نمونه را Sorbed water گویند.
•در این مرحله نسبت به مرحله قبل دما بالاتر رفته و ممکن است به بالای صفر هم برسد.
•در این مرحله فشار همچنین پایین نگه داشته میشود.
•در پایان کار و قبل از مهر و موم شدن، خلا به وسیله یک گاز بی اثر مانند نیتروژن شکسته میشود.
•این گازها به داخل حفرات نفوذ کرده و انتقال گرما را افزایش میدهند.
•در انتهای کار میزان آب محصول 1 تا 4% است.
 

 مواد محافظ

•lyoprotectants مواد فریز درای شده را حفاظت میکنند.
•معمولاً از ترکیبات پلی هیدروکسی هستند. قندها (مونو، دی و پلی ساکاریدها)، پلی الکلها و مشتقات آنها.
•ساکارز و Terehalose از ترکیبات طبیعی هستند.

 ویژگیهای محصولات فریز درایر شده

•محصولات فریز شده برای مدت طولانی قابل نگهداری هستند.
•به دلیل عدم استفاده از گرما برای دهیدراسیون، خسارت کمتری به محصول وارد میشود.
•باعث چروکیدگی محصول نمی شود.
•طعم، بو و مزه و محتوای غذایی محصول را تغییر نمی دهد.
•مدت زمان نگهداری (Shelf life) را به شدت بالا می برد.

 کاربردهای فریز درایر

•امکان بسته بندی بهتر فراهم میشود.
•وزن فرآورده سبکتر شده و حمل ونقل آسانتر میشود.
•دارویی و بیوتکنولوژی (واکسن و مواد تزریقی).
•نگهداری غذا
•بستنی های فریز شده برای فضانوردان
•ادویه جات
•در تولید مواد شیمیایی

 محدودیت های فریز درایر

•هزینه بر است.
•دستگاه گران است.
•انرژی زیادی لازم دارد.
•فرآیند کار گاهی طولانی است.
•این روش اغلب برای خشک کردن مواد حساس به گرما مانند پروتئینها، آنزیمها، پلاسمای خون، سرم، هورمونهای گیاهی و ویتامینها به کار می رود.

 

 

نوشته شده در یکشنبه چهاردهم آبان 1391ساعت 5:45 توسط مهدی ندری|

 

 

 
گاوزبان Borago officinalis از تیره Boraginaceae
 
 

خصوصيات گياهشناسي: گاوزبان گياهي است يكساله با ساقه‌هاي مستقيم و منشعب كه ارتفاع آن از 70-15 ساني‌متر تغيير مي‌كند. كل اندام گياه پوشيده از تارها و كرك‌هاي خشني است. گل‌آذين گياه گرزن است و گلها به رنگ آبي زيبا و بندرت سفيد يا گلي هستند.وزن هزاردانه آن 20-15 گرم مي‌باشد

اكولوژي: گاوزبان گياهي است بسيار مقاوم به سرما. خاكهاي مناسب براي كشت آن خاكهاي مرطوب با زهكشي مناسب است البته خاكهاي خشك و فقير را نيز تحمل مي‌كند ولي عملكرد آن كاهش مي‌يابد. نور كامل خورشيد را مي‌پسندد ولي آفتاب بسيار شديد آنرا آزار داده و ممكن است گياه را به حالت روزت درآورد. گاوزبان گياهي است بسيار مقاوم به شوري كه در برخي مناطق دنيا از آن براي اصلاح خاكهاي شور و قليا استفده مي‌كنند. اسيديته مناسب خاك براي رشد آن 8-6 مي‌باشد.

كاشت: روش تكثير گاوزبان از طريق بذر مي‌باشد. كاشت گاوزبان بصورت مستقيم و بهاره انجام مي‌شود ولي كشت پاييزه نيز گاها امكان‌پذير است. ميزان بذر مورد نياز براي كشت يك هكتار گاوزبان حدود 8-5 كيلوگرم مي‌باشد و تاراكم مناسب براي آن حدود 100000 بوته در هكتار است. سيستم كاشت گياه بصورت فارو مي‌باشد كه فاصله رديف‌ها را حدود 50 و فاصله گياهان روي رديف را حدود 20 سانتي‌متر در نظر مي‌گيرند.

داشت: لازم به ذكر است كه گاوزبان به كود حيواني نپوسيده بسيار حساس است و سريعا خشك مي‌شود و در اين مورد بايد دقت كافي اعمال نمود. گاوزبان در روزهاي اوليه كشت به آب زيادي نياز دارد و آبياري هر 3 روز يكبار بايد انجام شود ولي پس از سبز شدن و استقرار گياه با توجه به اقليم منطقه مي‌توان هر 7 روز يكبار آبياري را انجام داد. علفهاي هرز بايد مرتب در طول دوره رشد وجين شوند كه بهتر است اين كار با كولتيواتور انجام شود.

برداشت: اندام دارويي مورد استفاده گاوزبان سرشاخه‌هاي گلدار آن مي‌باشد. چون گاوزبان داراي گلدهي نامحدود است لذا مي‌توان در چندين مرحله عمليات برداشت گلها را انجام داد و در پايان كل اندام هوايي را برداشت نمود. برداشت معمولا از اواخر خرداد به بعد آغاز مي‌گردد. پس از برداشت بايد اندام هوايي در خشك‌كن با دماي حدود 35 درجه و يا در سايه خشك شوند.  عملكرد گاوزبان حدودا 2 تن در هكتار گياه خشك مي‌باشد. 

خواص دارويي مهم: آرام‌بخش، تصويه كننده خون و مدر

 

 

نوشته شده در یکشنبه چهاردهم آبان 1391ساعت 5:45 توسط مهدی ندری|

 

 

 
استخراج اسانس توسط دی اکسید کربن فوق بحرانی
 
 

•  وقتی گازی تحت فشار زیاد قرار بگیرد، به حالت مایع در می آید. از طرف دیگر دمای گاز بالا رفته و به دمای ویژه ای می رسد که فشار گاز گرم سبب مایع شدن می شود. این دما، دمای بحرانی نام دارد و مترادف آن فشار بخار، فشار بحرانی نام دارد. از فشار و دمای بحرانی نقطه بحرانی ایجاد می شود. حالت ماده در این شرایط سیال فوق بحرانی نام دارد. سیال فوق بحرانی از نظر خصوصیات فیزیکی حالتی میان مایع و گاز است.
 
 supercritical
 

سیال های فوق بحرانی به عنوان جایگزینی برای حلال های آلی مورد استفاده هستند. Co2 و آب به طور معمول بیشتر به عنوان سیال های فوق بحرانی استفاده می شوند.

ویژگی های Co2 به عنوان حلال مناسب برای استخراج ترکیبات طبیعی

بی اثر

بدون بو

در دسترس بودن

بدون طعم و مزه

دمای بحرانی نزدیک به شرایط محیطی

دارای گرمای نهان تبخیر کم

انرژی لازم برای رسیدن به حالت فوق بحرانی کم

پاک و بدون آلودگی

ارزان

غیرقابل اشتعال

غیرسمی

خصوصیت سیال فوق بحرانی در ارتباط با استخراج اسانس

cبا تغییر دماو فشار می توان به حداکثر ظرفیت حلال رسید.
c ضریب پخش سیال فوق بحرانی 1 تا 2 برابر بیشتر از مایعات است که انتقال سریع توده را آسان می کند و استخراج زودتر تمام میشود.
c ویسکوزیته و کشش سطحی آن سبب میشود تا به آسانی به بافت گیاهی نفوذ کند و مواد موثره را خارج سازد.
c ویژگی شبه گازی آن درجه بالایی از استخراج در مدت کوتاه را تامین می کند.
c می تواند به طور انتخابی ترکیبات مورد نظر را از ترکیبات پیچیده استخراج کند.
c برای جداسازی یک ترکیب نامطلوب از محصول نهایی بکار رود.

 مقایسه روش استخراج سنتی با دی اکسید کربن فوق بحرانی

SC Co2 extraction

Conventional extraction

بدون باقی مانده آفت کشها و سموم

امکان وجود آفت کشها و سموم

حفظ ترکیبات حساس به گرما

ترکیبات حساس معمولا تجزیه میشوند

عاری از حلال و بسیار خالص

وجود حلال و دیگر مواد سمی در اسانس

پایداری و اطمینان در تولید چاشنی ها و طعم دهنده ها

محدودیت استفاده در برخی ادویه ها و چاشنی ها

بدون تجزیه یا هیدرولیز فراورده ها یا پلیمرها

عصاره طبیعی کاذب

بدون فلزات سنگین

دارای فلزات سنگین معمولا غیرقابل اجتناب

انرژی لازم برای رسیدن به حالت فوق بحرانی کم

مصرف انرژی زیاد

کارایی بالا در استخراج ترکیبات مختلف

استفاده برای برخی از ترکیبات

استخراج سریع

زمان طولانی برای استخراج

عاری از نمک های غیرآلی

دارای نمک های غیرآلی

فرایند استخراج اسانس

1- Extraction:

استخراج کننده با فشار زیاد

2- Expansion:

شیر کاهش فشار

3- Separation:

جداکننده با فشار کم

4- Solvent conditioning:

پمپی برای افزایش شدت فشار حلال برگشتی

• مواد گیاهی به صورت جامد و به شکل پودر وارد مخزن استخراج می شود.
 
 
نوشته شده در یکشنبه چهاردهم آبان 1391ساعت 5:44 توسط مهدی ندری|

 

 

دلايل رويكرد به گياهان دارويی

 

استفاده روز افزون مردم از گياهان دارويي و همچنين تمايل شركت هاي توليد كننده مواد دارويي به داروهاي با منشا گياهي را مي توان به دلايل زير دانست:

۱-      تهيه برخي از مواد موثره فعال كه در صنايع دارويي اهميت بسياري دارند، به طور مصنوعي امكان پذير نيست وتنها به صورت طبيعي از گياهان مورد نظر قابل استخراجند. اين دسته از مواد يا به طور كلي ساختمان شيميايي ناشناخته اي دارند و يا به سبب داشتن ساختمان پيچيده، تهيه آنها در صنايع داروسازي مشكل و مستلزم هزينه بسيار گران است ( مانند گليكوزيدهاي قلبي موجود در گل انگشتانه (Digitalis purpurea) ، آلكالوئيد هاي پروانش (Catharanthus roseus) و آلكالوئيدهاي ارگوت ( Claviceps purpurea).

۲-      برخي از مواد طبيعي گياهي، چون سولانين ها به صورت مستقيم قابل استفاده نيستند و بايد تحت تاثير برخي فرايندهاي شيميايي قرار گيرند تا به موادي فعال و قابل استفاده تبديل شوند.

۳-      مواد دارويي شيميايي البته به صورت سريع اثر مي بخشد و داراي يك تاثير مشخص است، ولي بيشتر آنها عوارض جانبي نامطلوبي بر بدن انسان بر جاي ميگذارند. در حالي كه مواد دارويي حاصل ازگياهان با آنكه بتدريج تاثير مي بخشد، ولي اثرهاي مفيد جانبي داشته و فوايد زيادي از نظر دوام سلامت بدن دارند.

۴-      مواد موثره گياهان به ويژه عطرها و اسانس ها موارد استفاده متعدد و متفاوتي در صنايع لوازم آرايش، صنايع مواد شيميايي خانگي دارند به طوري كه بدون حضور مواد موثره مذكور، ساخت و تهيه بسياري از آنها امكان پذير نخواهد بود.

۵-      استفاده از مواد موثره گياهان دارويي در صنايع غذايي رشد روزافزون دارد. اگر چه استفاده از مواد مذكور در صنايع غذايي از گذشته معمول بوده ولي اكنون در صنايع نوپاي نوشابه سازي، كنسروسازي ، شيريني سازي و ... از مواد موثره گياهان دارويي براي بهتر شدن طعم و رنگ محصولات در سطح دقيق تر و حساب شده تري استفاده مي شود.

۶-      مواد موثره در گياهان ادويه اي علاوه بر آنكه طعم و مزه مواد غذايي را بهتر مي كند، اشتهاآور نيز هست وسبب هضم مواد غذايي و سلامت كار دستگاه گوارش مي گردد. مواد موثره ادويه ها گاه اثرهاي شفا بخش ديگري علاوه بر خاصيت اصلي شناخته شده خود دارند.

۷-      در سال هاي اخير آشنايي علمي و بنيادي انسان با خواص و آثار مفيد مواد دارويي طبيعي، زمينه استفاده روزافزون از آنها را فراهم آورده است.

تولید و فرآوری گیاهان دارویی . دکتر رضا امید بیگی . جلد اول

 

 

نوشته شده در یکشنبه چهاردهم آبان 1391ساعت 5:43 توسط مهدی ندری|

 

 

دکتر علی زرگری

 

 


سال و محل تولد : 1298 رشت
رشته تخصصی : داروسازی

 


فعاليت ها :
- گذراندن تحصیلات اولیه تا اخذ دیپلم در سال 1317 در زادگاه خویش
- ورود به دانشکده علوم دانشگاه تهران و اخذ لیسانس زیست شناسی در سال 320
- شروع به کار به عنوان دبیر آزمایشگاه گیاه شناسی در دانشکده پزشکی دانشگاه تهران
- خدمت در موزه علوم طبیعی و شروع به تحقیق در زمینه گیاه شناسی
- اخذ دکترای داروسازی از دانشگاه تهران در سال 1328 و ارتقاء به رتبه دانشیاری در سال 1335
- گذراندن دوره اکولوژی گیاهی در مرکز تحقیقاتی Bondy پاریس
- کشف چندین نمونه گیاه جدید
- عزیمت به فرانسه و اخذ درجه دکترای بیولوژی گیاهی در زمینه گیاهان کویری ایران از دانشگاه مون پلیه در سال 1339 و ارتقاء به مقام استادی دانشگاه تهران در سال 1340
- ادامه خدمت آموزشی در دانشکده داروسازی دانشگاه تهران
- قبول مسئولیت های اجرایی و عضویت در انجمن ها و مجامع علمی بین الملل
- عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران
- برگزیده شدن به عنوان چهره ماندگار عرصه علم داروسازی در نخستین همایش چهره های ماندگار سال 1380
آثار :
- گیاهان دارویی (برگزیده به عنوان کتاب سال)
- روش شناسایی گیاهان و نگارش مقالات فراوان در زمینه داروسازی و گیاهان دارویی

 

مشروح :

 

خلاصه : علی زرگری درسال 1298 دررشت متولد شد. و پس از اخذ دیپلم دراسل1317از زادگاه خویش، وارد دانشکده علوم دانشگاه تهران شد. وی در سال 1320 لیسانس زیست شناسی و در سال 1328 دکتری دارو سازی خودر ا از دانشگاه تهران دریافت کرد. وی عضو هئیت علمی دانشگاه تهران شد. وی در سال 1339 از دانشگاه مون پلیه فرانسه نیز دکتری بیولوژی گیاهی خود را دریافت کرد. و درسال 1340به مقام استادی نایل گشت . وی عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران و چهره ماندگار داروسازی در نخستین همایش چهره های ماندگار سال 1380است.گروه : علوم پزشکیرشته : داروسازیگرایش : گیاه شناسیتحصیلات رسمی و حرفه ای : علی زرگری پس از گذراندن تحصیلات اولیه تا اخذ دیپلم در سال1317درزادگاه خود شهر رشت، به تهران آمد و در سال 1320 پس از اخذ لیسانس زیست شناسی و مدتی تدریس، در سال 1328 مدرک دکتری خود در رشته داروسازی و درسال 1339 دکتری دیگری درزمینه بیولوژی گیاهی درزمینه گیاهان کویری ایران را از دانشگاه مون پلیه فرانسه دریافت کرد. و دوره اکولوژی گیاهی را نیز در مرکز تحقیقاتی bondy در پاریس گذرانده است.خاطرات و وقایع تحصیل : اقامت و تحصیل علی زرگری در فرانسه (دانشگاه مون پلیه ) از وقایع مهم زندگی علمی اوست .فعالیتهای ضمن تحصیل : علی زرگری پس از اخذ لیسانس زیست شناسی از دانشگاه تهران در سال 1320به عنوان دبیر آزمایشگاه گیاه شناسی در دانشکده پزشکی دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. همچنین درموزه علوم طبیعی و شروع تحقیق درزمینه گیاه شناسی کرد.وقایع میانسالی : علی زرگری پس از اخذ دکتری داروسازی از دانشگاه تهران در سال 1328، به تدریس در آنجا ادامه داد. ویدرسال 1335 دانشیار شد. وی در سالهای 1339_ 1335 دردانشگاه مون پلیه فرانسه به تحصیل جهت اخذ دکتری بیولوژی گیاهی پرداخت. در سال 1340 به مقام استادی رسید وی علاوه بر مسئولیت های اجرایی به عضویت در انجمن های متعدد علمی از جمله فرهنگستان علوم پزشکی می پردازد.مشاغل و سمتهای مورد تصدی : برخی شامل مهم علی زرگری عبارتند از: دبیر آزمایشگاه گیاه شناسی دانشکده پزشکی دانشگاه تهران 1320 پژوهشگر موزه علوم طبیعی به عنوان گیاه شناسی استاد عضو هئیت علمی دانشکده پزشکی در گروه دارو سازی دانشگاه تهران عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی ایران فعالیتهای آموزشی : علی زرگری پس از اخذ مدرک دکتری داروسازی از دانشگاه تهران در سال 1328، عضو هئیت علمی همان دانشگاه شد. وی درسال 1335به دانشیاری و در 1340 به استادی نایل شد.مراکزی که فرد از بانیان آن به شمار می آید : علی زرگری چندین نمونه گیاه جدید را کشف نموده و به نام خود ثبت کرده است.سایر فعالیتها و برنامه های روزمره : علی زرگری درکنار تدریس و پذیرفتن مسئولیتهای اجرایی به تحقیق و تالیف آثاری در زمینه داروسازی و گیاهان دارویی می پردازد.آرا و گرایشهای خاص : علی زرگری از معدود داروسازانی است که به گیاهان دارویی و خواص آنها به طور جدی و حرفه ای توجه دارد.جوائز و نشانها : علی زرگری در سال 1380 در نخستین همایش چهره های ماندگار به عنوان چهره ماندگار در عرصه داروسازی برگزیده و معرفی شد.چگونگی عرضه آثار : مقالات فراوان علمی در زمینه داروسازی و گیاهان دارویی از دیگر آثار علی زرگری می باشند.

 

 

 

 

نوشته شده در جمعه دوازدهم آبان 1391ساعت 20:0 توسط مهدی ندری|

 

اهمیت کشت و اهلی کردن گیاهان دارویی

محمد فروزنده

كارشناس ارشد زراعت

 

چکیده

در كشور ما حدود 500 گونه گياه دارویی و معطر وجود دارد كه تعداد زيادي از آن­ها بومي و انحصاري ايران مي­باشند. روند رو به رشد مصرف گياهان دارويي به عنوان مواد اوليه توليد داروهاي گياهي بدون توسعه روش­هاي مناسب كاشت و مديريت صحيح، تخريب طبيعت را در بر خواهد داشت.  فقر و از بین رفتن سنت­ها، دسترسی آسان به رویشگاه­های گیاهان دارویی، نبود دانش كافی در مورد میزان و روش­های برداشت پایدار گیاهان دارویی، وجود بازار تجارت پرسود و نبود خطی مشی­‌های قانونی از جمله عوامل مؤثر در بهره‌برداری بی رویه از گونه های دارویی و کاهش تنوع ژنتیکی آنها است. از جمله مزایای كشت گیاهان دارویی قبل از آنكه بهره برداری بی رویه باعث انقراض آن­ها گردد، شامل عدم آلودگی گیاهان دارویی به مواد نا خواسته، امكان كنترل­های پس از برداشت، شناسایی بهتر  و اصلاح ژنتیکی گونه­‌ها و جلوگیری از زوال تنوع ژنتیكی گونه­‌های كشت شده است.

 

کلمات کلیدی

گیاهان دارویی، اهلی کردن، کاشت، مدیریت

 

مقدمه

گياهان دارويي يكي از منابع بسيار ارزشمند در گستره وسيع منابع طبيعي ايران هستند كه در صورت شناخت علمي، كشت، توسعه و بهره برداري صحيح مي توانند نقش مهمي در سلامت جامعه، اشتغالزايي و صادرات غير نفتي داشته باشند. رويكرد جهاني به استفاده از گياهان دارويي و تركيبهاي طبيعي در صنايع دارويي، آرايشي _ بهداشتي و غذايي و بدنبال آن توجه مردم، مسئولين و صنايع داخلي به استفاده از گياهان دارويي و معطر نياز مبرم به تحقيقات پايه اي و كاربردي وسيعي را در اين زمينه نمايان مي سازد. كشور ايران داراي شرايط آب و هوايي متنوعي است كه اين امر خود موجب تنوع رشد گياهانمختلفي چون گياهان دارويي شده است.تعداد گونه های گیاهی دارویی حدود 52000 گونه برآورد شده است که 8 درصد آنها یعنی چیزی حدود 4160 گونه دارویی در معرض خطر انقراض هستند(اميد بيگي، 1384).بهره برداري از اين گياهان هنوز آن طور كه در كشورهاي مترقي دنيا معمول است، دركشور ما مورد توجه قرار نگرفته است و علت آن، عدم شناخت مردم ميتواند باشد.

 

اهمیت کاشت گیاهان دارویی

تعیین سود و هزینه سیستم‌های زراعی گیاهان دارویی می تواند به تصمیم گیری در مورد حفاظت گونه‌ها در محل طبیعی یا در مزارع و یا در هر دو محل کمک نماید. کشت یا جمع آوری گیاهان دارویی هیچ‌کدام نمی توانند جایگزین یکدیگر شوند، بلکه باید تلفیق مناسبی از هر دو وضعیت را در نظر گرفت که این امر نیازمند بررسی­های همه جانبه است. كشت یا جمع آوری گیاهان دارویی از دیدگاه بازار اهلی کردن گیاهان داروییبه سرمایه گذاری کلان و سال­ها تحقیق نیاز دارد و باید مراحل مختلفی را طی نماید(WHO،2003 )که عبارتند از

مرحله اكتشاف و توسعه: دراین مرحله گیاهان دارویی شناسایی شده جمع آوری می شوند. میزان برداشت جوابگوی تقاضا می‌باشد.

 مرحله ثبات و تعادل: در این مرحله حداکثر برداشت از عرصه های طبیعی صورت می گیرد و قیمتها تقریباٌ ثابت می ماند.

مرحله نزولی: برداشت بی رویه باعث کاهش جمعیت گونه های دارویی وحشی می شود و قیمت محصولات افزایش می یابد. مرحله تولید زراعی: گونه‌های وحشی اهلی شده اند، قیمتها افزایش یافته و تولید زراعی گونه های دارویی مقرون به صرفه می شود(مير جليلي، 1384).

 

كشت یا جمع آوری گیاهان دارویی از دیدگاه مردم

تصور می‌شود كه كیفیت گونه‌های كشت شده پایین تر از گونه‌های وحشی جمع آوری شده است. به‌عنوان مثال ارزش ریشه‌های زنجبیل وحشی 10-5 برابر ریشه‌های زنجبیل كشت شده است. مردم چین معتقدند كه شباهت ظاهری ریشه‌های زنجبیل به پیكر انسان خود نشانه‌ای از نیروی زندگی و قدرت ریشه‌ها است. ریشه‌های كشت شده فاقد خصوصیات ظاهری ریشه‌های وحشی هستند و از این رو چندان مورد استقبال مصرف كنندگان قرارد نمی­گیرند(WHO، 2002). جمع آوری گیاهان دارویی از طبیعت می‌تواند به‌عنوان یك منبع درآمد (گهگاه اصلی) برای افراد كم درآمد و فاقد زمین زراعی مطرح باشد.

 

كشت یا جمع آوری گیاهان دارویی با توجه به نیازهای اكوسیستم‌ها و گونه ها

 براساس طبقه بندی رابینوویتز (WHO، 2002)گونه‌هایی كه:

 1- از پراكنش جغرافیایی محدودی برخوردار هستند

 2- دارای رویشگاه­های خاصی هستند

3- جمعیت­های كوچكی را در هر رویشگاه تشكیل می‌دهند، دارای بیشترین حساسیت نسبت به برداشت بی رویه هستند. حساسیت گونه های مختلف نسبت به شدت جمع آوری بسته به خصوصیات بیولوژیکی، سیستم تولید مثل و شکل زندگی گیاه متفاوت است (جدول شمارة 1).

جدول شماره 1- حساسیت گونه های مختلف نسبت به شدت جمع آوری

قسمت مورد ستفاده

چوب

پوست

ریشه

برگ

گل

میوه/بذر

شکل زندگی

یکساله

-

-

زیاد

متوسط

متوسط

زیاد

دو ساله

-

-

زیاد

متوسط

متوسط

زیاد

چند ساله

-

متوسط

زیاد

کم

کم

کم

درختچه

متوسط

متوسط

متوسط

کم

کم

کم

درخت

متوسط

متوسط

متوسط

کم

کم

کم

 

مقایسه مزایا و معایب کشت گیاهان دارویی در مقابل جمع‌آوری گونه‌های دارویی وحشی

جمع آوری گونه های وحشی از نظر گونه و اکوسیستم

مزایا:

- جمعیت­های وحشی همواره مورد توجه افراد محلی قرار می گیرند.

- انگیزه لازم برای حفاظت جمعیتهای وحشی و رویشگاههای آنها و حفظ تنوع ژنتیکی فراهم می شود.

معایب:

- برداشت بی رویه می تواند باعث انقراض اکوتیپ و حتی گونه شود.

- دسترسی همگان به این منابع پای بندی به اصول را با مشکل مواجه می سازد.

- در بسیاری موارد اطلاعات کافی در مورد بیولوژی منابع و عملکرد پایدار سالانه وجود ندارد.

- در بسیاری موارد فهرست منابع و رویشگاه­ها و همچنین طرحهای مدیریتی لازم وجود ندارد.

 

جمع آوری گونه های وحشی از دیدگاه مردم

مزایا:

- نیاز به سرمایه گذاری قبلی، برای ایجاد درآمد نقدی ندارد.

- داروهای گیاهی مورد نیاز برای درمان برخی بیماریها را فراهم می سازد.

- باعث حفظ و پایداری منابع موجود برای جوامع روستایی می شود( در صورت برداشت پایدار).

معایب:

- روشن نبودن وضعیت مالکیت زمین مشکلات زیادی را بوجود می آورد.

- برداشت بی رویه باعث نابودی این منابع می شود.

گیاهان وحشی جمع آوری شده از دیدگاه بازار

مزایا:

- ارزانتر هستند، چون نیاز به سرمایه گذاری خاصی ندارند.

- بسیاری از گونه‌ها در مقادیر کم مورد نیاز هستند و از این‌رو کشت آنها مقرون به صرفه نیست.

- در برخی گیاهان که قسمت خاصی از آنها مثل گل مورد استفاده قرار می‌گیرد، کشت باید در سطح وسیع صورت گیرد تا مقرون به صرفه باشد.

- روشهای کشت مناسب برای برخی گونه های کند رشد و گونه های وابسته به شرایط رویشگاهی خاصی، وجود ندارد.

- از آفت کشها استفاده نمی شود.

- اغلب باور بر این است که گیاهان وحشی خاصیت بیشتری دارند.

معایب:

- احتمال تقلب در مواد جمع آوری شده وجود دارد.

- خطر آلودگی مواد جمع آوری شده به دلیل روشهای غیر بهداشتی برداشت و شرایط پس از برداشت وجود دارد.

 

کشت و اهلی کردن از نظر گونه و اکوسیستم

مزایا:

- فشار برداشت برای بسیاری از گونه های نادر و کند رشد که در معرض خطر انقراض هستند کاهش می­یابد.

معایب:

- اهمیت و ارزش اقتصادی رویشگاه­ها ی طبیعی گیاهان دارویی کاهش می‌یابد و در نتیجه انگیزه حفاظت از آن­ها کاهش  می­یابد.

- تنوع ژنتیکی در ذخیره ژنی گونه های زراعی به دلیل عدم توجه به خویشاوندان وحشی محدود می شود.

- احتمال تبدیل رویشگاههای طبیعی به مزارع کشت گیاهان دارویی وجود دارد.

- گونه های کشت شده ممکن است پس از مدتی تبدیل به یک گونه مهاجم شوند و اثرات نامطلوبی بر اکوسیستم بگذارند.

- گیاهان وارداتی باعث آلودگی ژنتیکی جوامع وحشی می­شوند.

 

کشت واهلی کردن از دیدگاه مردم

مزایا:

- ذخیره ثابتی از داروهای گیاهی را تضمین می کند.

- در آمد خانوار افزایش می یابد.

معایب:

- میزان سرمایه گذاری اولیه برای مزارع کوچک بسیار زیاد است.

- کشت در مقیاس وسیع فشار زیادی را بر كشاورزان خرده پا و جمع آوری کنندگان گونه های وحشی می آورد.

- سود اصلی بدست آمده در جای دیگری غیر از محل تولید استفاده می شود و افراد محلی سود چندانی نمی برند.

 

گیاهان کشت شده از دیدگاه بازار

مزایا:

- ذخیره دائمی از مواد خام را تضمین می کند.

- امکان شناسایی دقیق گونه را فراهم می سازد.

- اصلاح ژنوتیپها در جهات مختلف امکان پذیر است.

- حفظ استانداردهای کیفیت محصول به آسانی امکان پذیر است.

- فرآیندهای پس از برداشت قابل کنترل هستند.

- حجم تولید و قیمت برای مدت طولانی تری در تعادل باقی می مانند.

- قیمت محصولات در طول زمان نسبتاً ثابت باقی می مانند.

- امکان کشت ارگانیک وجود دارد.

معایب:

- گرانتر از مواد جمع وری شده از طبیعت هستند.

- نیاز به سرمایه گذاری قابل توجهی در تمام مراحل قبل و بعد از تولید دارد.

اهلي كردن گياهان دارويي، معطر و رنگده به منزله فراهم نمودن امكان رشد و توليد در شرايط زراعي و كنترل شده براي انواع خودروي آنها است(UNESCO 1998).

اهداف كشت و اهلي كردن، كاهش فشار از عرصه هاي طبيعي، حفظ ذخاير توارثي و همچنين افزايش كيفيت و كميت توليد اين گياهان است. بدين منظور طرحهاي تحقيقاتي مختلفي با بكارگيري تيمارهاي متنوع زراعي، به اجرا در مي آيد.

 با توجه به تاثير عوامل محيطي، شرايط جغرافيايي و وضعيت اكولوژي محل رويش بر كميت و كيفيت مواد موثر گياهان مذكور, مطالعات دقيق و گسترده در مورد نقش عوامل فوق و ارتباط آنها با رشد، عملكرد و كيفيت گياه ضروري است. ازجمله عوامل مهم : عرض جغرافيايي، ارتفاع محل، درجه حرارت، نوع و عمق خاك ميزان آب و مواد غذايي مورد نياز گياه، سازگاري گياه، تحمل آن در برابر شرايط نامساعد، تنش هاي محيطي و نيز كميت و كيفيت توليد مي باشند. بنابراين لازم است با انجام آزمايشهاي دقيق و مناسب و بكارگيري تيمارهاي ذكر شده نيازهاي هرگونه شناسايي و ميزان سازگاري در برابر عوامل محيطي مشخص گردد (Lucy et al, 1999.(.

 

نتیجه گیری

امروزه در بسياري از كشورهاي دنيا همچون شرق آسيا واروپا گرايش شديدي به جمع آوري و همچنين اهلي كردن و زارعت گياهان دارويي به وجودآمده است. از دلایل عمده آن حفظ و نگهداري ذخاير ژنتيكي گياهي و همچنين افزايش درآمد كشاورزان واشتغال زايي عنوان شده است. در کشور ما وجود رویشگاه­های اندک، پراکنش محدود، تراکم بسیار کم، کاربرد بسیار زیاد وسنتی و نقشی که این گیاهان در اقتصاد خانوارهای روستایی دارد، باعث هجوم بی رویه و قطع غیر اصولی آن­ها شده است. بنابراین ضروری است که کشت زراعی و اهلی کردن گیاهان دارویی امری ضروری به نظر می‌رسد. برای نیل به این اهداف ابتدا باید خواهش­ها و نیازهای اکولوژیکی این گیاهان به طور دقیق مورد بررسی قرار گیرد و سپس اقدام به کشت زراعی و اهلی کردن گیاهان دارویی نمود.

 

منابع و مراجع

1.        اميد بيگي، رضا. 1384. توليد و فراروي گياهان دارويي. انتشارات آستان قدس رضوي.جلد اول.

2.        مير جليلي، م. جايگاه اقتصادي گياهان اسانس دار در جهان. مجله زيتون. 1382. شماره 156. صفحه 26.

3.      Lucy Hoareau , Edgar J. DaSilva. Medicinal plants: a re-emerging health aid. Electronic Journal of Biotechnology ISSN: 0717-3458 Vol.2 No.2, Issue of August 15, 1999.

4.      World Health Organization. Traditional medicine. Report by the Secretariat. 12 December 2002.

5.      World Health Organization guidelines on good agricultural and collection practices (GACP) for medicinal plants. World Health. Organization, 2003.Geneva

UNESCO (1998). FIT/504-RAF-48 Terminal Report: Promotion of Ethnobotany and the Sustainable Use of Plant .Resources in

 

 

 

 

 

نوشته شده در جمعه دوازدهم آبان 1391ساعت 2:34 توسط مهدی ندری|

 

قابلـيت رديـابي مواد اوليه گياهی

 


● مقـدمـه

درحال حاضر هنوز گياهاني که کشت مي شوند و يا بصورت وحشي جمع آوري ميگردند در شرايط کاملاً خارج از کنترل ميباشند .(Lange ۲۰۰۴)احتمال تقلب، تنها يک طرف مشکل است، موضوع اثرات و سميت گياهان دارويي وقتي ميتواند مورد بحث قرار گيرد که مسئله ترکيبات و تکرار پذيري کيفيت مورد نظر آن حل شده باشد. همچنين چنانچه در اثر کيفيت نازل گياهان، عوارض زيان آوري حادث گردد، افرادي که با عدم انجام کنترلهاي مناسب در همان ابتدا عملاًًً عامل بروز مشکل شدند به همان اندازه زيان خواهند ديد که توليدکنندگاني که اصرار بر کنترل کيفيت دارند. دستورالعمل جديد درمورد جمع آوري گياهان به عنوان مواد اوليه توسط کشورهاي اتحاديه اروپا اخيراً به اجرا گذاشته شده است. دستورالعمل هاي اتحاديه اروپا به شماره۱۷۸/۲۰۰۲/EC وNTA Vol ۲B Ed.July ۲۰۰۳ قابليت رديابي مواد اوليه گياهي را براي استفاده در مواد غذائي و داروئي تنظيم کرده است و دستورالعمل WHO به عنوان GACP (روش کشت و جمع آوري مطلوب گياهان) روشهاي بهره برداري و جمع آوري گياهان را تعريف کرده است (WHO ۲۰۰۳). درهردو راهبرد، قابليت رديابي و روش جمع آوري گياهان، بايد به طور واضح براي تمامي زنجيره توليد گياهان دارويي تا داروهاي گياهي،از ابتدا تا انتهاي محصول نهايي، انجام پذيرد.

عمده دستورالعملهاي جديد عبارتند از:

▪ شناسائي قطعي بوتانيکي گياهان دارويي

▪ انتخاب رقمهاي مناسب براي استفاده در محصولات نهائي

▪ کاهش خطرات ناشي از تقلب و بنابراين کاهش سميت هاي نا خواسته

▪ بهبود تکرار پذيري اثرات باليني گياهان داروئي

▪ محافظت از محيط زيست

در اقدامي پيش رس، قبل از اجراي دستورالعملهاي جديد، ما اقدام به برقراري ”روش رديابي کيفي” (Traceability) کامل براي دسته اي از گياهان دارويي نموده و به موازات آن بهترين رقمها را انتخاب کرده و در حد امکان ضوابط کشت بيو ارگانيک را نيزرعايت نموده ايم .

● شنـاسـايي قطـعي بوتانيـکي گيـاهـان

هيچ تضميني وجود ندارد که گونه ذکر شده بر روي ليبل بسته بندي محصولات، دقيقاً همان گونه گياهي باشد که واقعاً در بسته بندي وجوددارد.

▪ مثال: شيرين بيان Glycyrrhiza glabra

بعضاً گياه شيرين بيان باليبل Glycyrrhiza glabra Ph.Eur.در برخي از مناطق و خصوصاً بعضي مراودات تجاري، حاوي مقادير کم و زياد از ساير گونه هاي اين گياه و بويژه نوع روسي آن بنامG.uralensis ميباشد (Schöpk۲۰۰۳).

درپروژه تهيه اين گياه از ايران, رعايت رديابي کيفي و استمرار کيفيت بالاي شيرين بيان به راحتي قابل اجرا بوده است)

▪ مثال :دم اسب Equisetum arvense

گونه هاي مختلفي تحت نام” arvense “(Hiermann ۲۰۰۳) جمع آوري ميشوند که بعضي از آنها گونه هاي بالقوه سمي همانند Equsiteum palustreهستند(Veit ۱۹۸۷). دستيابي به روش رديابي گياهEquiseteum arvenseيکي از بخش هاي بزرگ پروژه گروه تحقيقاتي ما بود که به نتيجه رسيد. گياهي که در حال حاضر توسط شرکت Herbresearchتوليد ميشود مطابق روش GACP (روش کشت وجمع آوري مطلوب گياهان) در فرانسه کشت ميگردد. توليد اين گياه در مزارعي که صرفاً به گياه دم اسب اختصاص داده شده است صورت ميپذيرد و اين محصول ميتواند به روش بيو ارگانيک، بدون استفاده از آفت کش ها و علف کش ها نيز توليدگردد.

▪ مثال: Eleutherococcus senticosus

مثالهاي برجسته اي که بيانگر نياز به استانداردهاي کيفي در شناسايي بوتانيکي گياه باشد در مقالات مربوط به مراقبت هاي گياهي به چشم ميخورد. يکي از اين نمونه ها، اختلاط گياه Eleutherocococus senticosus با Periploca sepium ميباشد، که به علت سوء تعبير نام گياه ”wu jia pi“ ، يک گياه سنتي چيني بوده که البته به طور واضح نمونه اي از عدم کنترل کيفي ميباشد(Awang۱۹۹۶). بزرگترين خطري که با چنين مسائلي پيش ميآيد عدم تطبيق ليبل بسته بندي با گياه محتوي آن بوده که منجر به بروز عوارض نا خواسته و خطرات احتمالي ميگردد. يکي ديگر از پروژه هاي ما, بدست آوردن روش رديابي کيفي اين گياه بوده است. در حال حاضر تعداد مختلفي از اين گياه از نواحي گوناگون مورد بررسي قرار گرفته است.

▪ مثالHarpagophytum procumbens :

اشتباه بوتانيکي در تشخيص گياهان عموماً بصورت عمدي بوده و بنا به دلايل اقتصادي و سياسي ميباشد. يک مثال واضح گياه Devil&#۰۳۹;s clow ميباشد که به استناد فارماکوپه اروپا گونه ناميبيائي گياهHarpagophytum procumbens است. ريشه هاي اين گياه به صورت عمدي با ريشه هاي يک گونه مشابه با نام Harpagophytum zeyheri که در آنگولا رشد ميکند مخلوط ميشود. دليل عمده اين اختلاط رشد تقاضاي ريشه گياه H.procumbensدر ناميبيا ميباشد که از ظرفيت طبيعي تکثيرپذيري آن تجاوز نموده است. قيمت پائين گونه مشابه آنگولايي نيز مزيد بر علت گرديده است. در حال حاضر بيش از ۵۰% ريشه هايي که تحت نام Harpagophytum procumbens وارد ميگردند در حقيقت گونه H.zeyheri بوده و اين موضوع رو به تزايد است(Schmidt et al ۱۹۹۸). هر چند که اين موضوع موجب بروز مشکلات سمي نميگردد، اما از آنجائيکه اثرات باليني هر دو گونه با هم برابر نميباشند، بديهي است که اختلاط دو گونه اعتبار اثرات باليني گياه را زير سؤال خواهدبرد. دستيابي به گياه H. procumbens با درصد بالايي از هارپاگوزيدها فقط در چهارچوب طرح کامل رديابي کيفي اين گياه که توسط گروه ما انجام يافته است امکان پذير ميباشد.

● انتـخاب رقـم منـاسـب

اين قضيه که گياه در کجا کشت ميگردد به تنهايي دلالت بر کيفيت مناسب آن براي استفاده در مصارف دارويي ندارند. بلکه خصوصيات فيتوشيميايي با توجه به استفاده مورد نظر آن نيز بايد لحاظ گردد.

▪ مثال: آويشن باغي Thymus vulgaris

حداقل بيش از هفت مونه(chemotypes) مختلف از آويشن باغي (Thymus vulgaris) وجود دارد که اسانس هر يک حاوي کارواکرول، ژرانيول ،لينالل، آلفا ترپينول، ترانس توژانول، ۱،۸ سينئول يا تيمول به عنوان ترکيبات اصلي آن ميباشد(Stahl Biskup ۲۰۰۳). تفاوت اين مونه ها بطور واضح به منشأ هر يک از آنها بر ميگردد. به طوريکه رقم سينئول دار در اسپانيا پيدا ميشود و در فرانسه وجود ندارد. به همين ترتيب رقم ژرانيول دار در اسپانيا يافت نميشود (Stahl Biskup ۲۰۰۳). استفاده از مونه خاص به کاربرد آن در فرآورده مورد نظر مربوط ميشود. تحقيقات فارماکولوژيکي نشان داد که فعاليت ضد ميکروبي رقمهاي حاوي تيمول بالا بيشتر از رقمهاي حاوي کارواکرول بالا بوده است. بديهي است اصليت و ترکيبات مشخص شده هر مونه موجب بهبود استمرار تأثيرات محصولات بدست آمده از آويشن خواهد بود. در پروژه اي که توسط گروه ما انجام گرفته است توليد اين گياه با مونه مشخص از نظر ميزان تيمول تضمين ميگردد.

▪ مثال: هميشه بهار Calendula officinalis

انتخاب رقم مناسب باتوجه به جنبه هاي فارماکولوژيکي وتوکسيکولوژيکي هنگامي صورت خواهد گرفت که مواد مؤثره و يا مواد بالقوه سمي شناخته شده باشند. وقتي اين مهم صورت نگرفته باشد، طرح رديابي کيفي بايد تفاوتهاي بوتانيکي را مد نظر قرار دهد. براي انجام طرح هميشه بهار، ما کشت اين گياه را در مناطق مختلف و کشورهاي متفاوت به گونه اي برنامه ريزي نموده ايم که در تمام زراعت ها از يک رقم مشخص با کيفيت کاملاً مشابه استفاده گردد.

▪ مثال: بابونه Chamomilla recutita

انتخاب مکان مناسب بايد شرايط زمين شناسي را نيز مد نظر قراردهد. بدين گونه بهترين نتيجه در کشت رقم بابونه انتخاب شده با درصد بالاي کامازولن در خاک قليايي (از نوع کارستيک) بدست خواهد آمد. در انتها، انتخاب رقم مناسب, تعادلي بين بازدهي بالا، مقاومت گياه در مقابل بيماري و ترکيبات مطلوب شيميايي آن ميباشد. ما سعي خواهيم کرد تمام اين عوامل را بطور منظم بررسي نمائيم.

● محـافظـت از محـيط زيـست

بهره برداري از گياهان وحشي معمولاً بيش از حد ظرفيت صورت ميپذيرد و اين امر موجب صدمه به محيط زيست ميگردد. به عنوان مثال در ترکمنستان بعضي از شرکتهاي بين المللي با برداشت ريشه هاي شيرين بيان توسط ماشين آلات سنگين کشاورزي فروش خود را افزايش و قيمت تمام شده را کاهش ميدهند. اين موضوع موجب افزايش درآمد بهره برداران سنتي و تداوم ايجاد اشتغال در کشورهاي مبدأ ميگردد. در نتيجه در نواحي که اينگونه جمع آ وري رايج گرديده است، نه تنها صدمه زيادي به محيط زيست وارد ميشود بلکه علاوه بر آن گياهان از هر گونه امکان طبيعي تکثير نيز محروم ميشوند. بديهي است که اين نوع بهره برداري تداوم نخواهد يافت. هنگاميکه گياهان در معرض خطر قرار بگيرند، به موازات کاهش تراکم گياه در زيستگاه طبيعي، خطر تقلب افزايش ميابد.

طرحهاي کشت و جمع آوري کنترل شده تحت مقررات GACP (روش کشت و جمع آوري مطلوب) نه تنها موجب تضمين مواد اوليه مناسب بوده، بلکه علاوه بر آن باعث کيفيت و تکثير پذيري گياه و صد البته سلامت داروها نيز ميگردد.

● نتـيجـه

پيش بيني ميشود مقررات جديدي که براي قابليت رديابي مواد اوليه گياهي، و روش کشت و جمع آوري مطلوب برقرار گرديده باعث بهبود کيفيت داروهاي گياهي گردد. به موازات آن تکرار پذيري آثار فارماکولوژيک و اثرات باليني مؤثر نيز قابل رؤيت بوده و خطرات مسموميتهاي ناخواسته به واسطه تقلبها، کاهش خواهد يافت.

از آنجائيکه هنوز بسياري از شرکتها از نتايج عملي مقررات جديد آگاه نيستند، تطبيق آن با قوانين ملي ممکن است موجب اغتشاش گرديده و قطعاً باعث بروز مشکلات اجرايي خواهد شد. با يک برنامه ريزي صحيح از بروز چنين مشکلاتي ميتوان پيش گيري نمود. هم اکنون ما با موفقيت برنامه رديابي ۲۵ نوع گياه دارويي را در دست انجام داريم. ظرف ۱۲ ماه آينده ۲۰ نوع گياه دارويي ديگر به اين فهرست اضافه خواهد شد.

 

 

 

 

نوشته شده در جمعه دوازدهم آبان 1391ساعت 2:22 توسط مهدی ندری|

 

سلامت و بهبود کیفیت داروهای گیاهی

 

در گرو رعايت اصول كشت و جمع‌آوري مواد اوليه گياهي

 

 

 

گردآورنده : وحید گرجی، ژرژ بتی، رضا امیدبیگی، محمد رضا باستان

ارائه شده در همایش ملی توسعه پایدار گیاهان دارویی ، 5 تا 7 مرداد ،مشهد مقدس 1384.

چکیده:

   درحال حاضر هنوز گياهاني که کشت می شوند و یا بصورت وحشي جمع‌آوري ميگردند در شرايط كاملاً خارج از كنترل ميباشند  .(Lange 2004)دستورالعمل جديد درمورد جمع‌آوري گياهان به عنوان مواد اوليه توسط كشورهاي اتحاديه اروپا اخيراً به اجرا گذاشته شده است. دستورالعمل‌هاي اتحاديه اروپا به شماره178/2002/EC  وNTA Vol 2B Ed.July 2003  قابلیت ردیابی مواد اوليه گياهي را براي استفاده در مواد غذائي و داروئي تنظيم كرده‌است و دستورالعمل WHO به عنوان GACP (روش كشت و جمع‌آوري مطلوب گياهان) روشهاي بهره‌برداري و جمع‌آوري گياهان را تعريف كرده است (WHO 2003). درهردو راهبرد، قابلیت ردیابی و روش جمع‌آوري گياهان، بايد به طور واضح براي تمامي زنجيره توليد گياهان دارويي تا داروهاي گياهي،از ابتدا تا انتهاي محصول نهايي، انجام پذيرد.

     عمده دستورالعملهاي جديد عبارتند از:شناسائي قطعي بوتانيكي گياهان دارويي،انتخاب رقمهاي مناسب براي استفاده در محصولات نهائي،كاهش خطرات ناشي از تقلب،بهبود تکرار پذیری اثرات باليني گياهان داروئي،محافظت از محيط زيست .

مقدمه

     روند رو به رشد استفاده از داروهاي گياهي در جوامع مختلف و به تبع آن مصرف فزآینده مواد اوليه گياهي در اين فرآورده‌ها توسط واحد‌ها و كارخانجات و نيز صنايع آرايشي و بهداشتي، ضرورت كنترل دقيق توليد و مصرف مواد اوليه گياهي را بیش از پیش نمايان ميسازد.

     عدم دقت و كنترل دقيق در چرخه كشت گياهان دارويي و يا جمع‌آوري گياهان بومي از مراتع و نيز توليد فرآورده‌هاي دارويي بعضاً عوارض زيان‌آوري را ايجاد نموده كه علاوه بر زيان اقتصادي، موجب تخريب نگرش و ديدگاه استفاده از داروهاي گياهي در ميان جوامع گرديده است. اين مهم كشورهاي اتحاديه اروپا را بر آن داشت تا با اعمال دستورالعملهاي ویژه درخصوص كشت و جمع‌آوري گياهان بعنوان مواد اوليه، نسبت به كنترل دقيق آنها مطابق با استاندارد‌هایي خاص اقدام نمايند.

     راهبردهاي عملي جهت اصلاح كيفيت و سلامت مواد اوليه گياهي توسط دستورالعملهاي شماره 178/2002/EC و NTA vol 2B Ed.July 2003 اتحاديه اروپا همچنين دستورالعمل WHO به عنوان روش مطلوب كشت و جمع‌آوري گياهان (٭GACP) تنظيم و به اجرا گذاشته شده است. دستورالعملهاي اتحاديه اروپا در زمينه قابليت رديابي مواد اوليه گياهي مورد استفاده در موادغذايي ودارويي و دستورالعمل WHO در زمينه روشهاي مطلوب بهره برداري گياهان وحشي است كه تمامي زنجیره توليد گياهان دارويي تا داروهاي گياهي را از ابتدا تا انتهاي محصول نهايي شامل مي‌شود.

     عمده موارد مطروحه در اين دستورالعملها شامل شناسايي دقيق گياهشناسي وجلوگیری ازتقلب ، انتخاب و بهره‌گيري ازارقام مناسب در محصولات نهايي و محافظت از محيط زيست میباشد.

شناسايي دقيق گياهشناسي وجلوگیری ازتقلب:

   گونه‌هاي مختلف يك جنس درگياهان حتي با دارا بودن مرفولوژی یکسان در بسياري از موارد داراي خواص و اثرات فارماكولوژيكي متفاوتي ميباشند. عدم تطابق بين گونه ذكر شده در برچسب بسته‌بندي با محصول موجود در آن خصوصاً در مراودات تجاري بين‌المللي يكي از مواردي است كه ضرورت شناسايي دقيق گياهشناسي را نمايان ميسازد.مثال بارز اين مورد اختلاط گونه‌هاي مختلف ریشه شيرين‌بيان خصوصاً‌ گونه روسي آن(G.uralensis) در بسته‌هاي دارای برچسب G.glabra ميباشد.

     در موارد ديگر اختلاط برخي گونه‌هاي سمي با گونه‌هاي غير سمي است كه در نتيجه عدم دقت در شناسايي گياهشناسي حاصل شده و منجر به بروز عوارض ناخواسته وخطرات احتمالي ميگردد. همانند گونه مفيد دم اسب (E.arvense) با گونه سمي (E.palustre).

     در موارد ديگري نيز عدم دقت در شناسايي گياهان عمدي و به دلايل اقتصادي و سياسي صورت مي‌گيرد. بعنوان مثال اختلاط ريشه گونه آنگولايي گياه Harpagophytum با گونه ناميبايي آن مي‌باشد كه بعلت قیمت پايين گونه آنگولایی اين اختلاط صورت گرفته و با توجه به تفاوت اثرات باليني هريك، اعتبار اثرات باليني گونه اصلي (گونه ناميبايي) را نيز زير سئوال خواهد بود. لذا اعمال كنترل كيفي و شناسايي دقیق و قطعي گياهان و در نتيجه تطابق دقيق محصول موجود در بسته‌بندي با برچسب آن يكي از نکات قابل توجه دردستورالعملهای اتحادیه اروپا وWHO  است .

انتخاب و بهره‌گيري از ارقام مناسب در محصولات نهايي:

     توجه در انتخاب ارقام مناسب جهت مصارف دارويي با خصوصیات فيتوشيميایی مشخص از جمله دیگر راهكارهاي اصلاح كيفيت و سلامت مواد اوليه گیاهی است. ارقام و يا مونه‌هاي مختلف يك گونه عمدتاً داراي تركيبات اصلي یکساني ميباشند ليكن تفاوت عمده در منشاء آنهاست كه موجب مي‌گردد يك مونه نسبت به مونه ديگر در ميزان يك تركيب مشخص متفاوت باشد. بعنوان مثال بيش از هفت مونه ازگیاه آويشن باغي وجود دارد كه همگي داراي تركيبات اصلي مشخص مي‌باشد وليكن مونه‌اي که در اسپانيا كشت ميگردد  داراي سینئول بالا و رقمي كه در فرانسه كشت ميگردد داراي ژرانيول بالا ميباشد. همچنين انتخاب رقم مناسب گياه بابونه با درصد بالاي كامازولن و كشت آن در خاك قليايي از نوع كارستيك موجب برقراري تعادل بين عملكرد بالاي گياه،  مقاومت آن در برابر بيماريها و آفات و نيز تركيبات مطلوب شيميايي گرديده است.

     نتیجه آنکه دقت دراستفاده از ارقام مناسب به لحاظ دارا بودن تركيبات خواص فيتوشيميايي مشخص و نيز بازدهي مطلوب محصول موجب ثبات و بهبود اثرات فارماكولوژيكي محصول نهايي خواهد شد.

محافظت از محيط زيست:

     روش مناسب كشت و بهره‌برداري از منابع طبيعي يكي ديگر از موارد مهم در دستورالعمل٭GACP است كه در آن به بهره برداري صحيح و مطلوب گياهان وحشي بسيار تاكيد شده است. بعنوان مثال بهره‌برداري غيراصولي بیش از حد ريشه گیاه شيرين بيان در تركمنستان توسط برخي شركتهاي بين‌المللي بوسيله ادوات مكانيزه باعث بروز صدمات جدي به محيط زيست و نيز جلوگيري از تكثير طبيعي و در نتيجه كاهش شديد تراكم گياه در زيستگاه طبیعی خود شده است. همچنين رعايت اصول به زراعی و عدم استفاده از سموم شيميايي در مزارع گياهان دارويي راهكاري مناسب جهت حفاظت از محيط زيست و تلاشی جهت توليد محصول ارگانيك است.

نتيجه

     آگاهي شركتهاي توليد كننده از نتايج عملي اين مقررات بي‌شك باعث كاهش خطرات مسموميتهاي ناخواسته و بهبود كيفيت داروهاي گياهي و در نتيجه بهبود اثرات فارماكولوژيكي و باليني آنها خواهد شد.

منابع

Awang, D. V. C. (1996). Siberian ginseng toxicity may be case of mistaken identity. Can.Med.Assoc.J. 155: (9) 1237

Hiermann, A. (2003). Equisetum. In: Blaschek, W., Ebel, S., Hackenthal, E., Holzgrabe, U., Keller, K., and Reichling, J.: HagerROM 2003 V. 4.1. Hagers Handbuch der Drogen und Arzneistoffe. Heidelberg: Springer Electronic Media.

Lange, D. (2004). Medicinal and Aromatic Plants: Trade, Production, and Management of Botanical Resources. In: Cracker, L. E., Simon, J. E., Jatisatienr, A., and Lewinsohn, E.: XXVI International Horticultural Congress: The Future for Medicinal and Aromatic Plants. Toronto, Canada: ISHS Acta Horticulturae, 177-197.

Schmidt, M., Eich, J., Kreimeyer, J., and Betti, G. (1998). Anbau der Teufelskralle. Ein Projekt in Namibia zur Sicherung der pharmazeutischen Qualität. Dtsch.Apoth.Ztg. 138: (47) 4540-4549.

Good Agricultural and Collection Practice٭

 

 

 

 

 

 

نوشته شده در جمعه دوازدهم آبان 1391ساعت 2:17 توسط مهدی ندری|

 

 

تجارت گیاهان دارویی- مقاله

 

چكيده

روند رو به رشد مصرف گياهان دارويي به عنوان مواد اوليه توليد داروهاي گياهي بدون توسعه روشهاي مناسب كاشت و مديريت برنامه ريزي صحيح، تخريب طبيعت را در بر خواهد داشت. توليد زراعي و كشت گياهان دارويي در سطوح زراعي و فراروي صنعتي آنها بايد توسط متخصصان مربوط صورت گيرد و از منابع طبيعي به عنوان الگو به منظور توليد انبوه مواد دارويي در كشت و صنعت بهره برداري گردد. در صورت فقدان استانداردهاي كنترل كيفيت و عدم رعايت دستورالعملهاي بين المللي استاندارد و جنبه هاي قانوني تجارت گياهان دارويي قادر به راه يابي به بازار پرسود تجارت اين گياهان نخواهيم نبود. بدين منظور توليد گياهان با حفظ كيفيت و استاندارد بالا، امري ضروري است.(1) با وجود اين قبيل دستورالعمل ها، هنوز هم اختلافات قابل توجهي بين علم و عمل وجود دارد بنابراين يك راه طولاني در پيش رو داريم. چرا كه بخش عظيمی از تجارت، مربوط به گونه های گياهی دارويی است كه از طبيعت جمع آوری شده و بعضا با شيوه های نادرست، نه تنها به انقراض نسل گونه ها می انجامد بلكه تنوع زيستی منطقه و جهان را نيز با خطر نابودي مواجه می سازد. (6) بر اين اساس در اين مقاله سعي شده است اصول صحيح زراعت، توليد، جمع آوري، فرايند هاي پس از برداشت و كنترل كيفيت گونه هاي دارويي مورد بررسي قرار گيرد.

مقدمه

امروزه گرايش عمومی جامعه به استفاده از داروهاي گياهی به علت ثروتمند تر شدن جوامع جهاني، ايجاد تنوع در فرهنگ مصرف، اثبات اثرات مخرب و جانبی داروهای شيميايی و افزايش اعتماد به استفاده از گياهان دارويي در اجتماعات صنعتي و ايجاد آلودگيهای زيست محيطی باعث افزايش توجه به سمت درمان از طريق عصاره گيري و ساخت داروهاي گياهي به روش قديم(8) و كاربرد گسترده اسانس گياهان دارويي در طيف وسيعي از فراورده هاي غذايي شده است؛ بطوري كه استفاده از داروهاي سنتي و گياهان دارويي در اغلب كشورهاي توسعه يافته به عنوان يك هنجار براي حفظ سلامت و تكيه گاه اصلي تيمار سلامتي شناخته شده است.(4،7) بطوري كه آمارها نشان      مي دهد 70 % از جمعيت چين، 40% از جمعيت كلمبيا 65% از جمعيت هند،48% از جمعيت استراليا، 70% از جمعيت كانادا، 49% از جمعيت فرانسه و 42% از جمعيت آمريكا از داروهاي گياهي براي درمانهاي اوليه بيماريها استفاده مي كنند.(6). علاوه بر اين حمايت سازمان بهداشت جهاني (WHO) از مصرف فراورده هاي طبيعي، به نوبه خود باعث شده است كه توليد و تجارت اين محصول از رونق قابل توجهي در جهان برخوردار باشد(3)؛ بطوري كه ارزش تجارت جهانی گياهان دارويی 000/60 دلار در سال 2000 بوده است.(6) از سوی ديگر گياهان دارويی جزء ذخاير و منابع طبيعی هستند و بسياری از كشورها كم يا زياد از يك چنين منبعی برخوردارند. متأسفانه سودآوري هاي كلان اقتصادی و توجه روز افزون به تجارت جهانی گياهان دارويی، مشكلات و مسائل ناگواری را برای اين منابع به وجود آورده و نسل گونه های گياهی را با خطر انقراض يا از دست دادن ژنوتيپ هاي متفاوت مواجه ساخته است. (4)

 اغلب مصرف كنندگان، از داروهاي گياهي به صورت خود درماني استفاده مي كنند زيرا تصور مي كنند كه طبيعت يعني سلامتي. در صورتي كه هيچ اطلاعي از تاثيرات جانبي و اينكه چگونه و چه هنگام گياهان دارويي مي توانند سلامتي را به دنبال داشته باشند، ندارند.(5) از اين رو مواردي مشاهده شده است كه استفاده از اين داروها نتايج منفي داشته اند.

از دلايل عمده اين موضوع استفاده غير عمدي از گونه هاي خطرناك گياه دارويي، مخلوط كردن با داروهاي ديگر شناخته نشده، آلودگي يا سميت شناسايي نشده، استفاده از دزهاي بالاي دارو، استفاده بي مورد بوسيله مصرف كننده ها و اثرات متقابل با ديگر داروها و كيفيت پايين محصول نهايي مي باشد كه همه اين موارد نشانه توجه ناكافي به اطمينان از كنترل كميت و كيفيت داروهاي گياهي است. (6)

در اغلب كشورها، سيستم ديده باني سلامت گياهان دارويي وجود ندارد. از اين رو به دليل رشد تقاضا، WHO (سازمان بهداشت جهاني) دستورالعمل هايي را در ارتباط با كنترل كيفيت داروهاي گياهي تحت عنوان زراعت و جمع آوري صحيح گياهان دارويي (GACP) را بيان كرده است كه هدف آن شامل تضمين كيفيت مواد گياهان دارويي استفاده شده به عنوان منبع داروهاي گياهي به منظور بهبود كيفيت ، سلامت و تاثير توليدات گياهي و تشويق به زراعت و جمع آوري صحيح براي حفاظت از گياهان دارويي و سلامت جهاني است. (6)

تنها اتحاديه اروپا و كشورهايي از قبيل چين و ژاپن راهنمايي هاي منطقه اي را بر اساس دستورالعمل هاي سازمان جهاني بهداشت ،براي زراعت و جمع آوري صحيح گياهان دارويي گسترش داده اند. GACP يك تكنيك راهنمايي براي توليد مواد گياهان دارويي با كيفيت بالا به عنوان مواد خام داروهاي گياهي است كه در سه حيطه بيان مي شود (6)

1- زراعت، جمع آوري و توليد مواد گياهان دارويي

2- فرايندهاي پس از برداشت مورد نياز براي مواد گياهان دارويي.

3-  كنترل كيفيت مواد گياهان دارويي.

اين سه مرحله مستقيما بر تضمين كيفيت و اثرات داروهاي گياهي تاثير مي گذارند و نقش مهمي را در حراست از منابع گياهان دارويي براي جلوگيري از خطر انقراض بازي مي كند كه اين سه مرحله به اختصار توضيح داده مي شود:

1-1 زراعت صحيح گياهان دارويي

1-1-1  شناسايي گياهان دارويي: گونه هاي انتخاب شده براي زراعت بايد در فارماكوپه ها به عنوان گياه دارويي تعيين شده باشد. مواد تكثير يا كاشت بايد عاري از آلودگي و بيماري باشد و اطلاعات وابسته به آن از قبيل خانواده ،نام علمي، جنس و گونه تهيه شود.

 

2-1-1  زراعت

· شرايط آب و هوايي و انتخاب مكان: مواد مشتق شده از گونه هاي گياه دارويي مشابه بعلت تاثير خاك، كليما و تعادل بيولوژيكي و اكولوژيكي منطقه، هنگامي كه در مكان هاي مختلفي زراعت شوند،

 تفاوت هاي معني داري از لحاظ كيفيت نشان مي دهند. بنابراين در استفاده از زمين هاي قديمي براي زراعت، بايد توجه كرد كه قبلا چه محصولاتي در اين منطقه كشت شده است و مدت آفتاب، متوسط بارندگي، متوسط دما و طول مدت روز و شب بايد مورد ارزيابي قرار گيرد.

· خاك: خاك بايد محتوي مقادير مناسبي از مواد غذايي، آلي و ديگر عناصر باشد. از زراعت گياهان دارويي در خاكهاي آلوده به لجن، فلزات سنگين، فاضلاب و مواد شيميايي بايد پرهيز كرد.

· آبياري و زهكشي: بايد مطابق با نيازهاي خاص گياهان دارويي در طول مدت مراحل رشد آنها باشد. در انتخاب نوع آبياري نيز بايد دقت شود.

· حفظ و نگهداري گياه: كاربرد به موقع سر شاخه زني، هرس، شكل دهي و... مي تواند موجب بهبود كيفيت و كميت مواد گياهان دارويي شود. بايد از مواد شيميايي حداقل استفاده را كرد و تنها در هنگام نياز از آفت كشها و علف كشها با سطوح تاثير پايين استفاده كرد.

3-1-1  برداشت:

• بايد زماني انجام شود كه گياهان بهترين كيفيت را داشته باشند.

• گياهان خسارت خورده و علفهاي هرز سمي بايد حذف شوند.

• گياهان دارويي بايد در بهترين شرايط دور از شبنم، باران و رطوبت بالا برداشت شوند؛ زيرا رطوبت به علت افزايش امكان تخمير ميكروبي و كپك تاثيرات مخربي بر اثرات دارويي آنها مي گذارد.

• نحوه برداشت بايد به گونه اي باشد كه آلودگي از طريق خاك به حداقل برسد. ظروف برداشت بايد عاري از آلودگي و بقاياي برداشتهاي قبلي باشد. از پشته سازي و پر كردن ظروف برداشت بايد پرهيز كرد، زيرا كيفيت را كاهش مي دهد.

2-1 جمع آوري صحيح گياهان دارويي

· قبل از جمع آوري، بايد توزيع جغرافيايي و تراكم جمعيت گونه هاي گياهي دارويي تعيين شود.

· گياهان جمع آوري شده بايد در فارماكوپه هاي گياهي به عنوان گياه دارويي شناخته شده باشد.

·  مقدار جمع آوري نبايد طوري باشد كه نسل گونه ها را به انقراض كشاند و از گونه هاي نادر و كمياب نيز نبايد جمع آوري كرد. در جمع آوري بايد دقت كرد تا تعادل سيستم هاي اكولوژيكي بر هم نخورد؛ براي مثال در هنگام جمع آوري ريشه درختان و بوته ها، ريشه اصلي نبايد قطع شود يا ضربه بخورد بلكه تنها بايد مقداري از ريشه هاي جانبي آنرا جمع آوري نمود. يا هنگام جمع آوري گونه هايي كه پوست آنها ماده گياه دارويي است، درخت نبايد حلقه برداري شود يا بطور كامل پوست برداري شود بلكه بايد تنها يك نوار باريك طولي از يك طرف درخت قطع و جمع آوري شود. (6)

·  سعي شود قسمتهايي از گياه كه مورد استفاده نيست دور انداخته شود. اگر از قسمتهاي زير زميني استفاده مي شود (ريشه ها) خاك چسبيده به آن در همان زمان تميز شود.

· مواد جمع آوري شده بايد در كيسه هاي تميز، سبدهاي بافته و ظروفي كه تهويه در آنها به خوبي صورت مي گيرد و يا پارچه هاي تميز قرار گيرد.

· ابزار جمع آوري از قبيل كارد، قيچي، اره و ابزارهاي مكانيكي بايد تميز نگه داشته شوند و از آلودگي ها پاك باشند.

2- فرايندهاي پس از برداشت

· بازديد

• بازديد ظاهري به منظور ديدن آلودگي ها و مواد زائد و گياهان دارويي غير هدف

• ارزيابي اندام برداشت شده از قبيل ظاهر، اندازه، رنگ، بو و در صورت امكان طعم

· عمل آوري اوليه

• انجام فرايندهاي اوليه شامل شستن، ضدعفوني كردن، منجمد كردن، تميز كردن از اجسام خارجي بوسيله الك و بوجاري كردن و ...

• گياهان دارويي برداشت شده به محض ورود بايد از ظروف جمع آوري تخليه شوند و قبل از عمل آوري هرگز نبايد بطور مستقيم در معرض نور خورشيد قرار گيرند.

• در هنگام خشك كردن در هواي آزاد بايد گياهان دارويي بر روي لايه نازكي پخش شوند. چارچوبهاي خشك كردن بايد در يك فاصله مناسب از سطح زمين قرار گرفته باشند طوري كه تهويه به خوبي انجام شود. بايد دقت كرد كه تمام مواد يكدست خشك شود تا از آلودگي هاي ناشي از كپك حفظ شود.

· خشك كردن

• مقدار رطوبت بايد طوري تنظيم شود كه خرابي ناشي از كپك يا هجوم آلودگي هاي ميكروبي را به حداقل برساند.

•  خشك كردن در هواي آزاد (در سايه) با قرار دادن گياهان بر روي قابهاي خشك كن يا بر روي پارچه هاي كرباسي و ضد آب پهن شده بر سطوح بتوني و سيماني انجام مي شود. اين روش خشك كردن به موجب حفظ رنگ برگ ها، گلها و تركيبات فرار نسبت به ساير روشها ارجحيت دارد.

• اگر خشك كردن در يك محيط بسته انجام شود بايد دماي خشك كردن، رطوبت و ديگر شرايط بر اساس اهميت قسمت دارويي گياهي و تركيبات فرار آن تعيين شود.

• بعضي از گياهان دارويي به عمل آوري خاصي نياز دارند مثل پوست كندن ريشه ها و ريزوم ها، جوشاندن در آب، بخار دادن، خيساندن، تقطير، تخمير طبيعي و ...

• مكان خشك كردن بايد از دسترس حشرات، جانوران جونده، پرندگان و حيوانات اهلي و احشام دور باشد. (6)

بسته بندي و برچسب زني

· مواد گياهان دارويي پردازش شده بايد بلافاصله بسته بندي شوند تا از خرابي و هجوم آفات و آلودگي جلوگيري شود.

· مواد گياهي دارويي عمل آوري شده بايد در جعبه هاي تميز و خشك و با توجه به نيازهاي كيفيتي گياه بسته بندي شوند. براي مثال مواد گياهان دارويي ظريف و شكننده بايد در ظروف سخت و محكم بسته بندي شوند.

· ظروف بسته بندي كه قابل استفاده مجدد هستند، مثل گوني هاي كنفي، سبدهاي بافته و ... بايد خيلي خوب تميز شده و كاملا خشك شوند و عاري از آفات و خارج از دسترس احشام و حيوانات اهلي باشند.

· برچسبي با مشخصات نام علمي گياه دارويي، قسمت مورد استفاده، خاستگاه، تاريخ جمع آوري/كشت، نامهاي توليدكننده/ جمع آوري كننده و عمل آوري كننده بر روي بسته ها چسبانده شود. (6)

انبار و توزيع

· داروهاي گياهي بسته بندي شده خشك، محتوي اسانس، بايد در ساختمانهاي خشك و داراي تهويه مناسب انبار شوند. محصولات تر بايد در دماي 1 تا 5 درجه سانتي گراد و توليدات منجمد شده در زير 18- درجه سانتي گراد ( يا در زير 20- درجه سانتي گراد براي انبارداري طولاني مدت) نگه داشته شوند.

· وسايل حمل و نقل براي توزيع گياهان دارويي بايد داراي تهويه باشند.

· ضدعفوني در برابر هجوم آفات بايد فقط در موارد ضروري انجام شود. (6)

3- كنترل كيفيت

براي كنترل كيفيت محصولات اسانس دار، بايد نكات زير را در نظر گرفت:

· تائيد مشخصات و كيفيت منبعي كه اسانس از آن تهيه شده.

· ارزيابي مشخصات فيزيكي اسانس

· اندازه گيري غلظت تركيب خاصي كه كم يا زياد بودنش، در كيفيت اسانس تاثير دارد.

· آناليز كمي و كيفي تركيب اسانس، كه معمولا بوسيله گاز كروماتوگرافي انجام مي گيرد. (2)

تضمين كيفيت نيازمند غلبه بر اين مشكلات و رعايت نكات فوق است تا مواد گياهي دارويي يكدست، مطمئن و با كيفيت خوب تهيه شود. سلامت به عنوان ارزش فردي و اجتماعي بر طبق اساسنامه سازمان بهداشت جهاني WHO و از ديدگاه ملت ها و همه مكاتب يكي از مهمترين و ابتدايي ترين حقوق و نيازهاي حيات بشري تلقي شده است. از  اين رو دست يافتن به بالاترين سطح سلامت جزيي از اهداف اجتماعي تمام دولت ها به حساب مي آيد.

منابع:

1- اميد بيگي، رضا. 1384. توليد و فراروي گياهان دارويي. انتشارات آستان قدس رضوي.جلد اول.

2- هي و واترمن.1379.گياهان اسانس دار .بقاليان، كامبيز و نقدي بادي، حسنعلي. تهران، نشر اندرز. چاپ اول. صفحه 87

3- مير جليلي، محمد حسين. جايگاه اقتصادي گياهان اسانس دار در جهان. مجله زيتون. 1382. شماره 156. صفحه 26

4- Lucy Hoareau , Edgar J. DaSilva. Medicinal plants: a re-emerging health aid. Electronic Journal of Biotechnology ISSN: 0717-3458 Vol.2 No.2, Issue of August 15, 1999.

5- WORLD HEALTH ORGANIZATION. Traditional medicine. Report by the Secretariat. 12 December 2002

6- WHO guidelines on good agricultural and collection practices (GACP) for medicinal plants. World Health. Organization, 2003.Geneva

7- UNESCO (1996). Culture and Health, Orientation Texts –World Decade for Cultural Development 1988 – 1997, Document CLT/DEC/PRO – 1996, Paris, France, pgs. 129.

8- UNESCO (1998). FIT/504-RAF-48 Terminal Report: Promotion of Ethnobotany and the Sustainable Use of Plant .Resources in Africa, pgs. 60, Paris, 1998.

 

 

نوشته شده در جمعه دوازدهم آبان 1391ساعت 2:15 توسط مهدی ندری|

 

 

پتانسيل بيوتكنولوژي در افزايش بهره‌وري از گياهان دارويي استفاده از تركيبات دارويي مشتق از گياهان، نه تنها قدمت زيادي دارد، بلكه به‌دليل عوارض جانبي بي‌شمار داروهاي شيميايي از يك‌سو و نارسايي‌هاي متعدد طب نوين در درمان برخي از بيماري‌ها با گذشت زمان، بار ديگر پرورش و توليد گياهان دارويي با رشد قابل‌توجهي روبرو شده‌است. در مقالة حاضر سعي شده است تا ضمن معرفي برخي از روش‌هاي بيوتكنولوژيك مورد استفاده در شناسايي و توليد گياهان دارويي، اهميت اقتصادي متابوليت‌هاي دارويي مشتق از اين گياهان و ارزش بالاي آنها براي كشورهايي همچون ايران كه داراي تنوع بالايي از گياهان دارويي هستند مشخص شود: مقدمهسابقة‌ استفاده از گياهان دارويي به زمان‌هاي بسيار دور برمي‌گردد؛ به‌طوري‌كه حتي در كتب قديمي مانند انجيل و كتاب مقدس باستاني هند (ودا)، استفاده از برخي گياهان در درمان بيماري‌ها توصيه شده است. اما قدمت استفاده از گياهان دارويي، به‌معني روند رو به كاهش آن در دنياي مدرن امروزي نيست. امروزه در جوامع صنعتي و در بسياري از كشورهاي پيشرفته و درحال توسعه، استفاده از طب سنتي و گياهان دارويي براي حفظ سلامتي، به‌دليل افزايش اعتماد مردم به استفاده از اين گياهان، بسيار چشمگير است.   طبق برآوردي كه توسط سازمان بهداشت جهاني ( WHO ) صورت گرفته است، بيش از 80 درصد مردم جهان (نزديك به 5 ميليارد نفر)‌، براي درمان بيماري‌ها هنوز از داروهاي گياهي استفاده مي‌كنند. تقريباً يك چهارم داروهاي تهيه‌شدة‌ دنيا داراي منشأ گياهي هستند كه يا مستقيماً از گياهان عصاره‌گيري شده‌اند و يا بر اساس تركيب گياهي،‌ مدوله و سنتز شده‌اند. كار بر روي طب سنتي و استفاده از گياهان دارويي، در سراسر جهان و به‌خصوص هند، ژاپن، پاكستان، سريلانكا و تايلند در دست انجام مي‌باشد. در اروپا و در كشورهايي از قبيل آلباني، بلغارستان، كرواسي، فرانسه، آلمان، مجارستان، هلند، اسپانيا و انگلستان و همچنين تركيه، حدود 1500 گونه از گياهان دارويي و معطر مورد استفاده قرار گرفته و در حدود 1400 محصول گياهي در اروپا و ايالات متحده توليد مي‌شود. در حدود 25 درصد از داروهاي تجويزشده در ايالات متحده، حاوي حداقل يك تركيب فعال گياهي هستند. در چين، فروش داروهاي سنتي در طول 5 سال اخير دو برابر شده است. در هند نيز صادرات گياهان دارويي نسبت به سال‌هاي قبل سه برابر شده است. تعداد زيادي از فرآورده‌هاي دارويي مشهور از گياهان بدست مي‌آيند. مثلاٌ، معمول‌ترين مسكن، يعني (آسپرين)‌ از گونه‌هاي Salix (بيد) و Spiraea به‌دست مي‌آيد. همچنين داروهاي ضد سرطاني چون Paclitaxel و Vinblastine فقط از منابع گياهي حاصل مي‌شوند.   بنابراين استفاده از روش‌هاي بيوتكنولوژيك به‌منظور تكثير و افزايش توان ژنتيكي گياهان دارويي و همچنين شناسايي سريع‌تر و دقيق‌تر ژنوتيپ‌هايي كه فرآوردة بيشتري توليد مي‌كنند، مي‌تواند بسيار مفيد و از لحاظ تجاري سودآور باشد. در مطلب حاضر، روش‌هاي مختلف بيوتكنولوژيك كه مي‌توانند در زمينة افزايش بهره‌وري گياهان دارويي به‌كار روند معرفي خواهند شد.   1- كاربردهاي " كشت بافت " در زمينة گياهان دارويي   يكي از بخش‌هاي مهم بيوتكنولوژي "كشت بافت" است كه كاربردهاي مختلف آن در زمينة گياهان دارويي، از جنبه‌هاي مختلفي قابل بررسي است:   1-1- باززايي در شرايط آزمايشگاهي ( In-Vitro Regeneration ): تكثير گياهان در شرايط آزمايشگاهي، روشي بسيار مفيد جهت توليد داروهاي گياهي باكيفيت است. روش‌هاي مختلفي براي تكثير در آزمايشگاه وجود دارد كه از جملة‌ آنها، ريزازديادي است. ريزازديادي فوايد زيادي نسبت به روش‌هاي سنتي تكثير دارد. با ريزازديادي مي‌توان نرخ تكثير را بالا برد و مواد گياهي عاري از پاتوژن توليد كرد. گزارش‌هاي زيادي در ارتباط با بكارگيري تكنيك " كشت بافت " جهت تكثير گياهان دارويي وجود دارد. با اين روش براي ايجاد كلون‌هاي گياهي از تيرة لاله در مدت 120 روز بيش از 400 گياه كوچك همگن و يك شكل گرفته شد كه 90 درصد آنها به رشد معمولي خود ادامه دادند. براي اصلاح گل انگشتانه، از نظر صفات ساختاري، مقدار بيوماس، ميزان مواد مؤثره و غيره با مشكلات زيادي مواجه خواهيم شد ولي با تكثير رويشي اين گياه از راه كشت بافت و سلول، مي‌توان بر آن مشكلات غلبه نمود. چنان‌كه مؤسسة گياهان دارويي بوداكالاز در مجارستان از راه كشت بافت و سلول گل انگشتانه موسوم به آكسفورد، توانست پايه‌هايي كاملاٌ همگن و يك شكل از گياه مذكور به‌دست آورد. از جملة گياهان ديگر مي‌توان موارد زير را نام برد:   Catharanthus roseus, Cinchona ledgeriana, Digitalis spp, Rehmannia glutinosa, Rauvolfia serpentina, Isoplexis canariensis   1-2- باززايي از طريق جنين‌‌زايي سوماتيك (غيرجنسي):   توليد و توسعة مؤثر جنين‌هاي سوماتيك، پيش‌نيازي براي توليد گياهان در سطح تجاري است. جنين‌زايي سوماتيك فرآيندي است كه طي آن گروهي از سلول‌ها يا بافت‌هاي سوماتيك، جنين‌هاي سوماتيك تشكيل مي‌دهند. اين جنين‌ها شبيه جنين‌هاي زيگوتي (جنين‌هاي حاصل از لقاح جنسي) هستند و در محيط كشت مناسب مي‌توانند به نهال تبديل شوند. باززايي گياهان با استفاده از جنين‌زايي سوماتيك از يك سلول، در بسياري از گونه‌هاي گياهان دارويي به اثبات رسيده است. بنابراين در اين حالت با توجه به پتانسيل متفاوت سلول‌هاي مختلف در توليد يك تركيب دارويي، مي‌توان گياهاني با ويژگي برتر نسبت به گياه اوليه توليد نمود. ازجمله گياهان دارويي كه توانسته‌اند از آنها جنين سوماتيك به‌دست آورند، مي‌توان موارد زير را بيان نمود:   Podophyllum hexandrum , Bunium persicum, Acacia catechu , Aesculus hippocastanum and Psoralea corylifolia   1-3- حفاظت گونه‌هاي گياهان دارويي از طريق نگهداري در سرما: با تكيه بر كشت بافت و سلول مي‌توان براي نگهداري كالتيوارهاي مورد نظر در بانك ژن يا براي نگهداري طولاني مدت اندام‌هاي تكثير گياه در محيط نيتروژن مايع، اقدام نمود. نگهداري در سرما، يك تكنيك مفيد جهت حفاظت از كشت‌هاي سلولي در شرايط آزمايشگاهي است. در اين روش با استفاده از نيتروژن مايع (196- درجه سانتي‌گراد) فرآيند تقسيم سلولي و ساير فرآيندهاي متابوليكي و بيوشيميايي متوقف شده و در نتيجه مي‌توان بافت يا سلول گياهي را مدت زمان بيشتري نگهداري و حفظ نمود. با توجه به اينكه مي‌توان از كشت‌هاي نگهداري شده در سرما، گياه كامل باززايي كرد، لذا اين تكنيك مي‌تواند روشي مفيد جهت حفاظت از گياهان دارويي در معرض انقراض باشد. مثلاً بر اساس گزارشات منتشر شده، روش نگهداري در سرما، روشي مؤثر جهت نگهداري كشت‌هاي سلولي گياهان دارويي توليدكنندة آلكالوئيد همچون Rauvollfia serpentine , D. lanalta , A. belladonna , Hyoscyamus spp . است. اين تكنيك، مي‌تواند جهت نگهداري طيفي از بافت‌هاي گياهي چون مريستم‌ها، بساك و دانة گرده، جنين، كالوس و پروتوپلاست به‌كار رود. تنها محدوديت اين روش، مشكل دسترسي به نيتروژن مايع است.   1-4- توليد متابوليت‌هاي ثانويه از گياهان دارويي:   از لحاظ تاريخي، اگرچه تكنيك " كشت بافت " براي اولين بار، در سال‌هاي 1940-1939 در مورد گياهان به‌كار گرفته‌شد، ولي در سال 1956 بود كه يك شركت دارويي در كشور آمريكا ( Pfizer Inc ) اولين پتنت را در مورد توليد متابوليت‌ها با استفاده از كشت توده‌اي سلول‌ها منتشر كرد. كول و استابو (1967) و هبل و همكاران (1968) توانستند مقادير بيشتري از تركيبات ويسناجين ( Visnagin ) و ديوسجنين ( Diosgenin ) را با استفاده از كشت بافت نسبت به حالت طبيعي (استخراج از گياه كامل) به‌‌دست آورند. گياهان، منبع بسياري از مواد شيميايي هستند كه به‌عنوان تركيب دارويي مصرف مي‌شوند. فرآورده‌هاي حاصل از متابوليسم ثانويه گياهي ( Secondary Metabolite ) جزو گرانبهاترين تركيب شيميايي گياهي ( Phytochemical ) هستند. با استفاد از كشت بافت مي‌توان متابوليت‌هاي ثانويه را در شرايط آزمايشگاهي توليد نمود. لازم به‌ذكر است كه متابوليت‌هاي ثانويه، دسته‌اي از مواد شامل اسيدهاي پيچيده، لاكتون‌ها، فلاونوئيدها و آنتوسيانين‌ها هستند كه به‌صورت عصاره يا پودرهاي گياهي در درمان بسياري از بيماري‌هاي شايع به‌كار برده مي‌شوند. 1-4-1-راهكارهاي افزايش متابوليت‌هاي ثانويه گياهي از طريق كشت بافت 1- استفاده از محرك‌هاي ( Elicitors ) زنده و غير زنده‌اي كه مي‌توانند مسيرهاي متابوليكي سنتز متابوليت‌هاي ثانويه را تحت تأثير قرار داده و ميزان توليد آنها را افزايش دهند. لازم به‌ذكر است كه اين محرك‌ها در شرايط طبيعي نيز بر گياه تأثير گذاشته و باعث توليد يك متابوليت خاص مي‌شوند.   2- افزودن تركيب اولية ( Precursor ) مناسب به محيط‌كشت، با اين ديدگاه كه توليد محصول نهايي در نتيجه وجود اين تركيبات در محيط‌كشت، القاء شود.   3- افزايش توليد يك متابوليت ثانويه در اثر ايجاد ژنوتيپ‌هاي جديدي كه از طريق امتزاج پروتوپلاست يا مهندسي ژنتيك، به‌دست مي‌آيند.   4- استفاده از مواد موتاژن جهت ايجاد واريته‌هاي پربازده   5- كشت بافت ريشة گياهان دارويي (ريشه، نسبت به بافت‌هاي گياهي ديگر، پتانسيل بيشتري جهت توليد متابوليت‌هاي ثانويه دارد)   1-4-2- مثال‌ها   مثال‌هاي قابل ذكر آنقدر زياد است كه تصور مي‌شود هر ماده‌اي با منشاء گياهي، از جمله، متابوليت‌هاي ثانويه را مي‌توان به‌وسيلة كشت‌هاي سلولي توليد كرد: از جمله تركيباتي كه از طريق كشت سلولي و كشت بافت به توليد انبوه رسيده است،‌ داروي ضد سرطان تاكسول است. اين دارو كه در درمان سرطان‌هاي سينه و تخمدان به‌كار مي‌رود از پوست تنه درخت سرخدار ( Taxus brevilifolia L. ) استخراج مي‌گردد. از آنجايي‌كه توليد تاكسول به‌دليل وجود 10 هستة استروئيدي در ساختار شيميايي آن بسيار مشكل است و جمعيت طبيعي درختان سرخدار نيز براي استخراج اين ماده بسيار اندك است، لذا راهكار ديگري را براي توليد تاكسول بايد به‌كار گرفت. در حال حاضر، براي توليد تاكسول از تكنيك كشت بافت و كشت قارچ‌هايي كه بر روي درخت رشد كرده و تاكسول توليد مي‌كنند،‌ استفاده مي‌گردد. سولاسودين ( Solasodine ) نيز از تركيبات ديگري است كه از طريق كشت سوسپانسيون سلولي گياه Solanum eleganifoliu به‌دست مي‌آيد. از جمله متابوليت‌هاي ديگري كه از طريق تكنيك كشت بافت و در مقياس تجاري توليد مي‌شود، شيكونين ( Shikonin ) (رنگي با خاصيت ضد حساسيت و ضد باكتري) است. مثال‌هاي زير گوياي كارايي تكنيك كشت بافت در توليد متابوليت‌هاي ثانويه است. توليد آلكالوئيد پيروليزيدين ( Pyrolizidine ) از كشت بافت ريشة Senecio sp ، سفالين ( Cephaelin ) و امتين ( Emetine ) از كشت كالوس Cephaelis ipecacuanha ، آلكالوئيد كوئينولين ( Quinoline ) از كشت سوسپانسيون سلولي Cinchona ledgerione و افزايش بيوسنتز آلكالوئيدهاي ايندولي با استفاده از كشت سوسپانسيون سلولي گياه 1-4-3- استفاده از بيورآكتورها در توليد صنعتي متابوليت‌هاي ثانويه توليد متابوليت ثانوية گياهي با خصوصيات دارويي در شرايط آزمايشگاهي، فوايد زيادي در مقايسه با استخراج اين تركيبات از گياهان، تحت شرايط طبيعي دارد. كنترل دقيق پارامترهاي مختلف، سبب مي‌شود كه كيفيت مواد حاصل در طول زمان تغيير نكند. درحالي كه در شرايط طبيعي مرتباٌ تحت تأثير شرايط آب و هوايي و آفات است. تحقيقات زيادي در زمينة استفاده از كشت‌هاي سوسپانسيون و سلول گياهي براي توليد متابوليت‌هاي ثانويه صورت گرفته است. از جمله ابزارهايي كه براي كشت وسيع سلول‌هاي گياهي به‌كار رفته‌اند، بيورآكتورها هستند. بيورآكتورها، مهمترين ابزار در توليد تجاري متابوليت‌هاي ثانويه از طريق روش‌هاي بيوتكنولوژيك، محسوب مي‌شوند. مزاياي استفاده از بيورآكتورها در كشت انبوه سلول‌هاي گياهي عبارتند از: 1- كنترل بهتر و دقيق‌تر شرايط خاص مورد نياز براي توليد صنعتي تركيبات فعال زيستي از طريق كشت سوسپانسيون سلولي 2- امكان تثبيت شرايط در طول مراحل مختلف كشت سلولي در بيورآكتور 3- جابجايي و حمل‌ونقل آسان‌تر كشت (مثلاً، برداشتن مايه‌كوبه در اين حالت راحت است)   4- با توجه به اينكه در شرايط كشت سوسپانسيون، جذب مواد غذايي به‌وسيلة سلول‌ها افزايش مي‌يابد، لذا نرخ تكثير سلول‌ها زياد شده و به‌تبع آن ميزان محصول (تركيب فعال زيستي) بيشتر مي‌شود.   5- در اين حال، گياهچه‌ها به آساني توليد و ازدياد مي‌شوند.   سيستم بيورآكتور براي كشت‌هاي جنين‌زا و ارگانزاي چندين گونة گياهي به‌كار رفته است كه از آن‌جمله مي‌توان به توليد مقادير زيادي سانگئينارين ( sanguinarine ) از كشت سوسپانسيون سلولي Papaver somniferum با استفاده از بيورآكتور، اشاره كرد. با توجه به اينكه بيورآكتورها، شرايط بهينه را براي توليد متابوليت‌هاي ثانويه از سلول‌هاي گياهي فراهم مي‌آورند، لذا تغييرات زيادي در جهت بهينه‌سازي اين سيستم‌ها، براي توليد مواد با ارزش دارويي (با منشأ گياهي) همچون جينسنوسايد ( ginsenoside ) و شيكونين صورت گرفته است.   2- مهندسي ژنتيك     شاخة بعدي بيوتكنولوژي كه در زمينة گياهان دارويي كاربردهاي فراواني دارد، "مهندسي ژنتيك" است. پيشرفت‌هاي اخير در زمينة ژنتيك گياهي و تكنولوژي DNA نوتركيب، كمك شاياني به بهبود و تقويت تحقيقات در زمينة بيوسنتز متابوليت‌هاي ثانويه كرده است. قسمت اعظمي از تحقيقات در زمينة متابوليت‌هاي ثانويه، به‌روي شناسايي و دستكاري ژنتيكي آنزيم‌هاي دخيل در مسير متابوليكي سنتز يك متابوليت ثانويه، متمركز شده‌است. ابزار طبيعي كه در فرآيند مهندسي ژنتيك و در اكثر گونه‌هاي گياهي و بخصوص گياهان دولپه به‌كار مي‌رود، يك باكتري خاكزي به‌نام آگروباكتريوم ( Agrobacterium ) است. گونه‌هاي مختلف اين باكتري، مهندسان طبيعي هستند كه بيماري‌هاي‌ تومور گال طوقه‌ ( Crown Gall Tumour ) و ريشة مويي ( Hairy Root ) را در گياهان سبب مي‌شوند. تحقيقات نشان داده‌است كه ريشه‌هاي مويي توليد شده به‌وسيلة گونه‌اي از اين باكتري به‌نام‌ A. rhizogenes ‌، بافتي مناسب براي توليد متابوليت ثانويه هستند. به علت پايداري و توليد زياد اين بافت‌ها در شرايط كشت عاري از هورمون، تاكنون گونه‌هاي دارويي زيادي با استفاده از اين باكتري تغيير يافته‌اند. كه از آن جمله مي‌توان به كشت ريشة‌ مويي گياه دارويي Artemisia annua ‌ به‌منظور توليد تركيب دارويي فعال، اشاره كرد.   بنابراين مي‌توان ديد كه مهندسي ژنتيك مي‌تواند به‌عنوان ابزاري قدرتمند جهت توليد متابوليت‌هاي ثانوية جديد و همچنين افزايش مقدار متابوليت‌هاي ثانويه موجود در يك گياه به‌كار رود. 3- نشانگرهاي مولكولي   بخش مهم بعدي داراي كاربرد فراوان در حوزة گياهان دارويي، "نشانگرهاي مولكولي" است. قبل از اينكه به موارد كاربرد نشانگرهاي مولكولي پرداخته شود، لازم است دلايل لزوم استفاده از نشانگرهاي مولكولي در زمينة گياهان دارويي ذكر شود:   3-1- دلايل استفاده از نشانگرهاي مولكولي در زمينة گياهان دارويي:     فاكتورهايي همچون خاك و‌ شرايط آب و هوايي، بقاي يك گونة خاص و همچنين محتواي تركيب دارويي اين گياه را تحت تأثير قرار مي‌دهند. در چنين حالاتي علاوه بر اينكه بين ژنوتيپ‌هاي مختلف يك گونه تفاوت ديده مي‌شود از لحاظ تركيب دارويي فعال نيز با هم فرق مي‌كنند. در هنگام استفادة تجاري، از اين گياه دو فاكتور، كيفيت نهايي داروي استحصالي از اين گياه را تحت تأثير قرار مي‌دهند:   1- تغيير محتواي يك تركيب دارويي خاص در گياه مورد نظر   2- اشتباه گرفتن يك تركيب دارويي خاص با اثر كمتر كه از گياهان ديگر به‌دست آمده است. به‌جاي تركيب دارويي اصلي كه از گياه اصلي به‌دست مي‌آيد.   چنين تفاوت‌هايي، مشكلات زيادي را در تعيين و تشخيص گياهان دارويي خاص، با استفاده از روش‌هاي سنتي (مرفولوژيكي و ميكروسكوپي)، به‌دنبال خواهد داشت. براي روشن‌شدن موضوع به مثال زير توجه كنيد:   كوئينون يك تركيب دارويي است كه از پوست درخت سينكونا ( cinchona ) به‌دست مي‌آيد. پوست درختان سينكونا كه در جلگه‌ها كشت شده‌اند، حاوي كوئيوني است كه از لحاظ دارويي فعال است. گونه‌هاي مشابهي از اين درخت وجود دارند كه به‌روي تپه‌ها و زمين‌هاي شيبدار رشد مي‌كنند و از لحاظ مرفولوژيكي (شكل ظاهري) مشابه گونه‌هايي هستند كه در جلگه‌ها رشد مي‌كنند، اما در اين گونه‌ها كوئيون فعال وجود ندارد.   در طول دهه‌هاي گذشته، ابزارهايي كه براي استانداردسازي داروهاي گياهي به‌وجود آمده‌اند، شامل ارزيابي ماكروسكوپيك و ميكروسكوپيك و همچنين تعيين نيمرخ شيميايي ( Chemoprofiling ) مواد گياهي بوده‌اند. قابل ذكر است كه نيمرخ شيميايي، الگوي شيميايي ويژه‌اي براي يك گياه است كه از تجزية عصارة‌ آن گياه به‌وسيلة تكنيك‌هايي چون TLC و HPTLC و HPLC ‌ به‌دست آمده است. ارزيابي ماكروسكوپيك مواد گياهي نيز بر اساس پارامترهايي چون شكل، اندازه، رنگ، بافت،‌ خصوصيات سطح گياه، مزه و غيره صورت مي‌گيرد. علاوه بر اين، بسياري از تكنيك‌هاي آناليز، همچون آناليز حجمي ( Volumetric Analysis )، كروماتوگرافي گازي ( Gas Chromatography )، كروماتوگرافي ستوني ( Column Chromatography ) و روش‌هاي اسپكتروفتومتريك نيز براي كنترل كيفي و استانداردسازي مواد دارويي گياهي، مورد استفاده قرار مي‌گيرند.   گرچه در روش‌هاي فوق، اطلاعات زيادي در مورد يك گياه دارويي و تركيبات دارويي موجود در آن فراهم آيد، ولي مشكلات زيادي نيز به‌همراه دارد. مثلاً براي اينكه يك تركيب شيميايي به‌عنوان يك نشانگر ( Marker ) جهت شناسايي يك گياه دارويي خاص، مورد استفاده قرار گيرد، بايد مختص همان‌گونة گياهي خاص باشد، در حالي‌كه همة گياهان دارويي، داراي يك تركيب شيميايي منحصربه‌فرد نيستند. همچنين بين بسياري از مولكول‌هاي شيميايي كه به‌عنوان نشانگر و يا تركيب دارويي خاص مدنظر هستند، هم‌پوشاني معني‌داري وجود دارد؛ اين موضوع در مورد تركيبات فنولي و استرولي حادتر است.   يكي از عوامل مهم ديگري كه استفاده از نيمرخ شيميايي را محدود مي‌سازد، ابهام در داده‌هاي حاصل از انگشت‌نگاري شيميايي ( Chemical Fingerprinting ) است. اين ابهام، در اثر تجمع مواد مصنوعي در پروفيل شيميايي حادث مي‌شود. علاوه بر اين، فاكتورهاي ديگري، پروفيل شيميايي يك گياه را تغيير مي‌دهند. كه از جمله اين فاكتورها مي‌توان فاكتورهاي دروني چون عوامل ژنتيكي و فاكتورهاي بروني چون كشت، برداشت، خشك‌كردن و شرايط انبارداري گياهان دارويي را ذكر نمود. مطالعات شيموتاكسونوميكي (طبقه‌بندي گياهان بر اساس تركيبات شيميايي موجود در گياه) كه به‌طور معمول در آزمايشگاه‌هاي مختلف استفاده مي‌شوند، تنها مي‌توانند به‌عنوان معيار كيفي در مورد متابوليت‌هاي ثانويه، مورد استفاده قرار مي‌گيرند و براي تعيين كمي اين تركيبات، استفاده از نشانگرهاي ويژه (شيميايي) كه به‌كمك آن به آساني بتوان گونه‌هاي گياهان دارويي را از يكديگر تشخيص داد، يك الزام است.‌ در اين رابطه، همان‌طور كه در فوق ذكر شد، در هرگياه يك نشانگر منحصر به فرد را نمي‌توان يافت.   مشكلي كه در شناسايي گونه‌هاي گياهان دارويي با استفاده از صفات مرفولوژيك وجود دارد، وجود نام‌هاي گياهشناسي متفاوت در مورد يك گياه در نواحي مختلف جهان است. در اين حالت ممكن است گونه‌هاي گياهان دارويي نادر و مفيد، با گونه‌هاي ديگري كه از لحاظ مرفولوژيكي به گياه اصلي شبيه‌اند، اشتباه فرض شوند.   بنابراين، با توجه به مشكلات موجود در زمينة شناسايي گياهان دارويي با استفاده از روش‌هاي سنتي و با توجه به پيشرفت محققين در زمينة ايجاد نشانگرهاي DNA ‌،‌ استفاده از اين تكنيك‌هاي نوين مي‌تواند ابزاري قدرتمند در استفاده كارا از گونه‌هاي مؤثر دارويي محسوب شود. از جمله مزاياي اين نشانگرها، عدم وابستگي به سن و شرايط فيزيولوژيكي و محيطي گياه دارويي است. پروفيلي كه از انگشت نگاري DNA ‌ يك گياه دارويي به‌دست مي‌آيد، كاملاً به همان گونه اختصاص دارد. همچنين براي استخراج DNA به‌عنوان مادة آزمايشي در آزمايشات نشانگرهاي مولكولي، علاوه بر بافت تازه، مي‌توان از بافت خشك نيز استفاده نمود و از اين رو، شكل فيزيكي نمونه براي ارزيابي آن گونه، اهميت ندارد. نشانگرهاي مختلفي بدين منظور ايجاد شده‌اند كه از آن جمله مي‌توان به روش‌هاي مبتني بر هيبريداسيون (مانند RFLP )، روش‌هاي مبتني بر RCR (مانند AFLP )‌ و روش‌هاي مبتني بر توالي‌يابي (مانند ITS ) اشاره كرد.   3-2- برخي موارد كاربرد نشانگرهاي DNA در زمينة گياهان دارويي: 3-2-1- ارزيابي تنوع ژنتيكي و تعيين ژنوتيپ ( Genotyping ):   تحقيقات نشان داده است كه شرايط جغرافيايي،‌ مواد دارويي فعال گياهان دارويي را از لحاظ كمي و كيفي، تحت تأثير قرار مي‌دهد. بر پاية تحقيقات انجام شده، عوامل محيطي محل رويش گياهان دارويي در سه محور زير بر آنها تاثير مي‌گذارد:   1- تاثير بر مقدار كل مادة مؤثرة گياهان دارويي   2- تاثير بر عناصر تشكيل دهندة مواد مؤثره   3- تاثير بر مقدار توليد وزن خشك گياه   عوامل محيطي كه تاثير بسيار عمده‌اي بر كميت و كيفيت مواد مؤثرة آنها مي‌گذارد عبارتنداز نور، درجه حرارت، آبياري و ارتفاع محل. بنابراين نياز است كه به‌دقت اين موضوع مورد بررسي قرار گيرد. به اين خاطر، بسياري از محققين، تأثير تنوع جغرافيايي بر گياهان دارويي را از لحاظ تغييرات در سطوح مولكول DNA (ژنتيك) مطالعه نموده‌اند. اين برآوردها از تنوع ژنتيكي مي‌تواند در طراحي برنامه‌هاي اصلاحي گياهان دارويي و همچنين مديريت و حفاظت از ژرم‌پلاسم آنها به‌كار رود. از جمله گياهان دارويي كه از نشانگرهاي مولكولي، براي ارزيابي تنوع ژنتيكي در ژرم‌پلاسم آنها استفاده شده است مي‌توان موارد زير را نام برد:   Taxus wallichiana , neem, Juniperus communis L., Codonopsis pilosula , Allium schoenoprasum L., Andrographis paniculata   3-2-2- شناسايي دقيق گياهان دارويي   از نشانگرهاي DNA مي‌توان براي شناسايي دقيق گونه‌هاي گياهان دارويي مهم، استفاده كرد. اهميت استفاده از اين نشانگرها، به‌ويژه در مورد گونه‌ها و يا واريته‌هايي كه از لحاظ مرفولوژيكي و فيتوشيميايي به هم شبيهند، دوچندان مي‌شود. گاهي ممكن است بر اثر اصلاح گياهان دارويي كالتيوارهايي به‌وجود آيد كه هر چند از نظر ظاهر با ساير افراد آن‌گونه تفاوتي ندارد ولي از نظر كميت و كيفيت مواد مؤثره اختلاف‌هاي زيادي با آنها داشته باشد. در اين حالت اصلاح‌كنندگان چنين گياهاني بايد تمام مشخصات آن كالتيوار را از نظر خصوصيات مواد مؤثره ارايه دهند كه شناسايي و معرفي خصوصيات مذكور مستلزم صرف هزينه و زمان زياد از نظر كسب اطلاعات گسترده دربارة فرآيندهاي متابوليسمي گياه مربوطه است. به‌علاوه امكان تغييرپذيري وضعيت توليد و تراوش مواد مؤثره در مراحل مختلف رويش گياه همواره بايد مورد نظر اصلاح‌كننده قرار داشته‌باشد. به‌عنوان مثال، از نشانگرهاي RAPD و PBR براي شناسايي دقيق گونة P.ginseng در بين جمعيت‌هاي جينسنگ ( ginseng ) استفاده شده است. همچنين برخي از محققين از يك راهكار جديد به‌نام DALP ( Direct Amplification of Length Polymorphism ) براي شناسايي دقيق Panax ginseng و Panax quinquefolius استفاده كرده‌اند.   "> 3-2-3- انتخاب كيموتايپ‌هاي ( Chemotypes ) مناسب به‌كمك نشانگر   علاوه بر شناسايي دقيق گونه‌ها، پيش‌بيني غلظت مادة شيميايي فعال گياهي ( Active Phytochemical ) نيز براي كنترل كيفي يك گياه دارويي مهم است . شناسايي نشانگرهاي ( DNA QTL ) كه با مقدار آن تركيب دارويي خاص همبستگي دارند، مي‌تواند جهت كنترل كيفي و كمي مواد خام گياهي، مؤثر واقع شود. لازم به‌ذكر است كه تنها تفاوت بين كيموتايپ‌هاي مختلف، مقدار مادة شيميايي فعال آنها است. همچنين، پروفيل‌هاي حاصل از نشانگرهاي DNA مي‌توانند جهت تعيين روابط فيلوژنتيكي (خويشاوندي)‌ بين كيموتايپ‌هاي مختلف يك گونه گياه دارويي به‌كار روند. در سال‌هاي اخير مطالعات زيادي به‌منظور تعيين رابطة بين نشانگرهاي DNA و تنوعات كمي وكيفي تركيبات فعال دارويي در بين گونه‌ها و خويشاوندان نزديك گياهان دارويي، صورت گرفته و يا در حال انجام است. از طرفي، به‌كارگيري توأم تكنيك‌هاي مولكولي و تكنيك‌هاي آناليزي ديگر، چون TLC و HPLC ، مي‌تواند شناخت ما را نسبت به يك گونة دارويي خاص و به تبع آن كنترل كيفي و كمي تركيب دارويي مورد نظر در سطح صنعتي، افزايش دهد. به‌عنوان مثال بررسي تنوع ژنتيكي Artemisia annua ، به‌عنوان منبع تركيب ضد ملارياي آرتميزينين ( artemisinin )، نشان مي‌دهد كه ژنوتيپ‌هاي اين گياه در سراسر هند، از لحاظ محتواي اين تركيب (مقدار مادة مؤثرة آرتمزينين)، تنوع نشان مي‌دهند. اين بررسي با استفاده از نشانگر RAPD (يك نوع نشانگر DNA ) صورت گرفته است.   3-2-4- اصلاح گياهان دارويي   اگرچه كاشت گياهان دارويي به هزاران سال پيش باز مي‌گردد ولي بايد گفت كه در مورد اصلاح آنها تاكنون پيشرفت قابل ملاحظه‌اي صورت نگرفته است و در حال حاضر، تعداد كالتيوارهاي مفيد به‌دست آمده بر اثر اصلاح گياهان دارويي اندك است. هدف از اصلاح گياهان دارويي، افزايش كميت و كيفيت آن دسته از مواد مؤثره در اين گياهان است كه در صنايع دارويي از اهميت خاصي برخوردار هستند. در سال‌هاي اخير توجه خاصي از جانب سازمان‌هاي مختلف در كشورهاي جهان در ارتباط با اصلاح اين گياهان صورت گرفته است. در اين رابطه، استفاده از نتايج حاصل از انگشت‌نگاري ( fingerprinting ) مولكولي گياهان دارويي، مي‌تواند محققين را در پيشبرد اهداف اصلاحي اين گياهان ياري نمايد. از جمله صفات اصلاحي در گياهان دارويي مي‌توان موارد زير را نام برد:   مقاومت به آفات و بيماري‌ها، سرعت رشد و نمو اندام محتوي مادة مؤثره (مثلاٌ زودرس بودن ميوه)، دوام كافي اندام مذكور از نظر استحصال (مثلاٌ زود نريختن ميوه و باقي ماندن آن در گياه به مدت كافي)، هماهنگي و همزماني رشد و نمو اندام‌هاي مورد استحصال (مثلاٌ رسيده شدن همزمان تمامي ميوه‌ها و با هم نبودن ميوه‌هاي كال و رسيده)، قابل جمع‌آوري بودن محصول با ماشين، فقدان اعضاي مزاحم استحصال چون خارهاي موجود در ساقه، برگ، ميوه و غيره. علاوه بر اينها، در كشت گياهان دارويي مي‌توان به توليد انبوه محصول اندامي كه محتوي مقادير بسيار كم از ماده مؤثرة خاصي است، يا (به‌عكس) به توليد كمتر از انبوه اندامي كه همان مادة مؤثره را بيشتر تراوش مي‌دهد توجه نمود.   به‌عنوان مثال، مشخص شده است كه نشانگرهاي ISSR-PCR ، تكنيكي مؤثر و كارا براي شناسايي گياهچه‌هاي زيگوتي (گياهچه‌هاي حاصل از تلاقي جنسي) در تلاقي‌هاي بين‌پلوئيدي در مركبات است.   3-2-5- استفاده از نشانگرها در زمينة غذاداروها ( Nutraceutical ):   تاكنون نشانگرهاي مولكولي مبتني بر DNA در طيف وسيعي از مطالعات مربوط به گياهان زراعي خواركي استفاده شده‌اند. اين موارد استفاده، شامل مطالعة تنوع ژنتيكي، شناسايي ارقام، مطالعات اصلاحي،‌ شناسايي ژن‌هاي مقاومت به بيماري،‌ شناسايي محل ژن‌هاي صفات كمي ( QTL )، آناليز تنوع ژرم‌پلاسم خارجي، شناسايي جنسي گياهان دوپايه و آناليز فيلوژنتيك (روابط خويشاوندي) و غيره هستند. اخيراٌ در نقاط مختلف جهان، استفاده از اين نشانگرها در زمينة غذاداروها رايج شده است. مثلاً، بر اساس قوانين اتحاديه اروپا، مبني بر برچسب‌گذاري ( Labeling ) غذاها و محصولات تغيير يافتة ژنتيكي ( GMO )، چندين كشور اروپايي همچون آلمان و سوئيس، روش‌هاي مبتني بر RCR را براي شناسايي و تعيين كمي اين گونه غذاها، در سطح كشور خود توسعه داده‌اند. همچنين كشور ايرلند، مؤسسه‌اي را براي شناسايي فرآورده‌هاي تغيير يافتة ژنتيكي فاقد مجوز كه در بازارهاي بين‌المللي وارد شده‌اند و به‌طور اخص براي تعيين ذرت تغيير يافتة‌ ژنتيكي با استفاده از تكنيك PCR ،‌ تأسيس نموده است.   4- پتانسيل اقتصادي گياهان دارويي   طبق برآوردهاي صورت گرفته در سال‌هاي اخير، ارزش بازارهاي جهاني داروهاي گياهي كه شامل گياهان دارويي و فرآورده‌هاي آنهاست، همواره با رشد قابل توجهي روبه افزايش بوده است. با توجه به اينكه بخش اعظم بازار گياهان دارويي دنيا، به توليد و عرضة متابوليت‌هاي ثانوية مشتق از اين گياهان مربوط مي‌شود، لذا در اين مقاله سعي شده است به اهميت‌ اقتصادي اين تركيبات پرداخته شود. متابوليت‌‌هاي ثانويه معمولاً از ارزش افزودة بسيار بالايي برخوردار هستند. به‌طوري‌كه ارزش فروش برخي از اين تركيبات مانند شيكونين، ديجيتوكسين ( Digitoxin ) و عطرهايي همچون روغن جاسمين ( Jasmin )، از چند دلار تا چند هزار دلار به ازاي هر كيلوگرم تغيير مي‌‌كند. همچنين قيمت هر گرم از داروهاي ضد سرطان گياهي مانند وين‌بلاستين ( Vinblastin )، وين‌كريستين ( Vincristin )، آجماليسين ( Ajmalicine ) و تاكسول ( Taxol ) به چند هزار دلار مي‌‌رسد. همان‌طور كه قبلاٌ اشاره شد، تاكسول يكي از تركيبات دارويي است كه از پوست درخت سرخدار به‌دست مي‌آيد و در درمان سرطان‌هاي سينه و تخمدان مورد استفاده قرار مي‌گيرد. آزمايش‌هاي متعددي براي بررسي اثر اين دارو بر روي انواع ديگر سرطان‌ها مانند سرطان خون، غدد لنفاوي، ريه، روده بزرگ، سر و گردن و غيره در دست انجام است. طبق گزارش اعلام شده از سوي سازمان هلال احمر ايران، ميزان ارز تخصيص يافته براي خريد هر گرم تاكسول تا 5/2 ميليون تومان نيز رسيده است. از آنجايي‌كه رشد اين درخت به‌كندي صورت مي‌گيرد و منابع دسترسي به اين گياه محدود بوده و براي درمان يك بيمار سرطاني، حدود 28 كيلوگرم از پوست درخت سرخدار لازم است (مقدار مذكور، معادل پوست سه درخت يكصدساله است) ، لذا توليد اين دارو به‌روش استخراج از پوست درخت، مقرون به‌صرفه نيست. به همين دليل در حال حاضر، اين متابوليت را با استفاده از روش كشت‌ سلولي‌ و در شرايط آزمايشگاهي توليد مي‌نمايند. با اين روش، توليد يك گرم از داروي تاكسول حدود 250 دلار هزينه دارد، در حالي‌كه با قيمتي حدود 2000 دلار در بازار عرضه مي‌گردد.   بر اساس آمارهاي موجود، ارزش بازار جهاني داروهاي مشتق از گياهان در سال 2002، با رشد 2/6 درصدي نسبت به سال پيش از آن، به 7/13 ميليارد دلار بالغ گرديد. پيش‌بيني مي‌شود اين مقدار در سال 2007 به رقمي معادل 8/18 ميليارد دلار برسد. آمريكا در سال 2002 بيش از 50 درصد اين بازار را به خود اختصاص داده بود. با اين حال انتظار مي‌رود ارزش اين بازار تا سال 2050 به رقمي معادل 5 تريليون دلار افزايش يابد. نقش بيوتكنولوژي در اين بازار بسيار حايز اهميت بوده است. جدول شمارة (1) و نمودار شمارة (1) ميزان رشد و ارزش بازار اين داروها را نشان مي‌دهند.     جدول 1- بازار جهاني داروهاي مشتق از گياهان (ميليارد دلار)           نمودار 1- ميزان رشد بازار جهاني داروهاي گياهي (2007-1999)           5- نتيجه‌گيري   گياهان دارويي، يكي از منابع مهم توليد دارو هستند كه بشر ساليان دراز، از آنها استفاده نموده است و در حال حاضر نيز نه‌تنها ارزش خود را در زمينة توليد دارو از دست نداده‌اند بلكه اهميت آنها نيز فزوني يافته است؛ چنان‌كه برخي از داروهاي گرانقيمت مانند تاكسول و يا برخي از تركيبات دارويي كه مصرف آنها زياد است مانند آسپرين و ديجيتوكسين، تنها از منابع گياهي به‌دست مي‌آيند.   گياهان دارويي به دليل توأم بودن ماهيت طبيعي و وجود تركيبات همولوگ دارويي در آنها، با بدن سازگاري بهتري دارند و معمولاً فاقد عوارض ناخواسته داروهاي شيميايي هستند، به‌خصوص در موارد مصرف طولاني و در بيماري‌هاي مزمن، بسيار مناسب‌تر مي‌باشند. به عنوان مثال، گياهان دارويي در بسياري از اختلالات اعصاب و روان كه تجويز طولاني مدت دارو براي رفع عوارض بيماري، مورد نياز است، به‌عنوان بهترين گزينه خواهند بود.   بر اساس آمار موجود، بيشترين داروهاي مصرفي كشور در سال 1380 با تعداد حدود 6/6 ميليارد عدد، مربوط به بيماري‌هاي اعصاب و روان هستند كه داراي عوارض ناخواسته متعددي نيز مي‌باشند‌، درحالي‌كه به‌راحتي مي‌توان بخش قابل‌توجهي از آنها را با داروهاي گياهي جايگزين كرد . در اين زمينه، روش‌هاي مهندسي ژنتيك و بيوتكنولوژي مي‌توانند به‌منظور افزايش بهره‌وري از اين گياهان مورد استفاده قرار گيرند؛ چنان‌كه كشت بافت با تكثير و حفاظت از ژنوتيپ‌هاي مفيد گياهان زراعي مي‌تواند مشكل ازدياد و نگهداري به روش سنتي را برطرف سازد. همچنين با استفاده از مهندسي ژنتيك مي‌توان گياهان دارويي تراريخته‌اي به‌دست آورد كه مي‌توانند متابوليت‌هاي ثانويه و تركيبات دارويي بيشتر و يا جديدتري را توليد نمايند. علاوه بر اين تحقيقات گسترده‌اي كه در زمينة كاربرد نشانگرهاي DNA در زمينة گياهان دارويي در مؤسسات تحقيقاتي مختلف جهان در حال انجام است، گوياي توجه محققان به اين ابزارهاي قدرتمند است؛ به‌طوري‌كه در هند كه يكي از دو كشور عمدة توليدكنندة گياهان دارويي در جهان است، چندين دانشكدة كشاورزي و مؤسسة تحقيقاتي در زمينة استفاده از تكنيك هاي مبتني بر DNA ، جهت شناسايي گياهان دارويي، مشغول فعاليت مي‌باشند. در بسياري از كشورهاي جهان، از سال‌هاي قبل، برنامه‌هاي مدوني به‌منظور استفادة تجاري از گياهان زراعي تدوين شده است. براي مثال، در سال 1989، وزارت كشاورزي، شيلات و جنگلداري ژاپن پروژه‌اي تحت عنوان پروژة روح سبز ( Green Spirit Project ) با بودجه‌اي حدود 110 ميليون ين، از طريق آژانس جنگل خود به اجرا درآورد. هدف از اين برنامه، توليد روغن، رزين و گليكوزيدهاي مهم از بقاياي گياهي همچون چوب، شاخه، برگ و پوست درختان بود. در اروپا، كانادا و آمريكا نيز فعاليت‌هاي تحقيقاتي و توليدي گسترده‌اي در زمينة گياهان دارويي انجام شده و يا در حال انجام است كه به دليل كثرت آنها، از معرفي آنها خودداري مي‌شود.   بنابراين، با توجه به اهميت گياهان دارويي و متابوليت‌هاي مشتق از آنها در تأمين سلامت جوامع بشري و پتانسيل بالاي اقتصادي اين گياهان، به‌عنوان يك منبع درآمد مطمئن، لازم است در كشور ما نيز برنامة مدون و جامعي در اين زمينه تدوين شده و بخشي از تحقيقات بيوتكنولوژي كشاورزي در دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقيقاتي بر روي شناسايي، توليد صنعتي و بهينه‌سازي روش‌هاي استخراج متابوليت‌هاي دارويي از اين گياهان اختصاص يابد.   مآخذ: 1- ميردريكوند، محمد. 1381. اهميت بيوتكنولوژي گياهي و حوزه‌هاي مختلف كاربرد آن. شبكه تحليلگران تكنولوژي ايران. 2- اميدبيگي، رضا. 1379. رهيافت‌هاي توليد و فرآوري گياهان دارويي. انتشارات طراحان نشر، ص 173-161.   3- Breithaupt, H. 2003. Back to the roots. EMBO Rep, 4(1): 10-12.   4- Ha, W. Y., P. C. Shaw, J. Liu, F. C. Yau, and J.Wang. 2002. Authentication of Panax ginseng and Panax quinquefolius using amplified fragment length polymorphism (AFLP) and directed amplification of minisatellite region DNA (DAMD). J Agric Food Chem, 50(7): 1871-1875. 5- Harish Vasudevan. DNA Fingerprinting In The Standardization Of Herbs And Nutraceuticals. Availible from: http://www.bioteach.ubc.ca/MolecularBiology/DNAfingerprintherbs. 6- Henry, R J. 2001. Plant Genotyping: The DNA fingerprinting of Plants. CABI Publishing, New York . 7- http://holistic-online.com/Herbal-Med/hol_herb-intro.htm. 8- Kalpana, J., P. Chavan, D. Warude, and B. Patwardhan. 2004. Molecular markers in herbal drug technology. Current Science, 87(2): 159-165.   9- Mihalov, J., J., A. D. Marderosian, and J. C. Pierce. 2000. DNA identification of commercial ginseng samples. J Agric Food Chem, 48(8): 3744-3752.   10- Plants in Traditional and herbal medicine. Available from: http://www.plant-talk.org/Pages/Pfacts10.html.   11- Sasson, A., 1991. production of useful biochemicals by higher plant cell culture: biotechnological and economic aspects. Options Méditerranéennes - Série Séminaires, 14: 59-74. 12- Tripathi, L., and J. N. Tripathi. 2003. Role of biotechnology in medicinal plants. Trop J Pharm Res, 2 (2): 243-253. 13- Wilken, D., A. Hohe, and A. Gerth. In Vitro Production Of Plant Secondary Metabolites Using Novel Bioreactors. BioPlanta GmbH , Germany .  
 
 
نوشته شده در جمعه دوازدهم آبان 1391ساعت 2:11 توسط مهدی ندری|

 

گياهان دارويی در خطر بی ‌توجهی

 

جام جم آنلاين: خيلي‌وقت‌ها كه خبر تهديد و در معرض قرار گرفتن گياهان و بويژه گياهان دارويي را مي‌شنويم اميدواريم روزي خبر خوشي از نجات و احياي اين گونه گياهان به گوش برسد. اين بخش از منابع طبيعي قدمتي همپاي بشر داشته و يكي از مهم‌ترين منابع تامين غذايي و دارويي بشر درطول نسل‌ها بوده‌اند.
از سوي ديگر، گرايش عمومي جامعه به استفاده از داروهاي گياهي و به طور كلي فرآورده‌هاي طبيعي بويژه طي سال‌هاي اخير روبه افزايش بوده اما نكته حائز اهميت اينجاست كه تنها كمتر از 10 درصد از مجموع 250 هزار گونه گياهي جهان براي بيش از يك عملكرد زيست شناختي، شناسايي و مورد استفاده قرار گرفته‌اند. به عبارت ديگر بر اساس آمارهاي منتشره از سوي سازمان بهداشت جهاني (
WHO)، تنها بين 35 تا 70 هزار گونه گياه دارويي در طول زمان براي حداقل يك يا چند بار مورد مصرف قرار گرفته است. در حال حاضر، 25 درصد از داروهاي موجود، منشا گياهي دارند و 12درصد داروها نيز از منابع ميكروبي ساخته شده‌اند. به همين دليل سازمان جنگل‌ها و مراتع به استناد گزارش‌هاي دريافتي از ادارات كل منابع طبيعي سراسر كشور، با صدور بخشنامه‌اي برداشت گياهان دارويي و صنعتي را درسال‌جاري ممنوع اعلام كرد كه اين ممنوعيت شامل مواد خام و فرآوري نشده گياهان صنعتي و دارويي نيز مي‌شود. با وجود اين، عده‌اي سودجو همچنان به صدور گياهان دارويي ادامه مي‌دهند و قاچاق اين گياهان در كنار بهره‌برداري‌هاي غيراصولي و تخريب زيستگاه آنها از جمله عوامل تهديد اين گياهان با ارزش زيستي است.

بر اساس دومين گزارش وضعيت محيط زيست ايران، طبق برآوردها، حدود 8000 گونه گياهي در ايران وجود دارد. به‌طور كلي اين گياهان در 3 گروه نهان‌دانگان، بازدانگان و سرخس‌ها در 167 تيره و1200 جنس در 3 ناحيه رويشي اروپا سيبري، ايران و توراني و صعار اسندي گسترش دارند. از ميان گياهان ايران، حدود 1800 گونه بومي ايران هستند، يعني تنها در ايران ديده مي‌شوند.

البته در بعضي از گزارش‌ها آمده است كه هيچ تيره گياهي انحصاري تاكنون در ايران گزارش نشده است. توزيع گونه‌هاي گياهي در نواحي رويشي ايران نشان مي‌دهد. بيشترين تعداد گونه‌هاي گياهي در ناحيه ايران و توراني و در بخش كوهستاني اين منطقه يافت مي‌شود. همچنين براساس دومين گزارش وضعيت محيط زيست ايران، 84 درصد گونه‌هاي بومي در ناحيه ايران و توراني، 7/6 درصد گونه‌ها در ناحيه اروپا سيبري و 3 درصد در ناحيه صعار اسندي و 3/6 درصد در ديگر نواحي مشاهده مي‌شوند.همچنين استان‌هاي آذربايجان، خراسان، تهران، فارس و مازندران بيشترين تعداد گونه بومي اختصاصي را دارند و استان‌هاي چهارمحال و بختياري، گلستان، تهران و لرستان بيشترين متوسط تعداد گونه بومي در واحد سطح را شامل مي‌شوند.

گياهان دارويي و تجارت جهاني

گياهان دارويي از ارزش و اهميت خاصي در تامين بهداشت و سلامت جوامع هم به لحاظ درمان و هم پيشگيري از بيماري‌ها برخوردار بوده و هستند. اين بخش از منابع طبيعي قدمتي همپاي بشر دارد و يكي از مهم‌ترين منابع تامين غذايي و دارويي بشر در طول نسل‌ها بوده‌اند. از نظر تاريخي، گياهان اهميت فراواني در توسعه جوامع داشته‌اند و تحقيقات وسيعي براي يافتن فرآورده‌ها ومواد طبيعي دارويي گياهي در طول تاريخ انجام شده، اما پتانسيل توليد داروهاي گياهي در طبيعت بسيار بالاست. براساس اطلاعات پايگاه جامع علوم و فناوري گياهان دارويي، گفته مي‌شود 125 هزار گونه گياه دارويي در جنگل‌هاي استوايي يافت مي‌شود. ارزش اقتصادي و تجاري گياهان دارويي فوق‌العاده زياد است. در بعضي آمارها ارزش تجارت جهاني گياهان دارويي بالغ بر 43ميليارد دلار در سال برآورد شده و طي آمار منتشره در اينترنت فروش فرآورده‌هاي گياهي در سال 1997 بالغ بر 3/24 ميليارد دلار آمريكا بوده است. گرايش عمومي جامعه به استفاده از داروها و درمان‌هاي گياهي و به طور كلي فرآورده‌هاي طبيعي بويژه طي سال‌هاي اخير روبه افزايش بوده و مهم‌ترين علل آن، اثبات اثرات مخرب و جانبي داروهاي شيميايي از يك طرف و ايجاد آلودگي‌هاي زيست‌محيطي از سوي ديگر بوده است.

بيش از 60 درصد مردم آلمان و بلژيك و 74 درصد انگليسي‌ها تمايل به استفاده از درمان‌هاي طبيعي گياهي دارند. ضمن اين‌كه طبق آمار سازمان بهداشت جهاني بالغ بر 80 درصد مردم جهان بويژه در كشورهاي در حال توسعه و نواحي فقير و دور افتاده عمده ترين نيازهاي درماني خود را از گياهان دارويي تامين مي‌كنند. از سوي ديگر، گياهان دارويي جزو ذخاير و منابع طبيعي هستند و بسياري از كشورها كم يا زياد از يك چنين منبعي برخوردارند كه نوع، تعداد و تنوع گونه‌هاي گياهي بر اساس شرايط و موقعيت جغرافيايي هر منطقه متفاوت است. متاسفانه سودآوري‌هاي كلان اقتصادي و توجه روز افزون به تجارت جهاني گياهان دارويي، مشكلات و مسائل ناگواري را براي اين منابع به وجود آورده و نسل گونه‌هاي گياهي را با خطر انقراض مواجه ساخته است. چرا كه بخش عظيمي از تجارت، مربوط به گونه‌هاي گياهان دارويي است كه بعضا با شيوه‌هاي نادرست از طبيعت جمع‌آوري شده است و علاوه بر اين‌كه به انقراض نسل گونه‌ها مي‌انجامد، تنوع زيستي منطقه و جهان را نيز با خطر نابودي مواجه مي‌سازد.

استفاده مطلوب، منطقي و بهينه از اين منابع كه به لحاظ فناوري بسيار كم‌هزينه‌تر و ساده‌تر از صنايع دارويي شيميايي است، مي‌تواند ضمن تامين بخشي از نيازهاي عمده بهداشتي و درماني جامعه از خروج مقادير معتنابهي ارز جلوگيري كرده و مانع گسترش وابستگي به بيگانگان شود. بنابراين با اتخاذ سياست‌ها و راهكارهاي مناسب و مبتني بر يك شناخت واقع‌گرايانه از وضعيت موجود، اين منابع و كاربرد روش‌هاي علمي و صحيح در تمام ابعاد اعم از كاشت، داشت، برداشت و بهره‌برداري صنعتي و اقتصادي آن، چه از طبيعت و چه به صورت كشت مكانيزه، مي‌توان به دركي واقعي و اصولي درخصوص نقش و بازدهي گياهان دارويي در جوامع رو به رشدي همچون ايران رسيد و علاوه بر حفظ و حراست از اين سرمايه‌هاي ملي به شكوفايي و توسعه پايدار جامعه نيز دست يازيد.

گونه‌هاي گياهي در معرض خطر

برداشت‌هاي بي‌رويه و نابودي و تخريب محيط زيست گياهان بويژه گياهان دارويي كه در مناطق خاصي مي‌رويند گاهي جبران‌ناپذير هستند، نابودي خاك‌هاي گچي، متاسفانه در بعضي مناطق باعث تهديد اين گياهان شده است.

دكتر طاهره افتخاري از متخصصان و گياه‌شناسان سازمان حفاظت محيط زيست محدوديت رويشگاه، عوامل تهديدكننده طبيعي، نياز خاص به رويشگاه محدود و كوچك و عامل انساني براي كاربردهاي متفاوت يا كشيدن جاده‌ها و فعاليت‌هاي توسعه‌اي را عوامل فشار مضاعف بر ادامه حيات گياهان بويژه گياهان خاص و دارويي مي‌داند.
به‌عنوان مثال سرخ‌دار در شمال كشور، شمشاد و هميشك از گياهاني است كه به صورت‌هاي مختلف در معرض تهديد قرار گرفته است، طوري كه گياه هميشك در شمال كشور براي خانه و ويلاسازي برداشت شده و از ميان رفته است. همچنين اين گياه را براي آذين‌بندي بار مي‌زنند و به مناطق مختلف مي‌برند. از گياه سرخ دار نيز بومي‌ها براي ساختن ايوان و ويلاسازي استفاده مي‌كنند و اين گياه سال‌ها طول مي‌كشد تا دوباره با تنه‌اي با قطر 10 سانتي‌متر رشد كند. از اين رو تكثير آنها بسختي است، در نتيجه از رويشگاه‌هاي شمال كشور با ادامه اين روند هر روز كاسته خواهد شد.

وي گفت: با توجه به خشكسالي و فقر پوشش گياهي در رويشگاه‌هاي دارويي و صنعتي، سال گذشته اين رويشگاه‌ها دچار فشار مضاعفي شده بود؛ به همين دليل سازمان جنگل‌ها و مراتع به استناد گزارش‌هاي دريافتي از ادارات كل منابع طبيعي سراسر كشور و براساس يك برنامه كاملا فني و كارشناسي شده، با صدور بخشنامه‌اي برداشت گياهان دارويي و صنعتي را درسال‌جاري ممنوع اعلام كرد كه اين ممنوعيت شامل مواد خام و فرآوري نشده گياهان صنعتي و دارويي نيز مي‌شود.

با وجود اين، عده‌اي سودجو همچنان به صدور گياهان دارويي ادامه مي‌دهند و تلاش مي‌كنند اين بخشنامه را از طريق روابطي كه دارند لغو كنند. اين در حالي است كه اين ممنوعيت در واقع كمك بزرگي به حفاظت اين رويشگاه‌ها مي‌كند؛ ضمن آن‌كه ممنوعيت صدور مواد خام گياهان دارويي باعث توسعه صنايع فرآوري و اشتغال در كشور مي‌شود. وي تصريح كرد: در حالي كه تجارت گياهان دارويي و صنعتي سالانه 120 ميليارد دلار ارز‌آوري دارد، سهم ايران از اين ميزان كمتر از 5 ميليون دلار است، چرا كه گياهان دارويي كشور به‌صورت خام و فرآوري نشده به بهاي بسيار ناچيز صادر مي‌شود. حال آن‌كه در مواردي اين گياهان با بيش از 50‌برابر ارزش افزوده به‌صورت فرآوري شده در قالب داروهاي نادر و ساير فرآورده‌هاي صنعتي به كشور باز مي‌گردد.

مديركل دفتر امور منابع جنگلي سازمان جنگل‌ها و مراتع كشور با تاكيد بر اين‌كه اگر چاره‌اي براي مقابله با قاچاقچيان اين گياهان بي‌نظير انديشيده نشود بسياري از گونه‌هاي منحصر به فرد از جمله آنقوزه، مورد و كبر بزودي منقرض خواهد شد، گفت: رويشگاه‌هاي آنقوزه در كشور از مهم‌ترين ذخاير دارويي محسوب مي‌شود كه از ريشه آنها صمغي به دست مي‌آيد كه درصنعت دارو‌سازي‌ و توليد اسانس بسيار كاربرد دارد.

اما متاسفانه اين صمغ به‌صورت خام و قاچاق به بهاي بسيار ناچيزي صادر مي‌شود و در كشورهايي مثل هند با بسته‌بندي ساده و با اعمال فرآوري‌هاي اوليه به مواد بسيار گرانبهايي در صنعت داروسازي و اسانس تبديل مي‌شود. با اين همه، قاچاق اين گياه بشدت ادامه دارد.

همچنان‌كه گياه نيمه مديترانه‌اي مورد كه در رويشگاه منحصر به فرد زاگرس رشد مي‌كند، اكنون در معرض نابودي كامل قرار دارد.از برگ اين گياه اسانسي به نام ميرتل به دست مي‌آيد كه هر شيشه آن تبديل به ميليون‌ها دارو مي‌شود. اين در حالي است كه برگ اين گياه گرانبها به قيمت بسيار ناچيزي به خارج از كشور قاچاق مي‌شود. افزون براين، گياه كبر با نام علمي كاپاريس كه از گياهان بسيار نادر است، به‌صورت غنچه باز نشده از كشور خارج مي‌شود.

حفاظت از اكوسيستم‌هاي گياهي

طاهره افتخاري، كارشناس هرباريوم سازمان حفاظت محيط زيست مي‌گويد: بيشترين تنوع گياهي در مناطق حفاظت شده سازمان حفاظت محيط زيست قرار دارد كه حفاظت از اين مناطق باعث مي‌شود تا بيشترين گونه‌هاي گياهي كشور حفظ شوند. اين در حالي است كه براي حفاظت از گياهان و حفاظت از ذخاير ژنتيك آنها، بهترين راه حفاظت از آنها داخل اكوسيستم‌هاي طبيعي آنهاست. وي درباره پديده سيل كه با توجه به تخريب پوشش گياهي پديد مي‌آيد، افزود:‌به طور كلي اگرچه پديده‌هاي طبيعي مانند سيل در محدوده وسيعي باعث تخريب گونه‌هاي گياهي مي‌شود، اما عامل اصلي بروز اين پديده‌ها در بيشتر موارد، عوامل انساني هستند؛ چرا كه كاهش پوشش گياهي باعث كاهش حاصلخيزي خاك، فرسايش بادي و آبي خاك مي‌شود و روي جمعيت‌هاي گياهي و جانوري به‌طور مستقيم اثر مي‌گذارد.

برداشت‌هاي بي‌رويه و غيراصولي گياهان دارويي را در معرض نابودي قرار داده است
وي با تاكيد بر اين‌كه منابع طبيعي و غني از ذخاير ژنتيكي فراواني در ايران وجود دارد، گفت: ‌متاسفانه با عدم رعايت استانداردهاي كشت اكثرا از گياهان غير بومي استفاده مي‌شود و در‌نتيجه گياهان بومي به تدريج در حال كاهش هستند بايد توجه كرد كه در حفاظت از تنوع زيستي اولويت حفاظت از اكوسيستم‌هاست، از اين رو آگاهي مردم و ارتقاي سطح دانش آنها در بهره‌برداري‌هاي پايدار بسيار اهميت دارد.

وي با اشاره به برداشت از گياهان دارويي ادامه داد: در استفاده از محصولات فرعي جنگل و مرتع مانند گياهان دارويي نبايد گياه به طور كامل از بين برود، بايد فرصت ادامه سيكل زندگي را به گياه داد ‌به عنوان مثال براي برداشت شيره باريجه كه مصرف عمده آن در صنايع عطرسازي است، از يقه گياه برش طولي مي‌دهند، آنقدر اين برش عميق است كه گياه در سال اول زندگي از بين مي‌رود و به گل‌دهي هم نمي‌رسد.

ايران گنجينه گياهان دارويي

مدير موسسه ابن سينا و محقق گياهان دارويي دانشگاه عليگره كشور هند بتازگي اعلام كرد؛ ايران داراي گنجينه ارزشمندي از انواع گياهان دارويي و طبي است.

كارشناسان معتقدند؛ شرايط اقليمي متفاوت ايران اعم از سردسير و گرمسير باعث شده انواع گياهان دارويي و طبي در اين سرزمين زمينه رشد پيدا كند.

بررسي‌ها نشان داده است تاكنون 30 نظام طبي در جهان شناسايي شده كه هر يك داراي نظام درماني خاص است، سيستم درماني چيني، برمه‌اي، تايلندي و ژاپني از جمله اين نظام‌هاي طبي به شمار مي‌روند.

طب يوناني يا سنتي در سراسر شبه قاره هند مشتمل بر پاكستان بنگلادش، سنگال، هند و نپال شناخته شده و در درمان انواع بيماري‌ها مورد استفاده بسياري قرار مي‌گيرد. به عنوان مثال كشور هند داراي حدود 500‌‌‌شركت دارويي و 50 هزار دكتر و متخصص طب سنتي است كه در حال حاضر، حدود يكهزار گونه گياهي در كشور هند كشت مي‌شود و تاكنون تحقيقات گسترده‌اي براي شناسايي خواص دارويي اين گياهان صورت گرفته است. كارشناسان معتقدند؛ در طب سنتي گياهان دارويي موافق وضعيت بيولوژيك هستند، ولي در طب مدرن، اين وضعيت وجود ندارد. از اين‌رو با توجه به بروز عوارض جانبي در ساختار شيميايي داروها، محققان به دنبال سيستم جايگزين دارو هستند و مي‌كوشند از طب سنتي كه فارغ از هر گونه آثار جانبي است استفاده كنند.

اين در حالي است كه اغلب متخصصان كشورهاي ديگر نيز كه از گياهان دارويي استفاده مي‌كنند همواره ايران را يكي از غني ترين كشورهاي داراي منابع ارزشمند گياهان دارويي مي‌دانند.

در اين زمينه ‌ايكه گامي يك متخصص گياهان دارويي از ژاپن درباره ايران مي‌گويد: در ايران داروهاي گياهي سنتي اساسا از تركيب گياهان اصلي ساخته مي‌شود، اما در ژاپن كامپو كه از داروهاي گياهي سنتي ژاپني است، از تركيب چندين داروي گياهي و عناصر خام و حيواني تهيه مي‌شود. ايكه گامي، گفت: طبق اطلاعات كاربردي كه از طريق مطالعه در زمينه گياهان دارويي ايران نظير زعفران در مشهد، كاشان، اصفهان و دماوند انجام شده است و همچنين اطلاعات ما در رابطه با گياهان دارويي كامپو، مي‌توانيم بسياري از گياهان دارويي وحشي نظير آويشن، رازيانه، شويد، نعناع و گل رز ايران را بيابيم كه زمينه توليد گياهان دارويي در ژاپن، ايران و همچنين جهان را امكان‌پذير مي‌سازد. وي اضافه كرد: طبق اين نتايج ما پيشنهاد مي‌كنيم همزمان از فناوري‌هاي كشاورزي براي توليد داروهاي گياهي ايراني نظير زعفران استفاده شود.

پروفسور آكيكازو آندو، استاد دانشگاه چيباي ژاپن نيز در اين رابطه گفت: طبق اسناد موجود، در گذشته گياهان دارويي از طريق جاده ابريشم كه ايران در بخش ديگر اين جاده بود وارد اين كشور مي‌شد.

آندو افزود: با وجودي كه در قرن 21 ميلادي قرار داريم، وضعيت همچنان به حال خود باقي است و گياهان دارويي اين كشور همچنان از مسير جاده ابريشم، اما به طرق مختلفي به اين كشور وارد مي‌شود.

به گفته آندو، در حال حاضر 80 درصد از داروهاي گياهي مورد نياز ژاپن از چين كه در مسير جاده ابريشم و در همسايگي اين كشور قرار دارد، وارد اين كشور مي‌شود. در اين حال، اين احتمال وجود دارد كه در سال‌هاي آينده دولت چين بخواهد صادرات گياهان دارويي توليدي اين كشور به ژاپن را متوقف كند و بر اين اساس ما بايد كشور تامين‌كننده جديدي براي گياهان دارويي مورد نياز اين كشور بيابيم. پروفسور آندو با بيان اين‌كه ايران در سوي ديگر جاده ابريشم واقع است و بهترين گياهان دارويي جهان در اين كشور قرار دارد، گفت: ما تحقيقاتي را در زمينه گياهان دارويي در ايران انجام داده‌ايم و مشخص شد كه در اين زمينه يكي از كشورهاي بسيار غني است. وي خاطرنشان كرد: ايران گياهان دارويي زيادي براي مطالعات دارويي بويژه براي استادان ژاپني و ايراني دارد و بر اين اساس ما آمادگي بررسي گياهان دارويي ايران و ارزيابي آنها و ايجاد سيستم‌هاي سودمند از طريق همكاري‌هاي مشترك را داريم.

مقررات موجود در ايران براي صدور مجوز توليد داروهاي گياهي از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي نيازمند ارائه مستنداتي از قبيل نام و مشخصات گياهان دارويي به‌كار رفته، روش كامل عصاره‌گيري و ساخت فرآورده دارويي، خواص دارويي، نحوه و مقدار مصرف، عوارض جانبي، موارد منع مصرف و نكات قابل توصيه، كنترل‌هاي كمي و كيفي، كنترل‌هاي ميكروبي و قارچي، شرايط نگهداري و مدت پايداري، بسته‌بندي، نتايج آزمايش‌ها روي حيوانات آزمايشگاهي و آزمايش‌هاي باليني است.

بر اساس تحقيقات انجمن داروسازان ايران، از طرفي عرضه گياهان دارويي بدون نياز به اخذ مجوز از وزارت بهداشت، در سطح كشور توسط حدودا 6000 عطار صورت مي‌پذيرد. همچنين تعداد زيادي شركت فعال در زمينه تجارت گياهان دارويي مشغول به فعاليت هستند. در ارتباط با فرآورده‌هاي طب سنتي قوانيني در دست تصويب‌اند كه با ارائه منابع طب سنتي، مجوز توليد اين فرآورده‌ها بدون نياز به ارائه ديگر مدارك براي اثبات كارآيي، صادر خواهد شد.

از اين‌رو بايد توجه كرد كه استفاده از تجربيات كشورهاي ديگر نيز مي‌تواند براي توسعه علم گياهان دارويي ما مفيد و موثر باشد و ما را براي نجات و احياي اين گونه‌ها نيز حمايت كند.

 

 

نوشته شده در جمعه دوازدهم آبان 1391ساعت 2:10 توسط مهدی ندری|

 

كسب و كار با اسانس هاي گياهي

 

 


ذخاير گياهان دارويي کشور منبع درآمدي مطمئن براي مردم است


بيشتر مردم دنبال كار مي گردند چه آنها كه اصلاشغلي ندارند و چه آنها كه به فكر كسب و كار بهتر و پردرآمدتري هستند، اما هر دو گروه اغلب پشت ميز نشستن و داشتن شغل دولتي را مطمئن و مطلوب مي دانند، براي همين شايد حتي به فكر كارآفريني و توليد شغل آن هم با سرمايه اي نه چندان كلان نيفتند.
    بعضي شغل ها قبل از آن كه نيازمند پول باشد، دانش و مهارت مي خواهد و البته قدري همت؛ توليد اسانس هاي گياهي از اين دسته مشاغل است يعني شغلي كه با وجود يك كاربر ماهر برپا مي شود و به سوددهي مي رسد. كاربر اسانس هاي گياهي، كسي است كه از عهده تهيه، نگهداري، فروش، تشخيص رايحه ها و مخلوط كردن اسانس ها و راهنمايي مصرف آنها برمي آيد و اطلاعات جامعي نسبت به اسانس هاي پرمصرف دارد.
    براي اين كه فردي مهارت كاربري اسانس هاي گياهي را به دست بياورد، بايد در دوره هاي آموزش فني و حرفه اي شركت كند و 208 ساعت (74 ساعت آموزش تئوري و 134 ساعت آموزش عملي) آموزش ببيند. اين فرد بايد از هوشياري ذهني برخوردار باشد و معلوليت حركتي و بينايي نيز نداشته باشد. اين دوره مهارتي را هم زنان و هم مردان مي توانند دنبال كنند، به شرطي كه حداقل مدرك ديپلم داشته باشند و دوره كاربر گياهان دارويي را نيز در مراكز فني و حرفه اي گذرانده باشد.
    
    چرا اسانس گياهي؟
    كشور ما ذخايري غني از گياهان دارويي دارد كه مي تواند منبع درآمدي مطمئن و پايدار براي بخش قابل توجهي از مردم باشد. در ايران بيش از 7000 گونه گياه دارويي وجود دارد كه زاييده وجود 11 اقليم از 13 اقليم جهاني در كشورمان است، اما اين استعداد طبيعي تاكنون بدرستي مورد استفاده قرار نگرفته چون صنايع تبديلي و تكميلي بويژه صنايع اسانس گيري در كشور ما آن طور كه بايد، رشد نكرده است.
    اين در حالي است كه در دنياي پيشرفته امروز، اسانس ها منبع درآمد باارزشي هستند كه اگر قرار باشد ما هم در اين عرصه رقابتي قرار بگيريم، بايد از روش هاي سنتي اسانس گيري ـ كه قابليت رقابت را از محصولات ما در بازارهاي جهاني مي گيرد ـ دست برداريم و به سمت فناوري هاي جديد برويم.
    اسانس هاي گياهي كاربردهاي زيادي در دنياي امروز دارد؛ اين اسانس ها به عنوان ماده نگهدارنده، طعم دهنده و عطردهنده طبيعي در صنايع غذايي، ماده معطر در صنايع توليد مواد آرايشي و بهداشتي و پيش ماده مورد نياز بسياري از صنايع شيميايي مثل حشره كش ها به كار مي روند، ضمن اين كه از آنها در تهيه انواع داروهاي پزشكي و دانش آروماتراپي (عطر درماني) نيز استفاده مي شود.
    
    اسانس يعني درآمد
    كشورهاي جهان سوم بيشتر مواد خام مي فروشند چون توان توليد مواد باارزش از مواد خام را ندارند، اين مشكل كشور ما هم هست. با استخراج اسانس از گياهان، ارزش افزوده خوبي به دست مي آيد چون سود حاصل از فروش اسانس گياهان ده ها برابر بيشتر از فروش محصول خام است.
    اين در حالي است كه اسانس ها خيلي بهتر از مواد خام نگهداري مي شوند. نگهداري مواد گياهي خشك معمولاكار دشواري است كه به انبارهاي وسيع و كنترل دائمي دما و رطوبت نياز دارد. اين در شرايطي است كه مراقبت از اين گياهان در برابر آفات و بيماري ها نيز دشواري هايي دارد؛ در حالي كه اگر اين گياهان به اسانس تبديل شوند ديگر اين مشكلات بروز نخواهد كرد. پس توليد اسانس، شغلي برد ـ برد است كه همه حتي طبيعت از آن سود مي برند.
    
    روش كار
    روش هاي استخراج اسانس با توجه به نوع گياه، نوع اسانس و كيفيت مورد نظر در اسانس گيري متفاوت است. براي استخراج اسانس از روش هايي چون تقطير با بخار آب، استفاده از حلال هاي شيميايي، پرس سرد، استفاده از فشار بخار آب، گاز دي اكسيدكربن، آب جوش و خلاو... استفاده مي شود. از نظر فني، روش آب جوش و خلابراي اسانس گيري از بسياري از گياهان دارويي مناسب است چون با اين روش هم كيفيت اسانس به دست آمده مطلوب است و به علت ايمني بيشتر، براي مشاغل خانگي نيز توصيه مي شود.
    اما اگر قرار است اسانس گيري نه در خانه كه به صورت صنعتي انجام شود، حتما بايد در كارگاه اتفاق بيفتد. يك واحد اسانس گيري بسته به نوع فعاليتش بايد حداقل داراي بخش هايي مثل انبار مواد اوليه، خشك كن، دستگاه اسانس گيري و تجهيزات پس از اسانس گيري باشد كه دستگاه اسانس گيري خودش بايد داراي بخش هايي مثل منبع توليد حرارت، ديگ آب جوش، پمپ خلا، جداكننده و شير تخليه باشد.
    
    به اين قيمت ها توجه كنيد
    در صورتي كه ساكن يكي از استان هاي خراسان رضوي، اصفهان، كرمان، همدان، تهران، البرز، سيستان و بلوچستان يا مركزي هستيد، امكان خوبي براي راه اندازي واحد اسانس گيري خواهيد داشت و در خانه يا در كارگاه با اسانس گيري از گياهان، دو محصول جانبي عرقيات و تفاله به دست خواهيد آوريد كه شما را به سوددهي خوبي مي رساند.به طور متوسط هر ليتر از عرقيات در بازار به قيمت 2000 تومان فروخته مي شود، ضمن اين كه تفاله هاي باقيمانده از برخي گياهان مثل گل محمدي نيز مي تواند به مصرف صنايع مربا سازي برسد. پس با راه اندازي چنين شغلي مي توان با يك تير، چند نشان زد.
    اين در حالي است كه طبق جدول نرخ خريد انواع اسانس گياهان دارويي در سال 90 مي توان به ازاي فروش هر​كيلوگرم اسانس گل محمدي 600 هزار تومان، رزماري، اسطوخدوس و آويشن 15 هزار تومان، نعنا 8500 تومان، شويد 7500 تومان و اكاليپتوس 6000 تومان به دست آورد كه اگر اين توليدات در حجم زياد باشد، سود قابل توجهي عايد بانيان آن مي شود.
    البته راه اندازي اين خط توليد هزينه هايي نيز دارد؛ به طوري كه احداث يك واحد كامل نيمه صنعتي اسانس گيري در حال حاضر نزديك به100 ميليون تومان هزينه نياز دارد كه مي توان با ساده كردن سيستم و حذف دستگاه هاي غيرضروري با حدود 10 ميليون تومان نيز در قالب مشاغل خانگي، يك كارگاه برپا كرد.
    پس براي آنهايي كه توان احداث واحد نيمه صنعتي را ندارند، اسانس گيري در قالب مشاغل خانگي بهتر و كم دردسرتر است چون در آن صورت مشكلاتي نظير حمل و نقل، نوسان قيمت مواد اوليه و نوسان بازارهاي خريد ـ كه واحدهاي نيمه صنعتي با آن مواجهند ـ برايشان كمرنگ تر خواهد بود.
    
    
 روزنامه جام جم، شماره 3407 به تاريخ 21/2/91، صفحه 14 (جامعه)

 

نوشته شده در جمعه دوازدهم آبان 1391ساعت 2:2 توسط مهدی ندری|

 

 

توسط گروهي از پژوهشگران دانشكده كشاورزي واحد علوم دامي دانشگاه فردوسي مشهد ضرورت استفاده از اسانس هاي گياهي در تغذيه نشخوار کنندگان بررسي شد.

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)_منطقه خراسان، دكتر محسن دانش مسگران و دكتر عليرضا وكيلي اعضاي هيات علمي دانشگاه فردوسي در ميزگردي با عنوان"ضرورت استفاده از اسانس هاي گياهي در تغذيه نشخوار کنندگان" با حضور چندي از دانشجويان پژوهشگر مقطع دكتري و كارشناسي ارشد دانشكده كشاورزي واحد علوم دامي دانشگاه فردوسي مشهد در خصوص طرح خود با موضوع "کاستن حجم گاز متان توليد شده در معده گاو" عنوان کردند: گاز متان جزء خطرناك‌ترين گازهاي گلخانه‌اي محسوب مي‌شود كه سميت آن 20 برابر دي اكسيد كربن است.

دكتر دانش مسگران افزود: نتايج برخي از پژوهش ها نشان مي‌دهد كه نشخواركنندگان حدود 8 تا 13 درصد از انرژي خام خوراک را از طريق توليد گاز متان دفع مي‌کنند که اين ميزان روزانه به 250 تا 500 ليتر گاز متان ميرسد. سال هاست كه متخصصان تغذيه و ميكروبيولوژي نشخواركنندگان به دنبال استفاده از تركيباتي هستند كه با تغيير جمعيت و فعاليت ميكروارگانيسم‌هاي شكمبه، بازده استفاده از انرژي و پروتئين خوراكي را افزايش دهند.

عضو هيات علمي دانشگاه فردوسي ادامه داد: چنين هدفي با تنظيم مناسب جيره غذايي و استفاده از تركيباتي چون آنتي بيوتيك‌هاي محرك رشد همانند يونوفورها(ماننسين،‌لازالوسيد و‌...) تا حدود قابل توجهي حاصل شده است اما همواره استفاده از اين آنتي بيوتيك‌ها به دليل خطري كه پس مانده آنها در شير و گوشت براي مصرف كننده ايجاد مي‌كنند و افزايش مقاومت آنتي بيوتيكي در پاتوژن‌هاي انساني مورد سوال بوده است بنابراين محققان به دنبال تركيبات جايگزين با توانايي بهبود فرايند تخمير مي‌باشند.

دكتر دانش مسگران با بيان اينکه ازجمله تركيبات جايگزين كه مورد توجه قرار گرفته‌اند، مي‌توان به مخمرها، اسيدهاي آلي، پروبيوتيك‌ها و عصاره‌هاي گياهي اشاره كرد، اظهارداشت: مطالعات پيشين نشان داده است كه بعضي از متابوليت‌هاي ثانويه گياهي همانند تركيبات فنولي، اسانس‌ها و ساپونين‌ها فعاليت ميكروارگانيسم‌هاي شكمبه را تحت تاثير قرار مي‌دهند بنابراين از سال 2006 و با منع استفاده از آنتي بيوتيک‌هاي محرک رشد در تغذيه دام و طيورمطالعاتي به منظور بررسي جايگزيني متابوليت‌هاي ثانويه گياهي به جاي يونوفورها در كشورهاي توسعه يافته شروع شده است.

عضو هيات علمي دانشگاه فردوسي افزود: سلامت جامعه انساني و كاهش آلودگي‌هاي زيست محيطي از جمله برنامه‌هاي كلان هر كشوري است. در كشور ايران به دليل مقاومت هاي آنتي بيوتيكي در جامعه انساني، سالانه هزينه‌هاي كلاني به منظور واردات، آنتي بيوتيك‌هاي جديد صرف مي‌شود.

وي ادامه داد: از طرفي گاز متان و نيتروژن دفعي حيوانات كه از مهمترين آلاينده‌هاي محيط زيست مي‌باشند، به طور مستقيم و غيرمستقيم سلامت جامعه را تهديد مي‌كند. براساس گزارش معاونت امور دام سازمان جهاد كشاورزي، ايران داراي 789هزارو 200 راس گاو مي‌باشد كه با احتساب توليد روزانه 500 ليتر گاز متان براي هر راس روزانه 394ميليون و 600هزار و سالانه بيش از 144 ميليارد ليتر گاز متان فقط توسط گاوها توليد مي‌شود.

دكتر دانش مسگران تصريح کرد: با در نظر گرفتن اينكه جيره غذايي دام‌هاي كشور عمدتا علوفه‌اي مي باشد و توليد گاز متان در دام‌هايي كه از اين نوع جيره‌ها استفاده مي‌كنند بيشتر است. در اين محاسبات سهم دام سبك و گاوميش در نظر گرفته نشده است بنابراين چاره‌انديشي به منظور كاهش مشكلات فعلي و پيشگيري از مشكلاتي كه درآينده ممكن است بروز كند امري بسيار ضروري و واجب است.

وي تاکيد کرد: در اين مطالعه فرض بر اين است كه اسانس يا عصاره گياهان دارويي مورد مطالعه مي توانند جايگزين مناسبي براي يونيفرها و ساير آنتي بيوتيك‌ها باشند و ضمن بهبود بازده استفاه از انرژي و نيتروژن در شكمبه و كاهش توليد گاز متان و دفع نيتروژن به عنوان آلاينده هاي زيست محيطي، مقاومت آنتي بيوتيكي در پاتوژن‌هاي انساني به حداقل خود كاهش يابند.

به گزارش ايسنا_ منطقه خراسان، حسين جهاني عزيز آبادي، دانشجوي دكتري تخصصي تغذيه دام، در اين ميزگرد به بيان طرح پژوهشي خود با عنوان "تاثير برخي از اسانس‌هاي طبيعي بر ويژگي‌هاي تخمير، تغييرات جمعيت ميكروبي و رشد ميكروبيوتاي شكمبه در شرايط برون تني(Invitro) و درون تني(In vivo)" پرداخت.

وي اظهارداشت: از اواخر سال 2006 ميلادي، مطالعه اثرات اسانس بيش از 20 گونه گياهي دارچين، آويشن شيرازي، فلفل سياه، زيره سبز، زيره سياه، زردچوبه، رزماري، پوسته پسته، گيشنيز، رازيانه، پونه كوهي، نعناع فلفلي،‌ شويد، سير، ‌ليمو، ريحان و ... آغاز شد.

جهاني عزيزآبادي تصريح کرد: اين طرح با اهدافي نظير بررسي تاثير اسانس‌هاي برخي از گياهان بومي ايران بر فرآيند تخمير بي هوازي توسط ميكروارگانيسم‌هاي ساكن در دستگاه گوارش نشخوار كنندگان، بررسي پتانسيل برخي از اسانس‌هاي طبيعي به منظوركاهش توليد بي هوازي گاز متان توسط باكتري‌هاي متانوژنيك ساكن در دستگاه گوارش نشخوار كنندگان، بررسي پتانسيل برخي از اسانس‌هاي طبيعي بر فعاليت،‌ رشد وتغييرات جمعيتي ميكروبيوتاي ساكن در شكمبه و... شروع و تا به حال بخشي از نتايج حاصل در كنفرانس هاي بين المللي ارائه شده است.

وي ادامه داد: نتايج اوليه نشان مي‌دهد كه اسانس‌هاي طبيعي گياهان بومي ايران مي توانند بازدهي تخمير را افزايش و توليد گاز متان را در شكمبه نشخواركنندگان كاهش دهند.

دانشجوي دكتري تخصصي تغذيه دام با بيان اينکه برخي از اين اسانس‌ها مي توانند جايگزين خوبي براي آنتي بيوتيك‌هاي محرك رشد در تغذيه دام باشند، تصريح کرد: ميزان كاهش در بين گونه‌هاي گياهي متفاوت بود ولي برخي از گونه‌ها نزديك به 50 درصد(مانند فلفل سياه و پونه كوهي) و برخي تا 70 درصد (مانند دارچين و آويشن شيرازي) توليد گاز متان را نسبت به گروه شاهد كاهش دادند.

وي افزود: اسانس برخي از گياهان مانند گيشنيز توانست كشت، فعاليت و رشد باكتري بوتيري ويبريوفيبروسولونز را نسبت به شاهد افزايش دهد. اين گونه باكتري در توليد اسيدهاي چرب كونژوگه (CLA) كه بيشتر اين اسيدهاي چرب داراي خاصيت ضد سرطاني بوده و براي سلامت مصرف كننده محصولات دامي بسيارمفيد مي‌باشند، موثر مي باشد.

جهاني عزيزآبادي خاطرنشان کرد: در حال حاضر اين مطالعه ادامه دارد و اثر اسانس‌هاي منتخب آزمايش‌هاي اوليه را در مقادير مختلف و از جنبه‌هاي مختلف بر فعاليت و تغييرات جمعيت ميكروارگانيسم‌هاي ساكن در دستگاه گوارش نشخواركنندگان در شرايط آزمايشگاهي و با استفاده از مدل‌هاي حيواني بررسي ميکند.

افزودن روغن سير و پودر زردچوبه به جيره مي تواند پتانسيل جايگزيني به عنوان آنتي بيوتيك‌هاي محرك رشد در تغذيه نشخواركنندگان را داشته باشد

به گزارش خبرنگار ايسنا - منطقه خراسان، احمد خالصي‌زاده، دانشجوي كارشناسي ارشد گرايش تغذيه نشخواركنندگان نيز در اين جلسه در خصوص طرح پژوهشي خود با عنوان "تاثيرافزودن گياهان دارويي بر فعاليت هاي شكمبه‌اي در بره‌هاي نر بلوچي" اظهار داشت: در اين مطالعه براي بررسي اثرات افزودني‌ها بر روي قابليت هضم كل دستگاه گوارشي و ويژگي‌هاي تخمير شكمبه‌اي(اسيديته و غلظت آمونياك) از روغن سير، موننزين و پودرزردچوبه به عنوان افزودني‌ بر جيره بر روي تعدادي از بره‌هاي نر بلوچي استفاده شد.

وي افزود: در طول دو دهه اخير مطالعات فراواني بر روي تاثيرات مفيد اسانس‌ها بر سلامتي انسان انجام گرفته است. به دليل دفع آنتي بيوتيك ها از طريق شير و همچنين ايجاد مقاومت آنتي بيوتيكي در انسان افزايش قابل توجهي در مصرف اسانس‌هاي گياهي، به عنوان افزودني‌هاي غذايي در تغذيه نوين حيوانات صورت گرفته است، بنابراين به نظر مي‌رسد كه استفاده از اسانس‌ مي‌تواند يك فرصت بسيار خوب براي جايگزيني با آنتي بيوتيك ها محسوب شود.

خالصي‌زاده ادامه داد: مطالعات نشان داده است كه تركيبات اسانس‌هاي گياهي، تخمير شكمبه‌اي را تحت تاثير قرار داده است و از اين طريق قابليت استفاده از تركيبات غذايي را بهبود بخشيده است. اين آزمايش نشان داد كه افزودن روغن سير، موننزين و پودر زردچوبه به جيره‌هاي آزمايشي تاثيرمعني داري بر روي قابليت‌ هضم خوراك و همچنين مولفه‌هاي تخمير شكمبه‌اي شامل غلظت نيتروژن آمونياكي، ميانگين و كمينه PH شكمبه‌اي نداشت(0.05p).

وي افزود: به طوركلي نتايج اين مطالعه نشان داده است كه افزودن روغن سير و پودر زردچوبه به جيره مي تواند پتانسيل جايگزيني به عنوان آنتي بيوتيك‌هاي محرك رشد در تغذيه نشخوار كنندگان را داشته باشد ولي ارزيابي اثرات اين افزودني‌ها بر روي تخمير شكمبه‌اي به تحقيقات بيشتري نيازمند است.

بازدهي كم استفاده از نيتروژن در نشخوار كنندگان منجربه دفع ضايعات غني از نيتروژن به محيط پيرامون ما مي‌گردد

به گزارش ايسنا - منطقه خراسان، علي فرامرزي، دانشجوي مقطع دكتري تخصصي تغذيه نشخوار كنندگان، ‌در ادامه در خصوص طرح پژوهشي خود با عنوان "تاثير اسانس‌هاي گياهان دارويي بر تخمير پذيري پروتئين‌ و توليد پروتئين‌ميكروبي در نشخوار كنندگان" ‌اظهار داشت: هدف اين پژوهش بررسي تاثير اسانس‌هاي گياهان دارويي و افزودن چربي بر تخمير پذيري پروتئين و توليد پروتيئن ميكروبي در شرايط آزمايشگاهي مي باشد.

وي با اشاره به دستاوردهاي اين پژوهش افزود: همزيستي بين حيوانات و فلورميكروبي داخل شكمبه آنها، حيوان را قادر مي سازد كه از منابع نيتروژن غيرپروتئيني به عنوان ماده مغذي استفاده كنند. پروتئين ميكروبي كه از شكمبه وارد روده باريك مي شود، منبع بسيار مناسبي از اسيدهاي آمينه براي توليد پروتيئن شير و گوشت مي باشد.

فرامرزي ادامه داد: به هر حال، پروتئين ميكروبي توليد شده در شكمبه احتياجات پروتئيني حيوان را رفع نمي‌كند و در نتيجه جيرهاي نشخواركنندگان با منابع پروتئين خوراكي تنظيم مي‌شوند كه اين كار سبب افزايش قيمت خوراك مي‌شود به علاوه بازدهي كم استفاده از نيتروژن در نشخواركنندگان منجربه دفع ضايعات غني از نيتروژن به محيط پيرامون ما مي‌گردد.

وي گفت: تحقيقات انجام شده پيرامون اسانس‌هاي گياهي دارويي نشان داده‌اند كه اين تركيبات بر روي متابوليسم نيتروژن در شكمبه اثر مي‌گذارند و توليد آمونياك را كاهش مي دهند.

فرامرزي افزود: در اين پژوهش ‌اثر برخي اسانس‌هاي گياهان دارويي شامل آويشن ليمو، فلفل دلمه‌اي، نعناع، سير و ... بر تخمير پذيري كنجاله كلزا، كنجاله دانه پنبه، ‌كنجاله سويا، پودر ماهي، دانه كتان و گلوتن ذرت با استفاده از برخي روش‌هاي نوين آزمايشگاهي بررسي خواهد شد به علاوه بازدهي و توليد پروتئين ميكروبي با استفاده از اسانس‌ها و مواد خوراكي ذكر شده در شرايط آزمايشگاهي مورد ارزيابي و همچنين، تاثير اسانس‌هاي گياهي دارويي و چربي بر معادلات استوكيومتريك و تخمير پذيري و گوارش پذيري پروتيئن مورد آزمايش قرار خواهند گرفت.

به گزارش خبرنگار علمي خبرنگاري دانشجويان ايران(ايسنا)_ منطقه خراسان، علي اكبر حجت پناه منتظري، دانشجوي دكتري تخصصي تغذيه نشخواركنندگان نيز در خصوص طرح پژوهشي خود با عنوان "بررسي استفاده از روغن سير و پودر زردچوبه در تغذيه گوسفندان بلوچي" اظهارداشت: هدف از اين طرح جايگزيني روغن سيرو پودر زرد چوبه‌هاي آنتي بيوتيك‌هاي محرك رشد در جيره گوسفندان مي‌باشد.

وي افزود: از افزودني‌هاي خوراكي كه به منظور كاهش دفع نيتروژن و توليد متان، در جيره‌هاي غذايي نشخواركنندگان استفاده مي‌شوند،‌ آنتي بيوتيك‌هاي محرك رشد مانند موننزين مي باشد. استفاده از آنتي بيوتيك ها درجيره نشخوار كنندگان به دليل دفع آن از طريق شير و گوشت باعث ايجاد مقاومت آنتي بيوتيكي در انسان مي شود از اين رو استفاده از آنتي بيوتيك‌هاي محرك رشد از سال 2006 در بسياري از كشورهاي دنيا ممنوع شده است.

حجت پناه منتظري تصريح کرد: در اين طرح تحقيقاتي، استفاده ازروغن سير و پودر زردچوبه به عنوان يك افزودني طبيعي به جاي موننزين در جيره گوسفندان نژاد بلوچ مورد بررسي قرار گرفت. ابتدا اثرات اين افزودني‌ها درشرايط آزمايشگاهي با استفاده از محيط‌ هاي كشت بررسي شد كه روغن سير موجب كاهش گاز توليد شده توسط ميكروارگانيسم‌هاي شكمبه ‌از بخش قابل تخمير جيره غذايي گرديد.

وي ادامه داد: در مرحله دوم اين طرح، گروهي از گوسفندان در چهار دوره يك ماهه با جيره‌هايي كه هر كدام حاوي يكي از افزودني‌هاي مذکوراست؛ تغذيه شدند. نتايج آزمايش نشان داد كه بيشنيه PH مايع شكمبه‌ حيوانات تغذيه شده با جيره حاوي روغن سير درمقايسه با جيره حاوي موننزين بالاتر بود.

حجت پناه منتظري گفت: استفاده از افزودني‌ها در جيره نشخواركنندگان در شرايطي كه به دليل تغذيه حيوانات با خوراك‌هاي حاوي مواد متراكم زياد امكان كاهش PH شكمبه و در نتيجه بروز ناهنجاري هاي متابوليكي مانند اسيدوز افزايش مي‌يابد راهكارهاي مفيد جهت حفظ PH و شرايط فيزيولوژيكي طبيعي شكمبه مي‌باشد. همچنين افزودن اين مكمل‌هاي طبيعي بر تبادلات گازهاي خوني گوسفندان تاثيرگذار بود به طوري كه استفاده از روغن سير همانند موننزين سبب افزايش فشار گاز خون سياهرگي گرديد. ضمن اينكه PH خون همه گوسفندان نيز در دامنه طبيعي قرار داشت.

جيره مي تواند اثر بسيار مهمي بر جمعيت قارچ‌هاي بي هوازي داشته باشد

به گزارش ايسنا - منطقه خراسان، فرناز ملك جهاني، دانشجوي دكتري تغذيه نشخواركنندگان در خصوص طرح پژوهشي خود با عنوان "اثر اسانس‌هاي گياهان دارويي بر جمعيت و تغييرات ژنتيكي قارچ‌هاي بي هوازي دستگاه گوارش نشخواركنندگان" اظهارداشت: هدف از اين پژوهش، بررسي تغييرات جمعيتي و ژنتيكي قارچ‌ها در محيط‏ هاي كشت حاوي نسبت هاي متفاوتي از اسانس‌هاي متنوع خوراكي به لحاظ كمي و كيفي است.

وي افزود: در دستگاه گوارش نشخواركنندگان، ‌باكتري ها،‌ قارچ‌ها، متانوژن‌ها، پروتوزوآها و گونه‌ هاي ديگري از ميكروب‌ها وجود دارند. قارچ هاي بي هوازي يك گروه بسيار مهم از جمعيت ميكروارگانيسم‌هاي دستگاه گوارش نشخوارکنندگان را تشكيل مي‌دهند اين قارچ‌ها از توده مواد جامد هضمي و نيز از مدفوع، پس از قرار گرفتن به مدت طولاني در معرض اكسيژن جدا مي شوند.

ملك جهاني ادامه داد: قارچ هاي بي هوازي اجباري، نسبت به ساير ميكروارگانيسم‌هاي دستگاه گوارش، جمعيت كوچك‌تري دارند، اما نقش بسيار مهمي در فرآيندهاي هضم و تخمير خوراك دارند. قارچ‌ها 8 درصد از جمعيت ميكروبي دستگاه گوارش را تشكيل مي‌دهند.

وي افزود: حضور جمعيت هاي بزرگ قارچي در شكمبه حيواناتي كه از مراتع آزاد يا جيره هاي حاوي مقادير بالاي كاه و مواد خشبي تغذيه مي‌كنند، و همچنين، توليد آنزيم هاي تجزيه كننده فيبرگياه توسط آنها ما را به سمت اين ايده كه قارچ‌هاي بي‌هوازي، ممكن است يك نقش قابل توجه در تجزيه، هضم و تخمير مواد غذايي در شكمبه داشته باشند، رهنمون مي‌سازد. بنابراين، با توجه به اهميت قارچ‌هاي بي هوازي در فرايندهاي تخميري و بر هم كنش آن‌ها با ديگر ميكروارگانيسم‌هاي شكمبه، شناسايي و مطالعه آن‌ها ارزشمند است.

ملك جهاني با بيان اينکه جيره مي تواند اثر بسيار مهمي بر جمعيت قارچ‌هاي بي هوازي داشته باشد، اظهارداشت: براي بررسي جمعيت قارچ‌هاي بي هوازي، از روش‌هاي مولكولي كمي مانند QC-PCR وReal time PCR استفاده مي‌گردد.

وي گفت: در برخي منابع با استفاده از همين روش‌هاي مولكولي كمي، ‌گزارش شده است كه اسانس‌هاي خوراكي مانند پودر سير و روغن نارگيل، اثري بر جمعيت قارچ‌هاي بي هوازي ندارد، در برخي منابع ديگر به اثر قارچ كشي اسانس‌ها و به ويژه روغن‌هاي گياهي اشاره شده است،‌ لذا اثر اسانس‌هاي دارويي بر جميعت قارچ‌ها و تخمير شكمبه بايستي به طور دقيق بررسي شود.

اسانس‌ها باعث بهبود قابل توجهي در عملكرد وضعيت ايمونولوژيكي بدن حيوانات شده‌اند

به گزارش ايسنا - منطقه خراسان، انسيه قرباني فر، ‌دانشجوي كارشناسي ارشد علوم دامي گرايش فيزيولوژي در خصوص طرح پژوهشي خود با عنوان "اثرات اسانس گياهان آويشن و دانه فلفل سياه بر سيستم ايمني و برخي پارامترهاي خوني در گوسفند" اظهارداشت: هدف از اين طرح،‌ بررسي تاثير اسانس‌ آويشن و دانه فلفل سياه بر تحريك سيستم ايمني گوسفندان نژاد بلوچي مي باشد.

وي ادامه داد: سيستم ايمني براي مقابله با عوامل بيگانه‌اي كه به درون بدن را ه مي يابند طراحي شده است، اين سيستم با ورود اين عوامل نظير ويروس‌ها موادي ترشح مي‌كنند تا اين عوامل را از بين ببرند ويا اثر آن را خنثي سازد. از چندين سال گذشته تلاش بسياري براي بهبود عملكرد اين سيستم انجام شده است يكي از اين تلاش‌ها افزودن اسانس‌هاي گياهان دارويي در خوراك حيوانات و يا تزريق آن‌ها به حيوان بوده است.

قرباني فر گفت: از آنجايي كه استفاده از اسانس‌هاي گياهان دارويي يكي از بحث‌هاي نو در علوم دامي است بنابراين در اين آزمايش اسانس گياه آويشن و دانه فلفل سياه به عنوان عوامل موثر طبيعي به گوسفندان بلوچي تزريق گرديد. در اين آزمايش از حيوان به عنوان محيط كشت استفاده شد.

وي ادامه داد: در اين آزمايش كه تاكنون بخشي از آن انجام شده است، اسانس‌هاي گياه آويشن و دانه فلفل سياه به صورت زير جلدي در روزهاي مختلف به بره‌هاي نر شش ماهه تزريق شد و پس از خونگيري از اين حيوانات مقدار كل گلبول‌هاي سفيد خون آن‌ها و همين طور درصد انواع سلول‌هاي خوني تعيين شد.

قرباني فر با اشاره به نتايج حاصل شده از اين آزمايش اظهارداشت: نتايج حاصل ازآزمايش نشان دهنده افزايش كلي در تعداد گلبول‌هاي سفيد حيوانات تزريق شده با اسانس هاي مورد نظر بود. همين طور در صد نوتروفيل ها كه به عنوان يكي از فاكتورهاي تعيين كننده بر وضعيت ايمونولوژيكي بدن مي باشند نيز به ميزان قابل توجهي افزايش يافت.

وي تصريح کرد: اين نتايج گواه بر اين مطلب مي باشد كه اسانس‌ها باعث بهبود قابل توجهي در عملكرد وضعيت ايمونولوژيكي بدن حيوانات شده‌اند كه در اين حالت سيستم ايمني مي تواند با راندمان بهتري با عوامل خارجي همانند باكتري‌ها، ويروس‌ها و يا پارازيت‌ها مقابله كند.

تاثير اسانس برخي از گياهان دارويي و كربوهيدرات هاي غيراليافي بر گوارش پذيري منابع علوفه‌اي در شرايط برون تني(In vitro)

به گزارش ايسنا - منطقه خراسان، الهام جاني، كارشناس ارشد علوم دامي گرايش تغذيه نشخواركنندگان در خصوص طرح پژوهشي خود با عنوان "تاثير اسانس برخي از گياهان دارويي و كربوهيدرات هاي غيراليافي بر گوارش پذيري منابع علوفه‌اي در شرايط برون تني(In vitro)" اظهار داشت: هدف از اين طرح بهينه سازي مصرف مواد مغذي در شكمبه و كاهش آلودگي‌هاي محيطي از طريق استفاده از اسانس‌هاي نعناع فلفلي يا رازيانه بر گوارش پذيري منابع علوفه‌اي(علف خشك يونجه، پوسته الياف دار تخم پنبه(شولوخه) و كاه گندم) بدون يا همراه با منابع مختلف كربوهيدرات هاي غيراليافي (ساكاروز و نشاسته) در شرايط برون حيواني است.

وي با اشاره به دستاوردهاي طرح خود گفت: اسانس‌هاي نعناع فلفلي و رازيانه باعث كاهش مقدار توليد گاز و در نتيجه كاهش تخمير منابع علوفه‌اي شدند. در مجموع مي توان بيان نمود كه اسانس‌هاي مذكور به عنوان يك عامل ضد ميكروبي عمل نكرده بلكه منجر به كاهش تراكم جمعيت‌هاي ميكروبي شده است، بنابراين جهت تعديل فرآيند تخمير در شكمبه مناسب نمي باشد.

جاني افزود: اسانس هاي نعناع فلفي و رازيانه باعث كاهش تخمير منابع علوفه‌اي مورد ارزيابي مكمل شده با ساكاروز و نشاسته شدند بنابراين چنين استنباط مي شود كه اسانس هاي مذكور، اثر منابع كربوهيدرات هاي غيراليافي مورد ارزيابي را بر تخمير ميكروبي شكمبه تحت تاثير قرار دادند، چنانكه اثر اسانس قابل توجه تراز اثر كربوهيدرات هاي غير اليافي بر اين فرآيند است.

آويشن و نعناع فلفلي به شدت باراسيدي شكمبه اي را كاهش مي دهند

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)_ منطقه خراسان، غزاله بهرامي، دانشجوي كارشناسي ارشد تعذيه نشخوار كنندگان، در خصوص طرح پژوهشي خود با عنوان "بررسي تاثير اسانس برخي از گياهان دارويي بر بار اسيدي شكمبه نشخوار كنندگان" اظهار داشت: هدف از اين طرح بررسي تاثير برخي از گياهان دارويي بر بار اسيدي جيره‌هايي با نسبت هاي متفاوت علوفه به مواد متراكم (50 درصد موارد متراكم، 50 درصد علف‌خشك يونجه، 60 درصد مواد متراكم، 40 درصد علف خشك يونجه، 70 درصد مواد متراكم، 30 درصد علف خشك يونجه و 80 درصد مواد متراكم، 20 درصد علف خشك يونجه) است.

وي افزود: افزايش روز افزون جمعيت، نياز به منابع غذايي را افزايش داده است به منظور بهبود وضعيت تغذيه دام و افزايش توليد، استفاده از مواد متراكم در جيره گاوهاي شيري افزايش يافته است. استفاده ازمقادير بالاي مواد متراكم بار اسيدي شكمبه را افزايش مي‌دهد و در نتيجه احتمال بروز اسيدوز شكمبه‌اي افزايش مي‌يابد.

بهرامي تصريح کرد: اسيدوز علاوه بر تاثير منفي بر توليد، احتمال حذف دام را افزايش مي دهد كه زيان سالانه آن به 500 ميليون تا يك ميليارد دلارمي رسد. براي جلوگيري از بروز اسيدوز شكمبه‌اي راه هاي گوناگوني مانند استفاده از مخمرها، يونوفرها، توليد ميكروبي و بافرهاي شيميايي پيشنهاد شده است.

وي گفت: در اين آزمايش ازاسانس هاي گياهان آويشن، رازيانه، زيره سبز و نعناع فلفلي به دليل ويژگي‌هاي ضد ميكروبي، آنتي اكسيداني و از همه مهمتر هزينه اندک اين ترکيبات استفاده شد. نتايج اين آزمايش نشان داد آويشن و نعناع فلفلي به شدت باراسيدي شكمبه اي را كاهش دادند.

چاشني‌ها ‌و گياهان دارويي به علت ويژگي‌هاي ضد ميكروبي شان مي توانند فعاليت ميكروبي شكمبه را تحت تاثير قرار دهند

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)_منطقه خراسان، مهسا سجاديان، دانشجوي كارشناسي ارشد تغذيه نشخواركنندگان در خصوص طرح پژوهش خود با عنوان "تاثير اسانس‌ برخي از چاشني‌ها و گياهان دارويي بر تخمير ميكروبي شكمبه در شرايط برون تني (in vitro)" اظهارداشت: از اهداف اين طرح مي توان به بررسي تاثير روغن سير، اسانس دارچين، زيره سبز، رازيانه فلفل سياه و موننزين به عنوان كنترل مثبت بر فراسنجه‌ها و روند توليد گاز يونجه، تفاله خشك چغندر و دانه جو در شرايط برون تني(In vitro)، مقايسه تاثير اسانس چاشني‌ها و گياهان دارويي با موننزين و ... را نام برد.

وي در خصوص دستاوردهاي اين طرح افزود: چاشني‌ها ‌و گياهان دارويي به علت ويژگي‌هاي ضد ميكروبي شان مي توانند فعاليت ميكروبي شكمبه را تحت تاثير قرار دهند. نتايجي كه تاكنون از اين پژوهش حاصل شده است، چنين نشان مي دهد كه روغن سير و اسانس‌هاي مورد استفاده فعاليت ميكروبي شكمبه را تحت تاثيرقرارمي دهند.

سجاديان گفت:برخي از اسانس‌هايي مانند فلفل در هر سه نمونه خوراكي سبب افزايش تخمير ميكروبي در شكمبه شدند. برخي ديگر مانند زيره سبز، تخمير ميكروبي در شكمبه را كاهش دادند. مقايسه اسانس هاي مختلف با موننزين و به عنوان كنترل كننده نشان داد كه تمامي اسانس ‌ها ميزان تخمير ميكروبي را نسبت به موننزين كاهش دادند.

وي ادامه داد: تاثيرات متفاوت اسانس‌ها در مواد خوراكي مختلف جالب توجه بود و اين نشان ميدهد كه تاثير اسانس ها در منابع فيبري و دانه‌اي متفاوت مي باشند. هم چنين مشخص شد كه سطوح مختلف تيمارهاي آزمايشي اثر متفاوتي بر فعاليت هاي ميكروبي شكمبه داشتند؛ براي مثال اسانس دارچين و زيره سبز در سطوح بالاتر منجر به كاهش بيشتر تخمير ميكروبي شدند لذا مي توان گفت استفاده از اسانس‌ها در دوزهاي بالاتر فعاليت ميكروبي را كاهش مي دهد.

سجاديان اظهارداشت: نتايج مربوط به تاثير اسانس‌ها در محيط كشت ثابت نشان مي‌دهد كه اسانس دارچين تخمير ميكروبي را كاهش داد و بالعكس اسانس رازيانه منجر به افزايش فعاليت ميكروبي در محيط كشت ثابت شد.

وي با بيان اينکه به طور كلي مي توان گفت كه اثر روغن سير و اسانس هاي مورد استفاده بر تخمير ميكروبي شكمبه متفاوت است، افزود: اين تفاوت بسته به عوامل زيادي از جمله ساختار شيميايي و نحوه عملكرد اسانس‌ها، غلظت مورد استفاده اثرات متقابل بين تركيبات فعال اسانس‌ها، روش‌اعمال شده و نيز منابع خوراكي استفاده شده مي باشد.

استفاده از عصاره شنبليله باعث افزايش معني دار گلبول‌هاي سفيد، گلبول‌هاي قرمز، هماتوكريت و هموگلوبين در همه گروه‌هاي آزمايشي مي شود

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)_منطقه خراسان، بتول طباطبايي دانشجوي كارشناسي ارشد فيزيولوژي در خصوص طرح پژوهشي خود با عنوان "بررسي پاسخ‌هاي ايمني و فراسنجه ‌هاي خون موش‌هاي آزمايشگاهي تزريق شده با عصاره گياهان شنبليله و بومادران" اظهارداشت: هدف از اين طرح سنجش تاثير عصاره گياهان دارويي بر عملكرد سيستم ايمني و سايرفاكتورهاي خوني است.

وي با اشاره به دستاوردهاي اين پژوهش عنوان كرد: سيستم ايمني به عنوان مهمترين سيستم دفاعي در بدن حيوانات، براي مبارزه با شيوع بيماري ها مي باشد وهدف ما در اين طرح بررسي اثر تزريق صفاقي عصاره اين دو گياه بر ارتقاء سيستم ايمني بوده ودر اين آزمايش از موش به عنوان مدل استفاده شده است.

طباطبايي تصريح کرد: نتايج بررسي ها نشان داده است که استفاده از عصاره شنبليله باعث افزايش معني دار گلبول‌هاي سفيد، گلبول‌هاي قرمز، هماتوكريت و هموگلوبين در همه گروه‌هاي آزمايشي گرديده است و استفاده از عصاره‌ بومادران باعث افزايش معني دار گلبول‌هاي سفيد در همه گروه‌ها به خصوص گروه تزريق هفت روزه گرديده است اما باعث كاهش ميزان گلبول‌هاي قرمز، ميزان هماتوكريت و هموگلوبين در گروه تزريقات هفت روزه شد.

وي ادامه داد: از تغيير نکردن فاكتورهايي مانند MCHC وMCV و MCH مي توان نتيجه گرفت كه كم خوني ايجاد شده از نوع نورموكروم و نورموسيت مي باشد، يعني با توجه به اينكه استفاده از گياه بومادران باعث تقويت سيستم ايمني مي‌شود ولي به دليل ايجاد كم خوني به خصوص در مصرف طولاني مدت اين گياه بايد با احتياط صورت پذيرد. 

 

 منبع : ایسنا

 

 

نوشته شده در جمعه دوازدهم آبان 1391ساعت 1:56 توسط مهدی ندری|

 

امارات آنقوزه ایران را با بسته بندی به ۱۰برابر قیمت به اروپا صادر می کند




ایران کشوری با اقلیم ها و رویشگاه های مختلف است. وسیع ترین پهنه رویشی ایران «منطقه ایرانی تورانی» است که رویشگاه آنقوزه هم بشمار می رود. این گیاه در فرهنگ دهخدا به دو صورت «آنقوزه» و «آنغوزه» آمده است.
در متون علمی تقریبا از هر دو واژه به طور یکسان استفاده می شود. آنقوزه از جنس (Ferula) و تیره چتریان (Umbelliferae) است. سایر گونه های این جنس با نام های عمومی «کما» و «باریجه» شناخته می شود. جنس کما (Ferula) ۱۷۲ گونه گیاه تنومند دائمی در دنیا و ۳۰ گونه در ایران دارد که ۱۵ گونه از آنها انحصاری و خاص ایران هستند. از میان این ۱۵ گونه انحصاری دو گونه با نام های «کمای ایرانی پهن برگ» با نام علمی (F. persica) و «آنقوزه» با نام علمی (Ferula assa foetida) و یک گونه دیگر به نام «قاسنی» یا «باریجه» با نام علمی (Ferula gummosa) شناخته شده تر هستند و تحقیقات و مطالعات بیشتری روی آنها انجام شده است. این گیاهان ارزش علوفه ای چندانی ندارد ولی اهمیت آن به سبب وجود ماده ای است که از آن استخراج می شود. این ماده مصرف دارویی، صنعتی و ارزش اقتصادی فراوانی برای روستاییان و صادر کنندگان دارد و یکی از فرآورده های جنبی مرتع به حساب می آید. اگرچه این ماده از نظر وزنی قابل توجه نیست ولی منبع درآمد با ارزشی برای روستاییان و صادر کنندگان به شمار می آید که در سال های اخیر به دلیل بهره برداری غیر اصولی و عدم احیای آنها در خطر انقراض قرار گرفته اند. اغلب شیره گیاه با نام «گالبانوم» مورد استفاده قرار می گیرد. گالبانوم را عطاران ایران به نام های گوناگون «قاسنی» و «بارزد» و «باریجه» و «وشا» می شناسند. دو نوع شیره آنقوزه به نام های «آنقوزه شیرین» و «آنقوزه تلخ» وجود دارد. آنقوزه شیرین بیشتر مصرف خوراکی و آنقوزه تلخ بیشتر مصرف صنعتی دارد. تیغ زنی ساقه، اصلی ترین روش برداشت شیره گیاه یا گالبانوم است. در زمان برداشت دو نوع صمغ یکی توده ای و دیگری قطره ای (اشکی) روی ساقه پدید می آید که هر دو مورد از اقلام صادراتی مهم ایران است. متاسفانه این مواد به صورت خام صادر شده و هیچ گونه فرآیندی در ایران روی آنها انجام نمی شود. نوع توده ای در ابتدای برداشت به دست آمده و بعد از مدتی تراوش رزین به صورت بطئی شده و محصول به صورت قطره هایی با قطرهای مختلف به دست می آید نوع اشکی از ساقه گیاه و به مقدار کم در حالت طبیعی خارج و به درشتی یک نخود تا یک گردو است و بسیار مرغوب است. نوع توده ای بر اثر تیغ زدن فوقانی ریشه به دست می آید و دارای طعم گس و گزنده است و نامرغوب تر از نوع اول است. شیره آنقوزه (Ferula assa foetida) حاوی ۶۲ درصد رزین، ۵/۱۲درصد صمغ، ۳ تا ۷ درصد اسانس، ۲۸/۱ درصد اسید فرولیک (Ferulic acid
) و به مقدار بسیار جزیی وانیلین است. البته میزان این ترکیبات در گونه های مختلف باریجه اندکی متفاوت است.
● شناسایی آنقوزه
برای اولین بار در سال ۱۶۷۸ میلادی شخصی به نام «کامفر» در لارستان فارس آنقوزه را شناسایی کرده و با به کار گرفتن تعدادی بهره بردار بومی اقدام به بهره برداری از آن در این منطقه نمود وی پایه گذار روش تیغ زنی سنتی (برش عرضی) در ایران است. سپس اهالی شهرستان نیریز این حرفه را آموختند و خود اقدام به بهره برداری از آن نمودند. صمغ آنقوزه که از ریشه این گیاه استحصال می شود توسط رومی ها مصرف می شده و امروزه به طور وسیع در هند به عنوان ادویه در تهیه برخی غذاها، انواع ماهی، سبزی ها و سس و در کشورهای اروپایی به عنوان تثبیت کننده بوی عطر مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین ساقه های جوان گیاه تازه آنقوزه در نواحی خراسان و کرمان به مصرف غذایی می رسد. عمده رویشگاه های باریجه استان های خراسان، اصفهان، تهران، یزد، مازندران، مرکزی و زنجان است.
● کاربردهای شیره باریجه
صمغ یا شیره باریجه یکی از مهم ترین محصولات فرعی مرتعی در استان تهران است که از زمان های گذشته مورد بهره برداری قرار گرفته است. از مجموع گونه های ذکر شده از جنس Ferula دو گونه (Ferula gummosa) و (F. persica) در استان تهران وجود دارند که در گذشته از آنها بهره برداری شده است. گونه (Ferula gummosa) تنها در حوضه سد لار پراکنش وسیعی دارد و تا مرز حوضه سد لتیان نیز مشاهده می شود. گونه (F. persica) به نام باریجه، سگبینج یا سگاپینوم نامیده می شود که هر دو تحت نام باریجه مورد مصرف قرار می گیرند ولی پراکنش گونه (F. persica) وسیع تر است و در تمام حوضه ها به ویژه لتیان و امیرکبیر پراکنش دارد. عصاره گیاه سیر و آنقوزه (Ferula persica
) هر کدام به تنهایی قابلیت از بین بردن قارچ فوزاریومی که باعث پژمردگی نخود ایرانی می شود را دارند.
با تحقیقات انجام شده مشخص شد که عصاره این گیاهان به تنهایی قادر به کنترل و از بین بردن بیماری پژمردگی در گیاه نخود ایرانی است. حل کردن و نوشیدن شیرابه خشک شده آنقوزه در آب ولرم در رفع اسپاسم عضله مفید است. آنقوزه گیاهی چند ساله است که قطر ریشه گیاه بر حسب سن متفاوت و از ۷ تا ۱۰ سانتیمتر نیز می رسد و تا عمق ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتری خاک فرو می رود. ریشه ها به صورت افقی و به موازات سطح خاک قرار دارند به دلیل گستردگی ریشه گیاه در حفاظت خاک نقش مهمی را ایفا می کند. ریشه از دو لایه ضخیم و نازک تشکیل شده است و پوسته بیرونی به رنگ قهوه ای تیره است که پس از خشک شدن به صورت یک لایه نازک به راحتی جدا می شود. پوست درونی آن ضخیم و به رنگ سفید است و ریشه آن بافت چوب پنبه ای دارد و در اثر برخورد با اجسام سخت و به راحتی تغییر شکل می دهد. در منطقه یقه گیاه الیاف هایی دیده می شود که باقیمانده خشک شده برگ های سنوات قبل گیاه است. با توجه به میزان بارندگی و سایر شرایط محیطی هر چند سال یکبار به بذردهی می رسد و بعد از بذردهی بوته های آنقوزه برای همیشه خشک می شوند. چون در گیاه بالغ تمامی شیره پرورده برای ساختن بذر مصرف می شود. گل آذین به صورت چتر مرکب، گل ها خود لقاح (البته گل های نر و ماده نیز در گیاه وجود دارد) و به رنگ زرد هستند. ارتفاع ساقه گل دهنده به دو متر هم می رسد بذرها به شکل راکت و بسیار سبک هستند. آنقوزه دارای خواص درمانی بسیاری است و حتی در دامپزشکی جهت تهیه حمام های آرسنیکی مورد استفاده قرار می گیرد و به صورت گرد، قرص و مخلوط با سایر مواد استفاده می شود. در درمان بیماری هایی چون فلج، رعشه، سستی اعضا نیز بسیار مفید است. همچنین شیره آن به عنوان ضد قولنج، بادشکن، ضدتشنج، ضدآسم مصرف می شود. به علاوه آنقوزه به عنوان بر طرف کننده انگل های روده ای و خلط آور مصرف سنتی دارد و ترکیبات گوگرددار موجود در اسانس گیاه، از بالا رفتن چربی خون بالا ممانعت می کند.
مصرف دیگر آنقوزه در جواهر سازی و اسانس گیری است. از مصارف صنعتی باریجه می توان تهیه چسب مخصوص برای چسباندن سنگ های قیمتی مانند الماس نام برد. خاصیت مهم این چسب بی رنگی آن است. با این وجود به علت اکتشاف و تولید چسب های شیمیایی سنتزی، کمتر مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین از شاخ و برگ خشک شده آنقوزه در زمستان برای تغذیه دام استفاده می شود. بنابر اعتقاد دامداران مصرف بوته باریجه به وسیله حیوانات اهلی در تولید شیر آنها موثر است. لذا در مناطقی که دامداران از نظر تامین علوفه زمستانه در مضیقه هستند می توان اجازه جمع آوری ساقه های خشک شده را پس از ریزش بذرهای تولیدی به آنها داد.
از باریجه بیشتر به عنوان طعم دهنده در محصولات غذایی مانند نوشابه های غیر الکلی و فرآورده های گوشتی یا معطر کننده و تثبیت کننده عطرها در فرآورده های آرایشی مورد مصرف قرار می گیرد. از باریجه در گذشته همراه با آنقوزه در ناراحتی های عصبی استفاده می شده است. علاوه بر مصارف فوق، اهمیت اصلی باریجه استفاده از آن در صنایع عطر و ادکلن سازی است، به طوری که یکی از خریداران اصلی عمده باریجه ایران، کشور فرانسه به خصوص «موسسه دی یور» (Christian Dior
) آن کشور است.
باریجه از روزگاران بسیار قدیم، در خاورمیانه و نزدیک، صمغی شناخته شده بوده و در بین النهرین و ایران باستان، استعمال دارویی آن بسیار رواج داشته است. ولی شاید کاربرد قدیم تر باریجه در ساخت مواد خوشبو کننده (عطرها) بوده است. احتمالا خواص دارویی گوناگون آن بعدها به تدریج کشف شده است. از سوی دیگر احتمال داده اند که گیاه باریجه ایران، از طریق بین النهرین به سوریه و فلسطین برده شده باشد. آنقوزه در نواحی بایر و خشک ماسه ای و حاوی ترکیبات آهکی می روید، مناطق رویش این گیاه متنوع و از نظر ارتفاع، رویشگاه آنقوزه هر چند اغلب در ارتفاعات بالای ۱۰۰۰ متر است اما بیشتر در مناطق مرتفع و سنگ های مادر آهکی دیده می شود، این گیاه در برابر یخبندان های شدید حساس است. ولی حداقل تا ۵ درجه سانتیگراد زیر صفر را تحمل می کند. آنقوزه در منطقه خاورمیانه به صورت خودرو می روید مناطق کوهستانی و دامنه های هموار استپی با بارندگی بین ۱۰۰ تا ۱۷۵ میلیمتر و دمای متوسط سالیانه بین ۱۶ تا ۲۱ درجه سانتیگراد مناسب رشد این گیاه است. برداشت آنقوزه در مناطقی که دارای ۲۰ بوته در هکتار باشند مجاز و در اواسط فصل بهار آغاز می شود و طول دوره بهره برداری آن ۸۰ روز است. برای بهره برداری از صمغ آنقوزه از روش سنتی عرضی (روش تیغ زنی که در بالا به آن اشاره شد) استفاده می شود. بهره برداری آنقوره در سه مرحله پیچاندن دو برگ درشت از ناحیه یقه برای برگشت شیره گیاهی به سمت ریشه و گذاردن سنگی روی آن، کشتن یعنی کندن برگ های زرد و پوشاندن ریشه با خاک نرم و تیغ زنی انجام می گیرد. بر اساس تحقیقات به عمل آمده از نظر عملکرد و بقای گیاه، روش تیغ زنی دو طرفه جهت بهره برداری از بوته آنقوزه مناسب است. روش تیغ زنی عرضی به دلیل قطع شدن جوانه انتهایی از راس طوقه و از بین رفتن گیاه مناسب نیست. آنقوزه پس از برداشت داخل پلاستیک جمع آوری و در گونی های ۵۰ کیلوگرمی انبار می شود. جهت صادرات آنقوزه را به داخل صندوق های چوبی منتقل کرده و دور صندوق با گونی کنفی پوشیده می شود. آنقوزه بهره برداری شده در ایران مصرف داخلی نداشته (البته بجز مصارف دارویی و سنتی) و به طور متوسط سالیانه حدود ۷۰ تن آنقوزه به صورت خام صادر می شود. ایران به عنوان صادر کننده انحصاری آنقوزه شیرین از زمان هخامنشیان شیر آنقوزه شیرین را به هند صادر می کرده است. بدین ترتیب صنایع تبدیلی آنقوزه در هند دایر شده است و هند بیشترین حجم وارداتی آنقوزه را از ایران داراست.
پس از هند، امارات و اوکراین مهم ترین خریداران آنقوزه شیرین ایران هستند. افغانستان مهم ترین صادرکننده آنقوزه تلخ است و قیمت بازار این محصول را تعیین می کند. امارات مهم ترین وارد کننده آنقوزه تلخ ایران است و این محصول به مقدار کم به اوکراین ، آلمان، فرانسه و قطر صادر می شود. عربستان ، سوریه و انگلستان از بازارهای بالقوه برای آنقوزه تلخ ایران هستند. شیره آنقوزه شیرین با ۱۱۴ تن و ارزش ششصد و پنجاه و هفت هزار دلار در سال ۱۳۷۸ و ۴۱ تن به ارزش دویست و شصد و شش هزار و پانصد دلار در سال ۱۳۸۱ به ترتیب بیشترین و کمترین میزان صادرات آنقوزه را طی دوره آماری سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۱ بوده است.
در سال ۱۳۸۶ یک میلیون دلار درآمد بهره برداری آنقوزه برای بهره برداران این گیاه در استان فارس بوده در حالی که شیره آنقوزه کیلویی هفت هزار تومان به امارات صادر می شود ولی امارات آنها را بسته بندی می کند و کیلویی ۷۰ هزار تومان (تقریبا ۷۰ دلار) به اروپا می فرستد. در حالی که اگر این ماده در ایران بسته بندی می شد درآمدی معادل ۱۰ میلیون دلار هر ساله عاید اقتصاد محلی و ملی کشورمان می شد!
بررسی روش های کاشت و تکثیر گیاه باریجه نشان می دهد که بذرها جهت جوانه زنی نیاز به سرما دهی دارند. نزولات آسمانی به صورت برف در جوانه زنی بسیار حایز اهمیت است. ارتفاع از سطح دریا در جوانه زنی گیاه موثر است. آفت بوته ها به طور متوسط درصد۳۸. ۲ تا سال سوم کاشت بوده است. کاشت به صورت کپه ای و گلدانی در مقایسه با کاشت به صورت بذرپاشی برتری داشتند. گلدان ها را می توان در سال دوم نیز به عرصه منتقل نمود. برای حفاظت این گیاهان ارزشمند و اقتصادی ادارات منابع طبیعی هر شهرستان نیز اقدام به قرق کردن برخی عرصه های رویشی این گیاهان می کنند.





علی ترک قشقایی




روزنامه کارگزاران

 

 

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391ساعت 2:11 توسط مهدی ندری|

 

 

-     کشور آلمان بالغ بر7000 نوع دارو بصورت قرص،کپسول،آمپول،شربت با منشاءگیاه تولید می نماید.

2-      67% داروهای مصرفی در کشورسوئیس به داروهای طبیعی تبدیل گردیده است.

3-     - 15میلیون نفردرکشورفرانسه درسال 1992به گیاه پزشک مراجعه نموده اند.

4-     کشور فرانسه 40000تن گیاه درسال 1996برای ساخت دارو وارد کرده است.

5-       یکی ازکمپانیهای آمریکایی فقط محصولات حاصل از یک گیاه را به میزان 280میلیون دلار صادرنموده است.

6-     بر طبق مقاله ارائه شده در سمینار بین المللی گیاه درمانی در سال 1991سئول، درکشور چین در وسعتی بیش از 350هزار هکتار کشت بیش از 200نوع گیاه دارویی صورت می پذیرد و در سال معادل 250000تن گیاهان دارویی تولید می گردد.

7-     در سال 1991،نه میلیون نفر د رانگلستان از درمان گیاهی استفاده نموده اند.

8-     37%از داروهای صنعتی در آمریکا با داروهای گیاهی جایگزین شده است .

9-     شش کشور پیشرفته جهان یعنی آمریکا،انگلستان ،فرانسه،آلمان،سوئیس وژاپن در سال 1976 رقمی معادل 700میلیون دلار گیاهان دارویی و مشتقات و محصولات از آنها را وارد نموده اند در کشورهای عضو ( OECD )این رقم 4/114 میلیون دلار بوده است .این ارقام زمانیکه مصرف بسیاری از گیاهان در موارد غیر دارویی مانند کافئین نوشابه ها ،شیرین بیان در قنادی و صنعت دخانیات،اسانسها در نوشابه و عطرها و از این قبیل را در نظر بگیریم بسیار بالاتر خواهد بود. متأسفانه در کشور ما کوچکترین تحولی در سیستم گیاه درمانی سنتی که به صورت نیمه بهداشتی و ابتدایی در عطاریها عرضه می گردد رخ نداده است ،درحالیکه به شهادت صدها جلد کتاب خطی و چاپی موجود از میان کشورهای جهان چه ازنظر سوابق تاریخی و پزشکی و چه از نظر اقلیمی و تنوع گونه های گیاهی کشور ما از مشعلداران و پرچمداران این نهضت و تفکر در جهان به شمار می آید . باید توجه کرد که بخش عمده ای از گیاهان و مصنوعات خام حاصل از آنها که به مقادیر مذکور در بالا توسط کشورهای مذکور وارد می گردد پس از تبدیل به محصولات نهایی از جمله داروها و محصولات بهداشتی و آرایشی مجدداً به کشورهای فروشنده مواد اولیه با قیمت فوق العاده بالاتر به فروش می رسد،لذا با یک تخمین ساده می توان رقم مبادله شده در نقل و انتقال گیاهان دارویی و صنعتی و محصولات حاصل از آنها را حدس زد.واضح است که در صورتیکه بتوان بخشی از این ارقام را جذب سیستم بازرگانی داخلی نمود از جنبه اقتصادی بسیار سود آور است و این علاوه بر سایر منافع حاصل از این فعالیت است .

 

 

 

 

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391ساعت 2:9 توسط مهدی ندری|

 

 

اسطوخودوس گیاه بومی حوزه مدیترانه می‌باشد و در سرتاسر جنوب قاره اروپا پراكنده است؛ البته در جنوب آمریكا زیر كشت آن را متداول كرده‌اند. اسطوخودوس در خاك‌های مخلوط با شن و ماسه كه بخوبی آبیاری بشوند و محل نیز آفتابگیر باشد، رشد می‌نماید در جنوب فرانسه و بریتانیا این گیاه را به صورت انبوه كشت می‌كنند. همچنین در باغچه منزل هم می‌توان اسطوخودوس را به شكل یك گیاه تزیینی كاشت و از محاسن آن بهره برد .

اسطوخودوس گیاهی است چندین ساله به ارتفاع حدود نیم متر با برگهای متقابل ، باریك ، دراز سبز رنگ و پوشیده از كركهای سفید پنبه ای . گلهای آن برنگ بنفش و بصورت سنبله می باشد .

قسمت مورد استفاده این گیاه ، گلها و سرشاخه های گلدار آن است . اسطوخودوس بوی بسیار مطبوعی درد . طعم آن تلخ است و بعلت بوی مطبوع آن در عطر سازی مصرف می شود .

اسانس اسطوخودوس كه از تقطیر گل و سرشاخه های گلدار این گیاه بدست می آید مایعی است زردرنگ یا زرد مایل به سبز كه دارای بوی مطبوعی است .

تركیبات شیمیایی: 
اسانس اسطوخودوس دارای حدود 40% استات لینالیل است همچنین در آن تركیباتی نظیر اسید بوتیریك ، اسید پروپیونیك و اسید والریك ، لینالول آزاد و ژرامبول وجود دارد .

خواص طبی اسطوخودوس:

اسطوخودوس از نظر طب قدیم ایران گرم  و خشک است.

  1. برای رفع خستگی و آرامش، چند قطره روغن اسطو خدوس را در وان آب گرم بریزید و برای مدت یک ربع یاعت در ان دراز بکشید
  2. گرفتگی ها را باز می کند
  3. تقویت کننده معده است
  4. ادرار آور می باشد
  5. باعث عرق کردن شده و تب را پایین می آورد
  6. صفرا بر است و کبد را به کار می اندازد و بیماریهای کبدی را برطرف م یکند
  7. ضد تشنج است
  8. برای تقویت عمومی بدن خوب است
  9. کرم های معده و روده را از بین میبرد
  10. بیماریهای سینه و سرفه را برطرف می کند
  11. در معالجه زکام موثر است
  12. از ان می توان به عنوان مسهل و تمییز کننده استفاده کرد
  13. برای رفع بیماری های مجاری ادراری مفید است
  14. برای برطرف کردن رعشه و سرگیجه ، حدود پنج گرم از پودر آن را با عسل مخلوط کنید و هر شب بخورید
  15. برای رفع فراموشی و تقویت حافظه، از دم کرده ی اسطو خودوس استفاده کنید
  16. برای رفع بی خوابی، یک قطره از روغن اسطو خودوس را روی یک تکه پنبه بچکانبد و ان را داخل بالش خود قرار دهید. از خواب مطبوعی بهره مند می شوید
  17. برای برطرف کردن غم و اندوه، هر روز دم کرده ی اسطو خودوس بنوشید
  18. اگر دست و پای شما خواب می روند، از این گیاه استفاده کنید
  19. برای پیشگیری از آب آوردن بدن، دم کرده ی اسطوخودوس بنوشید
  20. زردی را برطرف می کند
  21. برای رفع حالت تهوع و سرگیجه مفید است
  22. سردرد و سرددهای یک طرفه را درمان می کند
  23. برای معالجه ی ضعف اعصاب مفید است
  24. طپش قلب را از بین می برد
  25. آسم را برطرف میکند
  26. برای رفع ترشحات زنانه ، میتوانید از این گیاه استفادده کنید
  27. برای برطرف کردن سوء هاضمه، یک قطرع اسانس اسطوخودوس را در یک لیوان آب نیم گرم بریزید و میل کنید و یا یک فنجان از دم کرده ی آن بنوشید
  28. اسطو خودوس درمان کننده ی رماتیسم، آرتروز و نقرس است.برای این منظور کمپرس آن را بر روی عضو مورد نظر بگذارید و یا اینکه دو قطره روغن آن را با یک قاشق روغن بادام و یا روغن زیتون مخلوط کنید .و عضو دردناک را با آن ماساژ دهید
  29. زخم ها ی کهنه را با مالیدن اسانس اطوخودوس که در الکل حل کرده اید، برطرف کنید
  30. برای درمان بیماری های ریوی، دو تا سه قطره روغن اسطوخودوس را با یک قاشق غذاخوری روغن بادام و یا روغن زیتون مخلوط کنید و سینه و پشت بیمار را ماساژ دهید
  31. مالیدن پماد اسطوخودوس، زخم ها را ضد عفونی می کند و التیام می بخشد
  32. برای برطرف کردن بوهای نامطبوع در منزل چند قطره روغه اسطوخودس را در آب بریزید و بگذارید به ارامی بجوشد. عطر مطبوعی را در هوا پخش می کند
  33. برای رفع بی خوابی، یک قاشق چای خوری پودر اسطوخودوس را با یک قاشق چای خوری پودر سنبل الطیب مخلوط کنید، در یک لیوان اب جوش بریزید و به مدت ده دقیقه دم کنید. این دم کرده را یک ساعت قبل از رفتن به رختخواب میل کنید تا بی خوابی شما برطرف شود

 

مضرات اسطوخودوس:

اسطوخودوس گیاهی است بی ضرر که همه می توانند از آن استفاده کنند. فقط برای اشخاص صفراوی مزاج خوب نیست و باعث آشفتگی می شود. این گونه اشخاص باید آن را با سکنجبین یا کتیرا بخورند.

طرز استفاده:


1) دم كرده اسطوخودوس : حدود 5 گرم سرشاخه گلدار و یا گل این گیاه را در یك لیتر آبجوش ریخته و بمدت 10 دقیقه دم كنید . مقدر مصرف این دم كرده 4-3 فنجان در روز است .

2)كمپرس اسطوخودوس : 30 گرم گل و یا سرشاخه گلدار این گیاه را با یك لیتر آبجوش مخلوط كرده و بمدت 10 دقیقه دم كنید .

3)اسانس و روغن اسطوخودوس را می توانید از فروشگاههای گیاهان دارویی و یا برخی از داروخانه ها تهیه كنید برای مصرف یك قطره از آنرا با یك قاشق روغن بادام و یا روغن زیتون مخلوط كرده و برای ماساژ استفاده كنید . و یا یك قطره آنرا روی یك حبه قند و یا یك قاشق عسل مخلوط كرده بخورید .

 

 منبع : مرجع زندگی نامه مردان پارس- اسرار پزشکی

 

 

 

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391ساعت 2:9 توسط مهدی ندری|

 

 

معرفی و گیاهشناسی
گیاهی است علفی و چند ساله، دارای ساقه های خزنده (استولون) و ساقه های زیر زمینی (ریزوم)، ساقه اش چهارگوش به رنگ قرمز مایل به بنفش که برگ های بیضوی شکلی به صورت متقابل روی آن قرار می گیرند. گل های آن به رنگ بنفش هستند و میوه اش کپسولی به رنگ قرمز است که دارای بذوری بدون قوه ی رویشی می باشد.

گیاه دارویی نعناع فلفلی Mentha piperita

نیاز های اکولوژیکی و پراکنش
این گیاه بومی کشورمان نیست ولی بطور وسیع در اکثر استان ها کشت می شود. نعناع فلفلی را در اکثر مکان ها می توان کاشت ولی در شرایط روز بلند و رطوبت بالا و دمای 18 تا 20 درجه دارای بهترین عملکرد کمی و کیفی است.

کاشت، داشت و برداشت
نعناع فلفلی گیاهی چندساله است و به همین دلیل آماده سازی اولیه خاک دارای اهمیت فوق العاده ای می باشد.

تکثیر رویشی از طریق ریشه رست (استولون): استولون نوعی ساقه است و دارای گره هایی است که از محل آنها ریشه تولید می شود. 

تکثیر رویشی از طریق پاجوش: در اواخر بهار (خرداد ماه) پاجوش های دارای 8 تا 10 سانتی متر ارتفاع را از بوته های 2 تا 3 ساله جدا می کنیم و در زمین موردنظر کشت می کنیم.
سرشاخه های گلدار و برگ ها مورد برداشت قرار می گیرند. روش و زمان برداشت به نوع مصرف اندام های جمع آوری شده بستگی دارد.

گیاه دارویی نعناع فلفلی Mentha piperita

فرآوری
برگ ها و سرشاخه های گلدار دارای 1 تا 2 درصد اسانس، تانن، فلاونوئید، کولین و یک ماده تلخ هستند. اسانس نعناع فلفلی دارای بیش از 20 نوع ترکیب شیمیایی است که مهمترین آنها عبارتند از: منتول (40 تا 60 درصد)، منتوفوران، منتون، پیپریتون، پولگون، سینئول و ... .


گیاه دارویی نعناع فلفلی Mentha piperita

خواص درمانی و کاربردنعناع فلفلی دارای خواصی مانند ضد اسپاسم، پیشگیری کننده از استفراغ، ضد نفخ و خنک کننده است. منتول موجود در اسانس اش یک ماده ی آنتی باکتریال قوی می باشد  و از اسانس نعناع فلفلی برای معطر کردن داروها و خمیر دندان ها و ... استفاده می شود.

گیاه دارویی نعناع فلفلی Mentha piperita

 

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391ساعت 2:7 توسط مهدی ندری|

 

سنبل الطيب (علف گربه)   Valerian 

نام علمی       valeriana Officinalis

كليات گياه شناسي

سنبل الطيب گياهي است علفي و چن ساله كه ساقه آن بطور عمودي تا ارتفاع دو متر بالا مي رود . اين گياه بصورت وحشي در جنگل هاي كم درخت ، در حاشيه جويبارها و گودال ها در بيشتر مناطق آسيا و ايران مي رويد .

سنبل اطيب داراي بويي مطبوع است و گربه بوي اين گياه را از فاصل دور تشخيص داده بطرف آن يم رود و در اطراف آن به جست و خيز مي پدرازد و از بوي آن مست مي شود.

گلهاي سنبل الطيب برنگ سفيد يا صورتي و بصورت خوشه اي مي باشد .

قسمت مورد استفاده اين گياه ريشه آن است و معمولا از ريشه گياهي كه بيش از سه سال عمر ددر استفاده مي شود .

سنبل الطيب پس از خشك شدن برنگ قهوه اي در مي آيد . طعم آن تلخ ولي خوشبو و معطر است . عطر آن پس از خشك شدن بيشتر مي شود .

تركيبات شيميايي:

ريشه سنبل الطيب حاوي 1% اسانس است . اين اسانس درريشه تازه بيشتر است و بتدريج كه ريشه خشك مي شود مقدار اسانس آن كاهش يافته ولي بوي آن قوي تر مي شود . اسانس تازه برنگ سبز مايل به زرد است ولي در اثر ماندن غليظ ميشود .

آثار دارويي ريشه تازه آن سه برابر خشك شده آن است . سنبل الطيب بايد در حرارت كم خشك شود و در حرارت بالا تمام اثر دارويي آن از بين مي رود .

خواص داروئي:

ريشه سنبل الطيب از نظرطب قديم ايران گرم و خشك است خواص مهم آن به شرح زير مي باشد

1)اثر ضد تشنج ددر

2)در رفع ناراحتي هاي عصبي و هيستري مفيد است

3)ضد اسپاسم و آرام بخش است

4)تب بر است

5)در معالجه صرع اثر مفيد ددر

6)بيخوابي را درمان مي كند

7)ضد كرم معده و روده است

8)گاز معده را از بين مي برد

9)ضد هيجان است

10)ميگرن را برطرف مي كند

11)سرددرهاي ناشي از سيگار كشيدن و مصرف الكل را رفع مي كند

12)براي برطرف كردن دلهره ف تشويش و نگراني مفيد است

13)در درمان بيماري ماليخوليا اثر مفيد ددر

14)در برطرف كردن ددر سياتيك موثر است

15)ددر معده را برطرف مي كند

16) سكسكه مداوم را از بين مي برد

17)تقويت كننده ينروي جنسي است

18)ترشح ادرار را زياد مي كند

19)ددر سينه را برطرف مي كند

20)استفراغ را برطرف مي كند

21)دهان را خوشبو مي كند

22)در معالجه مرض قند موثر است

23)گرد سنبل الطيب را روي زخم ها بپاشيد ا التيام يابند .

طرز استفاده:

1)گرد سنبل الطيب : ريشه سنبل الطيب را خرد كرده و در حرارت 40 درجه خشك كنيد . سپس آنرا آسياب كنيد و از الك ريز در كنيد . يان گرد بعنوان ضد تشنج بكار مي رود . مقدار مصرف آن 5-10 گرم در ورز است .

2) مخلوط سنبل الطيب : 4 گرم گرد ريشه سنبل الطيب را با 4 گرم رازيانه و 4 گرم قند سائيده و مخلوط كنيد اين مخلوط را چهار قسمت كرده و در طول روز بفواصل مساوي بخوريد .

3)تنطور والريان : 100 گرم ريشه سنبل الطيب را خرد كرده و در نيم ليتر الكل طبي 60 درجه بريزيد و بگذاريد بماند . هر ورز چند بار انرا بهم بزنيد و پس زا 15 روز آنرا صاف كرده و در شيشه دربست نگهداري كنيد .مقدار مصرف آن 10-30 قطره مي باشد.

مضرات :

چون سنبل الطيب براي كليه مضر است بايد آنرا با كتيرا خورد .

منبع : http://www.irteb.com

 

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391ساعت 2:6 توسط مهدی ندری|

 

بابا آدم   Burdock

نام علمی   Arctium lappa

كليات گياه شناسي

بابا آدم كه فيل گوش و آراقيطون نيز ناميده مي شود گياهي است علفي و دوساله ذكه ارتفاع ساقه آن تا 1/5 متر مي رسد . اين گياه بحالت وحشي در دشت ها و نواحي معتدل و مرطوب و سايه در اروپا و آسيا مي رويد . ساقه آن كه شبيه پوست مار است پوشيده از كركهاي خشن و زبر مي باشد . برگهاي آن بسيار بزرگ و پهن بحالت افتاده بر روي ساقه قرار درد .

رنگ برگها در قسمت چسبيده به ساقه سبز  كم رنگ و هر چه بطرف انتهاي برگ نزديك تر مي شويم تيره تر مي شود .

ريشه گياه دراز ف دوكي شكل و مانند هويج بضخامت انگشت دست بوده وداراي مقدر زيادي كربنات پتاسيم و نيترات پتاسيم است . پوست ريشه بابا آدم قهوه لي ، مغز آن سفيد و طعم آن كمي شيرين است ولي بوي تهوع آوري درد .

ميوه آن پس از رسيدن بصورت فندقه اي با 3 يا 4 سطح و برنگ زرد حنايي ظاهر مي شود .

در انتهاي ميوه تارهاي زرد رنگي وجود دارد كه در موقع عبور گوسفندان و جانوران به پشم هاي آنها مي چسبد و موجب پخش تخم اين گياه به مناطق ديگر مي شود .

بابا آدم در بعضي از نقاط ايران بحالت وحشي مي رويد . از ريشه اين گياه استفاده طبي بعمل مي آيد پساز خارج كردن ريشه بابا آدم از خاك آنرا بخوبي شسته و به قطعات كوچك سه سانتيمتري تقسيم كرده و در اثر حرارت خورشيد يا در كوره هاي مخصوصي خشك مي كنند .

تركيبات شيميايي:

ريشه بابا آدم داراي ماده اي بنام اينولين Inulin ، روغن فرار ، تانن ، رزين ، قند ، آهن ، كلسيم و ويتامين C مي باشد . دانه بابا آدم داراي روغني است برنگ زرد و طعم تلخ اسيد لينولئيك و اسيد اولئيك است .

خواص داروئي:

از نظر طب قديم ايران ريشه بابا آدم سرد و خشك است .

1) بهترين تصفيه كننده خون است و خون را تميز كرده و سموم را از بدن خارج مي كند .

2)جوشهاي صورت و كورك را برطرف مي كند .

3)ادرار آور و معرق است .

4)سيستم لنف بدن را تميز مي كند .

5)بيماريهاي پوستي نظير اگزما ، گل مژه و زخم ها را برطرف مي كند .

6)تورم را از بين ميبرد .

7) تقويت كننده بدن است .

8)جوشانده برگهاي بابا آدم را در معالجه سرگيجه و رماتيسم بكار مي برند .

9)براي تنظيم قند خون و معالجه بيماري قند از جوشانده برگهاي بابا آدم بمقدر سه فنجان در روز استفاده كنيد

10)براي معالجه سرخك ، برگهاي بابا آدم را با كمي شكر بجوشانيد و به مريض بدهيد .

11)جوشانده تخم بابا آدم ضد عفوني كننده است .

12)تخم بابا آدم ضد كرم معده و روده است .

13)در ناراحتي هاي ريوي و گلو درد از جوشانده تخم بابا آدم استفاده كنيد .

14)در معالجه ذات الريه بكار مي رود .

15)ريشه بابا آدم در برطرف كردن سرمخوردگي موثر است .

16)تب حاصل از بيماري مخملك را برطرف مي كند.

17)در معالجه يبوست موثر است .

18)بعنوان ضد سم در هنگام نيش زدن جانوران سمي استفاده مي شود.

19) براي معالجه كچلي برگ بابا آدم را دم كرده و روي پوست سر بماليد .

20)براي معالجه زخم ها و التيام جراحات ، جوشانده برگ بابا آدم را با مقدر مساوي روغن زيتون مخلوط كرده و روي زخم ها و جراحات بماليد .

21) ريشه بابا آدم علاج كم خوني و رنگ پريدگي است زيرا داراي مقدر زيادي آهن است .

22)براي معالجه رماتيسم و آرتروز مفيد است .

23) نقرس را برطرف مي كند .

24)در معالجه بيماريهاي عفوني موثر است .

25)درد سياتيك را آرام مي كند .

26)در برطرف كردن كمر درد موثر است .

27)آب آوردن بدن را درمان مي كند .

28) هضم غذا را تسريع مي كند .

29)ورم كليه را دفع مي كند .

30)آنهائيكه ميل زيادي بخوردن شيريني و شكر دارند اگر صبح ناشتا از دم كرده اين گياه بنوشيد بزودي اين عادت رفع خواهد شد .

31)كسانيكه ميخواهند قهوه را ترك كنند مي توانند ريشه بابا آدم را با مقدر اين مخلوط را حتي مي توان از فروشگاههاي گياهان دارويي و يا برخي از داروخانه ها ابتياع كرد.

32)كهير را برطرف مي كند.

33)ريشه بابا آدم را له كرده و يا بجوشانيد و آنرا روي كورك و يا اگزما بماليد تا آنرا برطرف كند .

34) براي جلوگيري از ريزش مو و تقويت آن جوشانده غليظ ريشه بابا آدم را به سر ماليد .

35)براي برطرف كردن سوزش و درد گزيدگي زنبور با حشرات برگ بابا آدم را له كرده و به محل گزيدگي بماليد .

در صورت پيدا نكردن ، گياه بابا آدم مي توانيد تنطور آنرا از فروشگاههاي گياهان دارويي و يا برخي از داروخانه ها خريدري كنيد . مقدر مصرف تنطور آن 10-20 قطره و سه بار در روز است

طرز استفاده:

دم كرده ريشه بابا آدم : مقدر 50 گرم ريشه بابا آدم را در يك ليتر آب جوش ريخته و بمدت 20 دقيقه دم كنيد .

جوشانده ريشه بابا آدم : مقدر 80 گرم ريشه بابا آدم را در يك ليتر آب جوش ريخته و بگذاريد بمدت 10 دقيقه بآرامي بجوشد .

تنطور بابا آدم : اين تنطور را مي توان از فروشگاههاي گياهان دارويي و يا برخي از داروخانه ها Store خريدري كنيد .

دم كرده ريشه بابا آدم و شيرين بيان : 30 گرم ريشه باباآدم را با مقدر مساوي آن شيرين بيان در يك ليتر آب جوش ريخته و بمدت نيم ساعت دم كنيد . اين دم كرده تصفيه كننده خون است . براي اين منظور از اين دم كرده بمقدر سه فنجان در روز بنوشيد .

مضرات :

مضرات خاصي گفته نشده است .

منبع : http://www.irteb.com

 

 

نوشته شده در پنجشنبه یازدهم آبان 1391ساعت 2:5 توسط مهدی ندری|

 

 

گشنیز و خواص آن


گشنیز و خواص آن

تهیه کننده : ناصر مکاری
منبع : راسخون


گشنيز را به فرانسه coriandre la مى گويند. منشا و گهواره پرورش گشنيز مشرق زمين بوده است كه از آنجا به كشورهاى نواحى مديترانه رفته و كشت آن رواج يافته است .
بطورى كه ((شلميز)) در كتاب خود مى نويسد: گشنيز تقريبا در همه جاى ايران كاشته مى شود و از سبزى آن به عنوان سبزيهاى خوردنى استفاده مى كنند و عوام عقيده دارند كه اين سبزى خنك است و اشتهاى جنسى را فرو مى نشاند. تخم گشنيز را با قند مى كوبند و بعد از زايمان زنان حامله ، به آنها مى خورانند و عقيده دارند كه باعث تقويت عمومى بدن مى شود. تخم گشنيز را در شيرينى مصرف مى كنند تا هم آن را معطر سازد و هم هضم آن را آسان گرداند.
تخم گشنيز معده را تقويت مى كند و نفخ شكم را برطرف مى سازد.
تخم گشنيز خاصيت ادرار آور نيز دارد و آن را نيز به صورت دمكرده مصرف مى كنند.
مقدار مصرف آن يك قاشق قهوه خورى تخم گشنيز در يك فنجان آب جوش است كه بايد بعد از غذا آن را مصرف كرد.

تاريخچه گشنيز

در هند باستان ، هنديان وقتى براى خدايان اوراد و ادعيه مى خواندند، گشنيز را به كار مى برند.
در مقبره هاى فراعنه قديم مصر، تخم گشنيز را در كنار جسدهاى موميايى شده پيدا كرده اند و اين مى رساند كه مصريان قديم تخم گشنيز را مقدس ‍ مى دانستند.
قوم بنى اسرائيل گشنيز را غذاى آسمانى مى دانستند و در موقع مهاجرت دسته جمعى از آن تغذيه مى كردند.
بقراط حكيم در يونان ، گشنيز را به علت خواصى كه براى معالجه تشنج و صرع داشت و خواب آرامى مى آورد و دردهاى رحم را تخفيف مى داد و همچنين تشنجات معدى را برطرف مى كرد و نطفه را براى جفت گيرى و بچه دار شدن تقويت مى نمود مصرف مى كرد.
ابو زكرياى رازى پزشك دانشمند ايرانى ، گشنيز را براى آرام كردن سردرد و رفع مستى تجويز مى كرد. طبق آخرين تحقيقات علمى كه درباره تخم گشنيز به عمل آمده است معلوم شده است تخم گشنيز داراى اسانسى است به نام ((كورياندرول )) كه نود درصد آن است و ده درصد ديگر ((ژرانيول )) ((پى نه ن ))، ((سينئول )) و ((ترپنتين )) مى باشد. بقراط اين گياه را مي شناخته و براي درمان بيماريهاي مختلف از آن استفاده مي كرده است . در قرون وسطي ضعف جنسي را با گشنيز درمان مي كردند .
گشنيز گياهي است علفي و يكساله ، برنگ سبز كه ارتفاع آن تا 80 سانتيمتر نيز مي رسد . برگهاي آن به دو شكل ظاهر مي شود آنهائي كه در قاعده ساقه وجود دارد بشكل دندانه دار و ديگري در طول ساقه كه باريك و نخي شكل مي باشند .
قسمت مورد استفاده گياه ،‌ساقه و برگ و ميوه آن است . ميوه گشنيز گرد و برنگ زرد مي باشد . بوي تازه آن مطبوع نبوده و تقريبا بد بو است ولي بر اثر خشك شدن اين بو از بين رفته و خوشبو مي شود . حتي نام لاتين گشنيز از لغت يوناني Korio مشتق شده كه به معني بد بو است .

تركيبات شيميايي:

در يكصد گرم گشنيز مواد زير وجود دارد
آب 7/5 گرم
مواد چرب 15 گرم
سلولز 38 گرم
اسانس 1 گرم
اسيد اگزاليك 12 ميلي گرم
كلسيم 170 ميلي گرم
ويتامين آ 200 واحد
ويتامين ث 50 ميلي گرم
مواد جرب گشنيز مركب از اسيد اولئيك ، اسيد پالمتيك ، اسيد لينولئيك و اسيد پتروسه لينيك است .
ذر برگهاي خشك گشنيز مقدر زيادي ويتامين A,C يافت مي شود .
مشخصات ظاهری گیاه گشنیز : گیاهی علفی، یکساله با ساقه ای افراشته، شیاردار و منشعب است.برگها متناوب و به طور شانه ای منقسم شده و برگهای فوقانی دارای بریدگیهای خطی هستند. گلهای سفید یا صورتی آن به صورت چترهای مرکب در انتهای شاخه ها قرار دارند. میوه ها فندقه و دو قسمتی بوده و قبل از رسیدگی کامل بوی تند و ناخوشایند ساس از خود متصاعد می کنند. موطن اصلی گشنیز قسمتهای شرقی حوزه مدیترانه و هند است. این گیاه در مصر قدیم شناخته شده و از آن به عنوان گیاهان دارویی و تزیین قربانی استفاده می کردند. مردم ایران این گیاه را به صورت سبزی خوردن به صورت خام و یا در خورشت و آش به صورت پخته مصرف می کنند.

موارد استفاده گشنیز

گشنیز تازه گیاه معطری است که در کوکو و آش استفاده می شود. تخم آن را نیز تفت داده و پودر می کنند و به عنوان ادویه خصوصاً در غذاهای هندی ، در ادویه گرام ماسالا استفاده می کنند. مخلوط پودر تخم گشنیز و زیره سبز در غذاهای ایرانی مثل خورش ها،
عدسی و عدس پلو استفاده می شود.

خواص دارویی گشنیز

گشنیز و تخم گشنیز از نظر طب قدیم ایران سرد و خشک است.
1- گشنيز اثر تسکين دهنده ء استفراغ و برطرف کنندهء عطش است.
2- براي کاستن نيروی جنسي ونعوظ مزاحم،خوردن گشنيز اثر بسيار موثري دارد.
3- گشنيز خام،خواب آور است،براي اين منظور بايد آب گشنيز خام را به مقدار 30 گرم همراه با شکر تناول نماييد،وبيشتر از 30گرم ايجاد بي حسي، گنگي، خواب عميق وحالاتي شبيه مستی ميکند.
4- اسانس گشنيز در صنايع غذايي و آرايشي – بهداشتی و نوشابه سازی و شکلات سازی و داروسازی کاربرد دارد.
5-يکي از اثرات مهم گشنيز کاهش اثر مستی بخشی مشروبات الکلی است.
6- گشنيز له شده مخلوط با نان خشک نرم شده خارشهای پوستي را تسکين ميدهد واين مرهم بايد در محل خارش پوست روزي سه مرتبه ماليده شود.
7- پماد گشنيز برای درمان سرطان پوست (نوع زخمي طا غير زخمي) اثر شفا بخشي دارد.
8- تخم گشنيز خاصيت نيرو دهنده، هضم کننده غذا وباد شکن دارد،به اين منظور بايد 10 تا 30 گرم تخم گشنيز را در يک ليتر آب دم کرده و چند استکان مانند چاي شکر ميل نماييد.
9- تخم گشنيز اثر ضد تشنج،بطئر ملايم اثر ضد صرع و ضد کرم دارد.
10- مصرف تخم گشنيز مقوی معده،نيرو دهندهء قلب ،قاعده آور ونشاط آور است، بنا بر اين براي معالجهء بيماراني که دچار افسردگي وخمودي باشنداثر شفا بخشي دارد.
11- خوردن تخم گشنيز بو داده به مقدار 2تا5گرم درمان کنندهءوسواس، سر درد و اسهال است ودفع کنندهء کرم روده مي باشد،البته در مورد وسواس بايد مصرف تخم گشنيز بو داده به مقدار مذکور را هر روز ادامه دهند تا بهبودی حاصل آيد.
12- اگر گرد تخم گشنيز را بر روی زخم قرار داده، کمی فشار دهند خونريزی را بند مي آورد.
13- برگهای تازه گشنيز ادرار آور ،عرق آور،باد شکن ونيرو دهندهء معده مي باشد.
14- زکرياي رازي گشنيز را براي آرام کردن سردرد و رفع مستی تجويز ميکرد.
15- گشنيز خاصيت باکتري کشي شديدي دارد ، بدين جهت در معالجهء بيماريهاي عفوني مانند تب تيفوئيد (حصبه)، تب هاي روده اي ودانه اي مصرف ميشود.
16- اگر گشنيز را در دهان بجوند،درد دندان کرم خورده را تسکين مي دهد.
17- جويدن گشنيز لثه را نيرو مند مي کندو خون لثه را قطع ميکند.
18- گشنيز تازه مسکن صفرا والتهاب معده و تشنگي است.
19- مصرف زياد گشنيز ، موجب نوعي خستگي شديد ميشود،که منجر به خوابي عميق ميگردد وگاه ممکن است به ورم معده وروده منتهي گردد.

خواص تخم گشنیز :

1) تخم گشنیز را پودر کرده و به نسبت مساوی با شکر یا عسل مخلوط کنید که برای تقویت بدن بسیار مفید است.
2) خوردن تخم گشنیز معده را تقویت می کند و به همراه غذا به هضم آن کمک می کند. معده و روده را ضد عفونی می کند و کرم کش است. برای این منظور 2 تا 5 گرم تخم بو داده آن مصرف شود.
3) تخم گشنیز ادرار آور است.
4) برای نرم کردن سینه از جوشانده تخم گشنیز استفاده می کنند ، بدین صورت که 10 تا 30 گرم از آن را در یک لیتر آب دم کرده و مانند چای با شکر بنوشید.
5) برای بر طرف کرن تب و سرماخوردگی مفید است. برای این منظور یک سوپ رقیق از آب مرغ و گشنیز تازه تهیه کنید و پس از چند مرتبه مصرف ، اثر معجزه آسای آن را ببینید.
6) تخم گشنیز شیر مادران شیرده را زیاد می کند ، برای این منظور باید 2 تا 5 گرم از آن را با کمی عسل تناول کنند.
7) تخم گشنیز نیرو دهنده قلب و نشاط آور است.
8) تخم گشنیز قاعده آور است.
9) جوشانده تخم گشنیز یا خوردن تخم گشنیز بو داده ، اسهال خونی و بیماری های عفونی روده مثل تب تیفوئید را بهبود می بخشد، چون شدیداً میکروب کش است.
10) برای تسکین درد دندان تخم گشنیز بجوید.

خواص برگ و ساقه گشنیز :

1) آب گشنیز
خواب آور است. برای این منظور باید30 گرم از آب گشنیز خام را همراه با شکر خورد. مصرف بیش از این مقدار موجب حالت سستی می شود.
2) مسکن و آرام کننده است.
3) خوردن گشنیز با غذا از ترش کرن جلوگیری می کند و کلاً گشنیز جلوی مسمومیت های غذایی را می گیرد.
4) برای بر طرف کردن بوی بد دهان سوپ یا آش گشنیز بخورید.
5) گشنیز تشنگی را بر طرف می کند.
6) برای کاستن از نیروی جنسی خوردن گشنیز اثر قوی دارد.
7) گشنیز ضد نفخ است و دل درد را بر طرف می کند.
8) خوردن گشنیز برای دهان و دندان بسیار مفید است. هم لثه را سالم می سازد و هم جلوی خرابی دندان ها را می گیرد و درد دندان را بر طرف می کند.

مصارف گشنیز در طباخی

از زمانهاى بسيار قديم گشنيز به عنوان ادويه اغذيه مصرف مى شده است .
مصريان و روميان گشنيز را با نان و خورش مصرف مى كرده اند امروز هم گشنيز در طباخى و تهيه اغذيه مصرف مى شود. در كشورهاى شمال اروپا و كشورهاى انگلوسا كسون گشنيز را با سركه مخلوط مى كنند و در گوشتهاى كنسرو شده مصرف مى نمايند تا هم آن را معطر كند و هم براى مدت زيادى آنرا حفظ كند. در انگلستان و آلمان آبجو را با گشنيز معطر مى كنند و نان و نان قندى مخصوصى با تخم گشنيز مى پزند. در فرانسه كمتر از آلمان و انگليس تخم گشنيز را در نانوايى و شيرينى پزى مصرف مى كنند. ولى بعضى از نانواهاى فرانسوى براى اينكه مزه آرد كهنه را عوض كنند تخم گشنيز را در نان آن وارد مى كنند.
تخم گشنيز يكى از تركيبات ادويه كارى است و در فرانسه وقتى مى خواهند قارچ را به سبك يونانى بپزند، گرد تخم گشنيز به آن مى زنند.
با تخم گشنيز ليكورهاى زيادى به اسامى مختلف مى سازند، همچنين اسانس گشنيز را در عطر، ادوكلن و صابون سازى مصرف مى كنند.
در الجزيره گرد تخم گشنيز را با فلفل و نمك به گوشت مى پاشند و آن را براى مدتى طولانى نگهدارى مى كنند.
در پايان لازم است گفته شود كه تخم گشنيز وقتى تازه است بوى ساس ‍ مى دهد وقتى خشك شد بوى مطبوع و معطرى به خود مى گيرد كه همه از آن خوششان مى آيد. به عربى آن را كزبره گويند.

از: مخزن الادويه - در خواص گشنيز

1- اگر هفت مثقال آب گشنيز تازه را بياشامند خواب مى آورد مخصوصا با سركه و سماق .
2- اگر گشنيز را در دهان بجوند درد دندان كرم خورده را تسكين مى دهد.
3- همچنين خاييدن گشنيز رافع بوى شراب و سرعت مستى است .
4- و نيز خاييدن آن مقوى لثه و قاطع خون آن مى باشد.
5- گشنيز تازه مسكن صفرا و التهاب معده و تشنگى است و مانع قى و رافع باه و نعوظ مى باشد.
6- ضماد گشنيز تازه محلل اورام جلد و بادسرخ است .

طرز استفاده:

فرمول برطرف كردن بواسير

حدود 10 گرم تخم گشنيز را در ماهي تابه ريخته و بو بدهيد تا رنگ آن قهو ه اي شود سپس آنرا پودر كنيد و با سركه و يا شراب مخلو ط كرده و چند روز آنراب نوشيد تا بواسير از بين برود

براي برطرف كردن دندان درد

حدود 10 گرم تخم شگنيز را در چهار ليتر آب ريخته و بگذاريدبجوشد تا حجم آن به يك ليتر برسد آنرا كمي سرد كنيد و در دهان مضمضه كنيد تا درد دندان برطرف شود

براي شستن دهان و دندان

يك قاشق چايخوري پودر تخم گشنيز را در يك ليوان آّ ب جوش ريخته و بمدت 5 دقيقه دم كنيد سپس آنرا براي شستن دهان ،‌دندان و گلو غرغره كنيد
طرز تهیه دم کرده تخم گشنیز : برای تهیه دم کرده تخم گشنیز سه چهار قاشق چایخوری تخم گشنیز را در یک قوری آبجوش ریخته و بیست دقیقه تا نیم ساعت صبر می کنند تا خوب دم بکشد و بعد حاصل آن را بدون شیرینی یا با کمی قند دو سه بار در روز می نوشند و این کار را چند روز پی در پی ادامه می دهند.

مضرات :

گشنيزاگر باندازه بكار رود هيج گونه ضرري ندارد ولي مصرف زياد از حد آن توليد مستي توام با خستگي شديد مي كند و گاهي به خوابي عميق و گنگي و بي حسي منجر مي شود .
تخم گشنيز را مي توانيد از فروشگاههاي گياهان دارويي و يا ايراني و يا چيني خريدري كنيد . چيني ها گشنيز را جعفري چيني Chinese Parsley مي نامند .

اطلاعاتی در مورد کشت گشنیز
شناسنامه

جعفری Umbelliferae :تیره
Coriandrum sativum :نام لاتین
Coriander :نام انگلیسی
گشنیز :نام فارسی
جلجلای - کزره :نام عربی

شرح گیاه

گیاهی علفی، بی برگ، به ارتفاع 30 تا 60 سانتی متر و دارای ساقه راست شفاف و کم و بیش شیاردار است. برگهای آن بر دو نوع متمایز یکی در قاعده و منقسم به قطعاتی با لوبهای کم عمق و دندانه دار و دیگری در طول ساقه و دارای پهنکی منقسم به رشته های باریک و نخی شکل است گلهائی کوچک، ریز، به رنگ سفید یا صورتی و مجتمع به صورت چتر مرکب دارد. چتر اصلی آن فاقد انولوکر ولی چترهای فرعی آن دارای زائده هائی در پایه خود است. مادگی آن شامل تخمدانی در خانه و میوه اش دو فندقه ای است. قست مورد استفاده گشنیز، میوه آن است که به غلط مانند سایر گیاهان این تیره دانه خوانده می شود. میوه گشنیز مرکب از دو مریکارپ و دارای ظاهری تقریباً کروی است. رنگ آن مایل به زرد، سطح آن عاری از تار و بوی آن در حالت تازه نامطبوع و شبیه بوی ساس است.ولی تدریجاً این بو از بین می رود و مطبوع می گردد. شکل ظاهری میوه ، رنگ و مواد متشکله آن بر حسب محل پرورش گیاه و نژادهای آن با یکدیگر فرق دارد.

نیاز اکولوژیکی

گشنیز گیاهی است نور پسند و در طول رویش به مقدار زیادی نور نیازمند است.. بذور و پس از رویش قادرند تا سرمای 8- تا 10- درجه سانتیگراد راتحمل کنند. گیاهان در مراحل اولیه رشد یعنی در مرحله 4 تا 6 برگی درجه حرارتهای بسیار پائین (16- تا 18- درجه سانتی گراد) را بدون هیچ آسیبی تحمل می کنند.بااین حال درجه حرارت مطلوب از بدو سبز شدن تا کامل شدن میوه 18 تا 20 درجه سانتی گراد می باشد. اگر چه بذور در 4 تا 6 درجه سانتی گراد جوانه می زنند ولی دمای مطلوب برای جوانه زنی آنها 12 تا 15 درجه سانتی گراد است.گیاهان در طول رویش نیاز به چند مرحله آبیاری دارند که مهمترین آنها عبارتند از 35 تا 45 روز ، 60 تا 70 روز، 80 تا 90 روز و بالاخره 100 تا 110 روز پس از رویش بذور.خاکهای مناسب برای کاشت این گیاه خاکهای با بافت لومی می باشد.PH خاک برای کشنیزبین 9/4 تا 2/8 مناسب می باشد.

آماده سازی خاک

برای کشت گشنیز به صورت یک محصول بهاره، فصل پائیز هنگام آماده ساختن زمین، افزودن 60 تا 70 کیلوگرم ازت، 80 تا 100 کیلوگرم اکسید فسفر و 40 تا 50 کیلوگرم اکسید پتاس به خاکهایی که در آنها گشنیز کشت می شود،ضروری است. پس از افزودن کودهای شیمیایی مورد نیاز گیاه با انجام شخم مناسب آنها را به عمق 25 تا 30 سانتی متری خاک فرو می برند. شخم در فصل بهار مناسب نیست زیرا از رطوبت خاک به نحو چشمگیری کاسته می شود و رویش بذر را کاهش میدهد. در فصل بهار بستر خاک را برای کشت گیاه آماده می نمایند. افزودن 10 تا 15 کیلوگرم در هکتار ازت و 15 تا 20 کیلوگرم در هکتار فسفر در فصل بهار هنگام کشت بذور نقش عمده ای در افزایش عملکرد خواهد داشت. هنگام کاشت،خاک باید مرطوب و زمین صاف و فاقد هر گونه پستی و بلندی باشد. برای کشت گشنیز به صورت یک محصول پائیزه زمین را در اولین فرصت بعد از برداشت محصول قبل تا اول پائیز شخم متوسطی می زنند. پس از تسطیح کود پاشی نموده و زمین را برای کاشت گیاه آماده می کنند.

تاریخ و فواصل کاشت

زمان کاشت گشنیز متفاوت است و بستگی به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه دارد. گشنیز معمولاً به صورت بهاره و پائیزه کشت می شود.در کشت بهاره زمان مناسب کاشت اوایل بهار (فروردین) و هنگامی که درجه حرارت خاک (تا عمق 5 تا6 سانتی متر) به 7 تا 8 درجه سانتی گراد برسد. عده ای معتقدند برای افزایش عملکرد میوه، پائیز (مهر – آبان) مناسبترین زمان برای کاشت گیاه می باشد. آنها همچنین اظهار می دارند چنانچه هدف از کشت استحصال پیکر رویشی گیاه باشد کشت بهاره مناسب تر است.بذور در ردیف هایی به فاصله 25 تا 30 سانتی متر کشت میشوند. در فواصل کمتر (12 تا 15 سانتی متر) گیاهان روی یکدیگر سایه می اندازند و نه تنها شرایط را برای ابتلاء گیاهان به بیماریهای قارچی آماده می کنند بلکه سبب کاهش عملکرد میوه نیز میشوند.مقدار بذر 16 تا 20 کیلوگرم در هکتار مناسب است. عمق بذر گشنیز در موقع کاشت 4 تا 5 سانتی متر باید باشد. در هر متر طول ردیف 50 تا 70 بوته مطلوب می باشد.

کاشت

برای افزایش قوه رویشی پیشنهاد می شود بذور به مدت 12 تا 24 ساعت در دمای آزمایشگاه در آب خیسانده شود. برای کاشت گشنیز از دو روش دست پاش و ردیف کار استفاده می شود در روش دست پاش پس از مخلوط کردن بذور با خاک نرم(برای اینکه بذور با خاک پوشانده شوند) آنها را در زمین مورد نظر می پاشند. در ردیف کاری با استفاده از ردیف کار غلات بذر را در ردیفهای مورد نظر کشت می کنند. پس از کاشت بذور زمین آبیاری مناسبی می شود تا شرایط برای جوانه زنی آماده گردد.

داشت

در زمینهایی که گشنیز کشت می شود مبارزه با علف های هرز ضروری است در سطح وسیع کشت از علف کشهای شیمیایی مانند مرکازین و آفالون استفاده میشود. قبل از کاشت می توان 4 تا 5 کیلوگرم در هکتار از هر کدام مصرف نمود. گیاهان در طول رویش ممکن است از آفات و عوامل بیماریزای قارچی یا باکتریایی آسیب ببینند، از این رو مراقبت از گیاهان در طول رویش ضروری است. از مهمترین بیماریهای قارچی گشنیز قارچ لکه برگی (Ramularia coriandri) سفیدک پودری (powdery mildew) گونه های مختلف جنس فوزاریوم (fusarium coriamdri F. axysporum) قارچ ایجاد زنگ (puccinia petroselini) گال ساقه (stem gall) می باشد. آفات معمولاً در مرحله گل دهی به گیاهان حمله کرده و خسارت وارد می کنند. با تناوب کشت صحیح می توان از ابتلای گیاهان به بیماریهای قارچی به شکل بارزی جلوگیری نمود از دی متوآت (Dimethoate)، فسفامیدون (phosphamidon) و اندوسولفان (Endosulphan) می توان به عنوان آفت کشهای مناسب نام برد. از آنجائیکه حشرات و بخصوص زنبور عسل به گرده افشانی کمک می‌کنند باید در شب که تراکم جمعیت زنبورهای عسل کمتر است از این آفت کشها استفاده نمود.

برداشت

گیاهان 115 تا 125 روز پس از کاشت به میوه می نشینند : برداشت محصول در یک یا دو مرحله و توسط ماشین برداشت صورت می گیرد. برداشت در یک مرحله : این روش زمانی انجام می گیرد که میوه رسیده و رطوبت آن کمتر از 30 درصد باشد. برداشت در یک مرحله مناسب نیست زیرا سبب کاهش محصول به مقدار 20 تا 25 درصد می گردد. برداشت در دو مرحله : برداشت محصول طی دو مرحله مناسب تر است و هنگامی آغاز میشود که 30 تا 40 درصد میوه ها رسیده باشند. در این مرحله ساقه ها سبز هستند. ابتدا ساقه های حامل چتر را به طول 20 تا 25 سانتی متر می برند ( در این مرحله رطوبت میوه ها به 40 تا 50 درصد می رسد).سپس اندامهای بریده شده را روی زمین قرار می دهند و 4 تا 5 روز بعد آنها را جمع آوری و بوجاری می نمایند.اگر رطوبت دانه ها بیش از 12 درصد باشند باید آنها را پس از تمیز کردن خشک نمود. درجه حرارت مناسب برای خشک کردن میوه ها 40 درجه سانتی گراد میباشد.عملکرد میوه 8/0 تا 1 تن در هکتار است که از آن 10 تا 15 کیلوگرم اسانس استخراج می شود.

دامنه انتشار

دامنه انتشار اغلب نواحی کشور بخصوص : آذربایجان : تبریز ، کرمانشاه ، اطراف آبادان بلوچستان : سرباز،جنوب غربی ایران ،بوشهر و برازجان کرمان، مرکزایران،قزوین،یزد:دره افشار اطراف در شیرکوه .
منابع :
گشنیز «داروئی» http://daneshnameh.roshd.ir
گشنيز Coriander http://www.irteb.com
گشنيز http://ostadrooyesh.blogfa.com
گشنيز http://www.iranmania.com
گشنيز Coriander http://aftab.ir
گشنيز http://1000gole.blogtak.com
گیاه گشنیز http://daneshnameh.roshd.ir

 
نوشته شده در سه شنبه نهم آبان 1391ساعت 16:4 توسط مهدی ندری|

 

 

نويسنده: زهره افشار


    وجود ۱۱ اقليم از ۱۳ اقليم شناخته شده جهان، برخورداري از ۳۰۰ روز آفتابي در سال و اختلاف دماي ۴۰ تا ۵۰ درجه سانتيگرادي ميان سردترين و گرمترين نقطه در كشور، شرايط مساعدي براي كشور پهناور ايران به لحاظ بهره مندي از يك اكولوژيك منحصر به فرد فراهم كرده است، اين شرايط زمينه رشد و نمو گياهان وحشي و دارويي را در كشور مساعد كرده است، به طوري كه هم اكنون بيش از ۹۰ درصد گونه هاي گياهي جهان در ايران وجود دارد و همين امر كشورمان را در زمره مستعدترين كشورهاي جهان براي توليد گياهان دارويي قرار داده است.
    استفاده از گياهان دارويي در قالب طب سنتي براي درمان بيماري ها و مصارف ديگر در صنايع غذايي و بهداشتي از
    دير باز مورد توجه بوده است، ولي در چند ساله اخير با گرايش مردم به استفاده از داروهايي با منشأ گياهي به دليل عوارض جانبي و سوء داروهاي شيميايي توجه جهانيان به اين بحث بيشتر شده است.
    از سوي ديگر، تأكيد سازمان بهداشت جهاني در جايگزيني تدريجي مواد طبيعي به جاي مواد شيميايي موجب شده تا كشورهاي مختلف جهان نسبت به سرمايه گذاري، برنامه ريزي كشت و توليد انبوه گياهان دارويي در سطوح صنعتي و استفاده از آن در صنايع دارويي، بهداشتي و غذايي اقدام كنند.
    چنين توجه و اقبالي به سوي گياهان دارويي، كشت و تجارت آن را در جايگاه اقتصادي مناسبي قرار داده است.
    به طوري كه برآوردها حاكي از ده ها ميليارد دلار گردش مالي حاصل از پرداختن به اين تجارت است، اما با توجه به قابليت هاي كشورمان كه ذكر آن به ميان رفت و نظر به پيشينه كهن استفاده از گياهان دارويي در ايران، چنين به نظر مي رسد كه هنوز نتوانسته ايم از ظرفيت هاي موجود در كشور بخوبي بهره برداري كنيم، در جايگاه مناسبي در عرصه تجارت جهاني گياهان دارويي بيابيم.
    < در محاسبات اقتصادي وزيست محيطي به گياهان دارويي بهانداده ايم
    پيمان يوسفي آذر، مدير كل دفتر جنگل هاي خارج از شمال سازمان جنگل ها، مراتع و آبخيزداري كشور، با اشاره به تنوع بي نظير ژنتيكي گياهي در ايران مي گويد: در كشور ما تاكنون ۶ تا ۸ هزار گونه گياه دارويي شناخته شده كه در نوع خود منحصر به فرد است، ولي متأسفانه هيچ گاه به اين ثروت ملي در محاسبات اقتصادي و زيست محيطي بهاي لازم را نداده ايم و اين در حالي است كه كشورهاي ديگر كه توان بالقوه ايران را ندارند، سرمايه گذاري هاي كلاني در اين زمينه انجام داده اند.
    وي كل عرصه ۹۰ ميليون هكتاري مراتع و ۱۴ ميليون هكتاري جنگل هاي كشور را مناسب رويش گياهان دارويي مي داند و مي گويد: به علت كمبود اعتبار و نيروي انساني لازم تنها يك ميليون هكتار از اين عرصه ها را تحت پوشش طرح هاي بهره برداري از گياهان دارويي داريم. به گفته وي، اين طرح ها از سال ۱۳۷۵ در كشور آغاز شده و به دليل مشكلات عديده هنوز در حد استانداردهاي جهاني نيست.
    يوسفي آذر سرمايه در گردش بازار جهاني گياهان دارويي را حدود ۱۲۳ ميليارد دلار اعلام مي كند و مي افزايد: توجه به اين رقم و مقايسه آن با رقم كل تبادلات جهاني فرش كه سالانه حدود ۵ ميليارد دلار است، مي تواند ما را به اهميت سرمايه گذاري در توسعه كشت گياهان دارويي رهنمون كند.
    < مزيت نسبي توليد گياهان دارويي در ايران
    بحث اهلي كردن و كشت انبوه گياهان دارويي از جمله مباحثي است كه در چند ساله اخير به دليل برداشت هاي بي رويه از ذخاير ملي گياهان دارويي در دستور كار بخش كشاورزي قرار گرفته است.
    بهروز غيبي، مديركل دفتر گل و گياهان زينتي و دارويي وزارت جهاد كشاورزي مي گويد: اصولاً گياهان دارويي به صورت خودرو در طبيعت پراكنده هستند و رشد مي كنند، ولي از سالهاي اخير با انجام برخي طرح هاي تحقيقاتي و اصلاحاتي بر روي گياهان دارويي امكان كشت انبوه آنها فراهم شده است.
    وي مي افزايد: تاكنون امكان كشت بيش از ۶۰ گونه گياه دارويي در كشور فراهم شده كه استان هاي عمده توليد كننده آن عبارتند از: خراسان رضوي، خراسان شمالي، سمنان، فارس، كرمان، منطقه جيرفت و كهنوج، كرمانشاه، لرستان، همدان و يزد.
    به گفته وي، در سال گذشته ۵۸ هزار و ۵۰۱ هكتار از اراضي كشور به كشت گياهان دارويي اختصاص داشت كه توليد آن به ۷۳ هزار تن رسيد. همچنين امسال سطح زير كشت به ۶۰ هزار هكتار افزايش يافته كه پيش بيني مي شود به توليدي بيش از ۸۰ هزار تن دست يابيم.
    غيبي با اشاره به اين كه بخش اعظم گياهان دارويي توليدي كشور به مصرف داخلي مي رسد و تنها بخشي از آن صادر مي شود، ارزش صادرات اين بخش در سال ۸۴ را حدود ۴۰ ميليون دلار اعلام و تأكيد كرد: با برنامه ريزي انجام شده با وزارت بهداشت بنا داريم گياهان دارويي را فرآوري و سپس به مصارف دارويي، غذايي و بهداشتي برسانيم.
    و عمده صادرات ما به صورت ماده خام از كشور خارج مي شود و اين درحالي است كه كشورهايي مانند هند با فرآوري برخي گياهان دارويي ايران از جمله كتيرا آن را به ۱۱ برابر قيمت به فروش مي رسانند.
    < طرح جامع گياهان دارويي
    مديركل دفتر گل و گياهان زينتي وزارت جهاد كشاورزي با اشاره به تهيه طرح جامع گياهان دارويي مي افزايد: اين طرح ۵ ساله با هدف ساماندهي كشت گياهان دارويي به سازمان مديريت و برنامه ريزي ارائه مي شود .
    وي خاطرنشان مي كند: اين طرح مي تواند پشتوانه محكم و ارزنده اي در توليد مواد اوليه كارخانجات داروسازي داخلي و توسعه صادرات غيرنفتي باشد.
    به گفته وي، اين طرح در ۵ محور انتقال دانش فني نوين، ايجاد پايگاه اطلاع رساني، ارتقاي وضع توليد و صادرات گياهان دارويي و مطالعات جامع وضع موجود و ظرفيت هاي توسعه توليد و صادرات گياهان دارويي تدوين شده است.
    غيبي جمع كل اعتبارات براي ۵ طرح در ۵ ساله اجراي طرح را ۱۰ ميليارد و ۶۴۰ ميليون ريال اعتبار سرمايه اي، ۳۷ ميليارد و ۸۴۰ ميليون ريال اعتبار هزينه اي و يك هزار و ۵۵۳ ميليارد ريال تسهيلات اعلام كرد.
    اگرچه اين ميزان سرمايه گذاري براي شروع مناسب به نظر مي رسد، اما مزيت هاي ايران در زمينه صادرات گياهان دارويي و حجم اين بازار در عرصه بين المللي مي طلبد كه برنامه ريزان و مديران اين بخش با انجام يك برنامه ريزي فشرده و دقيق و تخصيص اعتبارات لازم بستري را فراهم كنند كه ايران بتواند هرچه سريعتر سهم مناسبي از اين بازار گسترده را به خود اختصاص دهد.
    
    
    
     زهره افشار
    
 روزنامه ايران، شماره 3572 به تاريخ 26/11/85، صفحه 8 (اقتصادي)

 

نوشته شده در سه شنبه نهم آبان 1391ساعت 10:43 توسط مهدی ندری|

 

 

 

 دارو نیوز - اسبقیان عضو شورای عالی نظام پزشکی کشور با اشاره به کاربرد گیاهان اسانس دار در سه گروه عمده صنایع داروسازی، صنایع لوازم بهداشتی و آرایشی و صنایع غذایی می گوید: امروزه گیاهان دارویی اسانس دار مورد توجه بیشتری قرار گرفته چرا که مواد موثره دارویی بسیاری از گیاهان دارویی در واقع در ترکیبات اسانسی آنها می باشد. رییس جامعه اسلامی احیای گیاه درمانی ایران مرکز اردبیل، می افزاید: در استان اردبیل با توجه به این نکته که بیش از 60 گونه گیاه اسانسدار شناسایی شده است ، جهت شروع فاز اول طرح استاندارد سازی گیاهان دارویی به کارگروه گیاهان دارویی استانداری اردبیل به صورت مکتوب ارائه نموده ایم که امیدواریم مورد حمایت مسئولین عالی استان قرار گیرد و در نتیجه سبب شناساندن منطقه اردبیل از نظر تنوع گیاهان دارویی و جذب سرمایه گذاران و متخصصین جهت ایجاد کارخانجات تولید و بسته بندی گیاهان دارویی و داروهای گیاهی و فرآورده های جنبی برای عرضه در این بازار پر سود شود.

 

این محقق و داروساز با بیان اینکه استانداردسازی گیاهان دارویی و نوع بسته بندی در مقدار مصرف داخلی و صادرات یعنی رونق اقتصادی این محصول تاثیر بسزایی خواهد داشت ابراز داشت: طرح استانداردسازی گیاهان دارویی تا به امروز در کشور انجام نشده ولی این کار را میتوان در قالب طرح های تحقیقاتی و تشکیل گروه های تحقیقاتی علاقه مند برای گیاهان دارویی مختلف و بخصوص پرمصرف در بازار داخلی و جهانی انجام داد.

 

اسبقیان همچنین معتقد است: ایجاد مراکز درمانی با محصولات طبیعی موجب جذب توریسم داخلی و خارجی و فراهم نمودن موقعیت اشتغالزایی و رفع مشکل بیکاری جوانان منطقه میشود. یک محقق و داروساز نیز شناسنامه‌دار شدن گیاهان دارویی استان اردبیل را ضروری می داند و می گوید: یکی از ضعف‌های بخش کشاورزی نبود صنایع تبدیلی و صادر نشدن کد‌های مشخص برای بیش از 500 هزار محصول متنوع در بخش گیاهان دارویی است که این امر در تولید و فرآوری مانع ایجاد کرده است.

 

علی باقری خاطرنشان می کند : در استان اردبیل با وجود ظرفیت‌های بسیار مناسب اقدام اساسی از سوی دانشگاه علوم پزشکی و مرکز تحقیقات کشاورزی برای شناسایی معرفی و تولید گیاهان دارویی انجام نشده است.  این محقق و تولیدکننده گیاهان دارویی احداث شهرک گیاهان دارویی را از دیگر ضروریات دانسته ، فراهم شدن امکان تولید بذر و نشا در استان را به فال نیک گرفت و ابراز داشت: ما با تولید گیاهان دارویی قادر هستیم آن را به شرکت‌های داخلی و خارجی بفروشیم و در این زمینه ورود بخش خصوصی می‌تواند موانع را برطرف کند.

 

داداش وند تولید کننده گیاهان دارویی در استان نیز با اشاره به مستعد بودن اردبیل برای کشت انواع گیاهان دارویی عدم ثبات بازار را از دیگر موانع توسعه کشت و تولید گیاهان دارویی می داند و می گوید: با این همه توانایی در حال حاضر کمتر از 10 هکتار از مناطق مستعد استان زیر کشت گیاهان دارویی است که در صورت ثبات بازار و اطمینان تولید کننده به بیش از 500 هکتار قابل افزایش است. دکتر شفقت استاد دانشگاه و محقق گیاهان دارویی هم با بیان این که دو سال است برای شناسنامه دار کردن گیاهان دارویی استان اقدام کرده ایم افزود : اگر وضع بر همین منوال باشد با مراکز تحقیقاتی خارج از استان کار خواهم کرد.

 

این شیمی دان نداشتن متولی و نبود نگاه تخصصی را مشکل اساسی شناسنامه دار کردن گیاهان دارویی استان می داند وبا بیان این مطلب که این کار هزینه هنگفتی نیز نمی خواهد می گوید: استانداری باید برای این مقوله مسئول تعیین کند چراکه با مراجعه به جهاد کشاورزی مسئولان این نهاد ابراز داشتند در حوزه وظایف ما نیست، علوم پزشکی نیز همچنین ، بنابراین تا زمانی که مسئولیت ها مشخص نباشد بحث اساسی پژوهش و تحقیقات گیاهان دارویی حل نخواهد شد. شفقت یک اتفاق را دلیل اقدام برای شناسنامه دار کردن گیاهان دارویی عنوان کرد و افزود: چند سال پیش گیاه دارویی بادرنجبویه را از یک عطاری تهیه کرده و دم کردم، (این گیاه طعم و بوی لیمو می دهد)اما مزه تلخی داشت یعنی سمی شده ، حتماً به چندین مشتری دیگر نیز فروخته شده است و آنان نیز به سبب بی اطلاعی مصرف کرده اند، لذا به ذهنم آمد که اگر این گیاهان شناسنامه دار شوند دیگر چنین مشکلی پیش نمی آید.

 

یک تولیدکننده گیاهان دارویی در اردبیل با یادآوری این‌که بزرگ‌ترین مشکل در توسعه گیاهان دارویی نبود ثبات در بازار فروش است، گفت: کشت 70 گونه گیاه دارویی با پراکنش خاص در استان یک ظرفیتی مناسب بوده که نیازمند حضور سرمایه‌گذاران در بخش فرآوری، بسته‌بندی و صادرات است.

 

هوشنگ آقاعلیان ضرورت معرفی قابلیت‌های اراضی کشاورزی و عرصه‌های طبیعی را یادآور شد و افزود: برخی از تولیدکنندگان نگران نبود ثبات بازار خرید و فروش هستند که باید نگرانی‌ها در این زمینه برطرف شود.

 

وی تصریح کرد:‌ با حل مشکل تولید و خشک کردن گیاهان دارویی تولید شده به روش مدرن می‌توانیم این محصولات را مناسب و استاندارد بسته‌بندی کرده و روانه بازار مصرف کنیم. نیکخواه مدیر مرکز تحقیقات گیاهان دارویی جهاد کشاورزی استان اردبیل وجود کاغذ بازی اداری و نادیده گرفته شدن قابلیت‌های بخش خصوصی را از دیگر مشکلات توسعه کشت گیاهان دارویی در استان ذکر کرد و افزود:با شناسنامه دار کردن گیاهان دارویی ، قابلیت و عناصر موجود این گیاهان مشخص شده و مشتریان با وقوف بر این مسئله با توجه به نیازشان سفارش خرید می دهند و بدین گونه روز به روز بر مشتریان بالقوه و جهانی افزوده می شود.

 

این کارشناس حوزه گیاهان دارویی استان با تاکید بر حمایت از کشت گیاهان دارویی و با بیان اینکه برداشت گیاهان خودروی آسیب جدی به منابع طبیعی وارد می کند و باعث نابودی برخی گونه ها نیز می شود گفت: طی چند سفری که برخی کشورهای اروپایی داشتم با متولیان امر گیاهان دارویی که صحبت کردم متوجه شدم آنها علاقه خاصی به تهیه گیاهان دارویی ارگانیک و وحشی دارند، و بسیار متعجب شدند که در کشورما به راحتی از مراتع و طبیعت گیاهان دارویی بدون هیچ گونه ممانعتی برداشت می شود و ابراز داشتند که ما همچین کاری نمی کنیم چرا که نمی خواهیم با دست خود محیط زیستمان را نابود کنیم. بی شک توجه به کیفیت کالاها، اساس تجارت جهانی را تشکیل می دهد و در واقع شاه کلید ورود مقتدر آن به بازارهای جهانی است. بنابراین با مشخص شدن و تعیین استانداردهای لازم در مورد گیاهان دارویی شناسایی شده در استان و کشور چالش ها و مشکلات موجود در سر راه صادرات و مصرف فرآورده های گیاهی در زمینه های مختلف مخصوصاً طب برطرف خواهد شد.

 

 

نوشته شده در سه شنبه نهم آبان 1391ساعت 10:37 توسط مهدی ندری|

 

استاندار تهران خبرداد/اعطای تسهیلات به طرح‌های کشت گیاهان دارویی در استان تهران

 

استاندار تهران گفت: طرح کاشت گیاهان دارویی یکی از اولویت‌های طرح توسعه کشاورزی استان است و به این طرح‌ها تسهیلات تعلق می‌گیرد.

 

به گزارش  دارو نیوز به نقل از فارس، مرتضی تمدن در یازدهمین جلسه طرح توسعه کشاورزی استان اظهار داشت: یکی از محور‌های هدف‌گذاری در توسعه کشاورزی جهت‌دهی به بهره‌برداری است.

 

 

وی ادامه داد: امروز اگر کشاورزی به شکل نوین انجام نشود نمی‌تواند جذابیت‌های لازم را در ارزش افزوده داشته باشد.

 

تمدن بیان داشت: اگر به سمت فعالیت‌های نوین کشاورزی و استفاده از تکنولوژی خاص در این زمینه حرکت کنیم شغل کشاورزی جزو پر‌سودترین فعالیت‌ها است.

 

وی بیان داشت: بخش کشاورزی یکی از منابع پر درآمد و جذاب برای سرمایه گذاری است ولی اکنون نحوه سیب زمینی، یونجه و گندم کاشتن را در بخش کشاورزی فقط جا انداختیم در صورتی که در حوزه‌های مختلف از جمله کاشت گل محمدی که یک کیلو اسانس آن معادل 25 میلیون تومان است اقدامی صورت نمی‌گیرد.

 

استاندار تهران خاطرنشان کرد: در جلسات توسعه کشاورزی وام، آب، و زمین در اختیار متقاضیان کشاورزی قرار می‌دهیم.

 

وی با اشاره به اینکه 12 هزار و 500 هکتار برای کشت گیاهان دارویی در استان تهران شناسایی شده است گفت: طرح کاشت گیاهان دارویی یکی از اولویت‌های طرح توسعه کشاورزی استان است و به این طرح‌ها تسهیلات تعلق می‌گیرد.

 

تمدن افزود: 1200 هکتار از اراضی طبیعی در شهرستان ری در بخش کشاورزی استفاده می‌شود .

 

 

نوشته شده در سه شنبه نهم آبان 1391ساعت 10:36 توسط مهدی ندری|

 

وجود سه هزار و 700 گونه گیاه دارویی و صنعتی در مراتع کشور

 

مدیرکل دفتر فنی مراتع سازمان جنگلها از وجود هفت هزار و 300 نوع گیاهان دارویی و صنعتی در مراتع کشور خبر داد.

 

به گزارش دارونیوز ، منوچهرسرداری در گفتگو با خبر نگار مهر با بیان این مطلب افزود: گونه هایی دارویی و صنعتی  مانند  آنغوزه، گون، آویشن، بابونه، گل گاوزبان، شیرین بیان، باریجه درجای جای طبیعت زیبای ایران خودنمایی می کند.

 

 وی وجود گیاهان دارویی و صنعتی را یکی از پتانسیل های مراتع کشور نامبرد که میزان تولید سالانه آن 100هزار تن و میانگین ارزآوری آن 200 میلیون دلار است.

 

سرداری  وسعت مراتع کشور را 85 میلیون هکتار عنوان کرد: معیشت  916 هزار خانوار مرتعدار در سطح کشور مستقیم وابسته به مراتع است.

 

مدیرکل دفتر فنی مراتع سازمان جنگل ها تصریح کرد: نیمی از گوشت قرمز تولیدی کشور به طور مستقیم وابسته به علوفه تولیدی مراتع است.

 

وی اظهار داشت:  استفاده و بهره برداری اصولی از توانمندی های مراتع در قالب طرح های مرتعداری می تواند نقش موثری در رشد و توسعه جوامح محلی داشته باشد.

 

 

نوشته شده در سه شنبه نهم آبان 1391ساعت 10:34 توسط مهدی ندری|

 

 

تلاش کرمانشاه برای قطب گیاهان دارویی

 

 استاندار كرمانشاه بر ضرورت انجام اقدامات براي تبديل شدن استان به قطب گياهان دارويي و صنايع تبديلي كشور تاکید کرد.

 

 به گزارش دارونیوز به نقل از دنیای اقتصاد ، مهندس سيددادوش‌ هاشمي در جلسه طرح توسعه كشاورزي استان افزود: استان كرمانشاه با توجه به ظرفيت‌هاي بالقوه و خاص خود قادر به تبديل شدن به قطب گياهان دارويي و صنايع تبديلي كشور است.

 

وی بيان کرد: با توجه به پتانسيل‌هاي مختلف در استان، هر كدام از شهرستان‌ها بايد در زمينه‌هاي دارويي، صنايع تبديلي، پرورش ماهي و آبزيان و دامپروري به عنوان برند انتخاب و معرفي شوند. استاندار كرمانشاه تصريح كرد: همه وظيفه دارند كه به اجراي طرح كمك كنند و دستگاه‌هايي مانند راه و شهرسازي، امور اراضي و بنياد مسكن با اجراي برنامه‌هاي تعيين شده روند اجرايي طرح را تسهيل کنند.

 

استاندار كرمانشاه در ادامه، روند اجراي طرح توسعه كشاورزي در استان را مطلوب ارزيابي كرد و گفت: خوشبختانه استان كرمانشاه در بسياري از پارامترهاي اين طرح، از جمله واگذاري اراضي، تامين آب و تصويب و تاييد طرح‌ها در كشور رتبه اول را داراست، بنابراين بايد تلاش شود كه در انعقاد قراردادها نيز به رتبه‌هاي بالاتر ارتقا پيدا كند.

 

 

 

نوشته شده در سه شنبه نهم آبان 1391ساعت 10:34 توسط مهدی ندری|

 

بازرگانی گیاهان دارویی

 

 

1- کشور آلمان بالغ بر7000 نوع دارو بصورت قرص،کپسول،آمپول،شربت با منشاءگیاه تولید می نماید.

 

2- 67% داروهای مصرفی در کشورسوئیس به داروهای طبیعی تبدیل گردیده است.

 

3- 15میلیون نفردرکشورفرانسه درسال 1992به گیاه پزشک مراجعه نموده اند.

 

4- کشور فرانسه 40000تن گیاه درسال 1996برای ساخت دارو وارد کرده است.

 

5- یکی ازکمپانیهای آمریکایی فقط محصولات حاصل از یک گیاه را به میزان 280میلیون دلار صادرنموده است.

 

6- بر طبق مقاله ارائه شده در سمینار بین المللی گیاه درمانی در سال 1991سئول، درکشور چین در وسعتی بیش از 350هزار هکتار کشت بیش از 200نوع گیاه دارویی صورت می پذیرد و در سال معادل 250000تن گیاهان دارویی تولید می گردد.

 

7- در سال 1991،نه میلیون نفر د رانگلستان از درمان گیاهی استفاده نموده اند.

 

8- 37%از داروهای صنعتی در آمریکا با داروهای گیاهی جایگزین شده است .

 

9- شش کشور پیشرفته جهان یعنی آمریکا،انگلستان ،فرانسه،آلمان،سوئیس وژاپن در سال 1976 رقمی معادل   700میلیون دلار گیاهان دارویی و مشتقات و محصولات از آنها را وارد نموده اند در کشورهای عضو ( OECD   )این رقم    4/114 میلیون دلار بوده است .این ارقام زمانیکه مصرف بسیاری از گیاهان در موارد غیر دارویی مانند کافئین    نوشابه ها ،شیرین بیان در قنادی و صنعت دخانیات،اسانسها در نوشابه و عطرها و از این قبیل را در                                 نظر بگیریم بسیار بالاتر خواهد  بود.

 

متأسفانه در کشور ما کوچکترین تحولی در سیستم گیاه درمانی سنتی که به صورت نیمه بهداشتی و ابتدایی در عطاریها عرضه می گردد رخ نداده است ،درحالیکه به شهادت صدها جلد کتاب خطی و چاپی موجود از میان کشورهای جهان چه ازنظر سوابق تاریخی و پزشکی و چه از نظر اقلیمی و تنوع گونه های گیاهی کشور ما از مشعلداران و پرچمداران این نهضت و تفکر در جهان به شمار می آید .

 

باید توجه کرد که بخش عمده ای از گیاهان و مصنوعات خام حاصل از آنها که به مقادیر مذکور در بالا توسط کشورهای مذکور وارد می گردد پس از تبدیل به محصولات نهایی از جمله داروها و محصولات بهداشتی و آرایشی مجدداً به کشورهای فروشنده مواد اولیه با قیمت فوق العاده بالاتر به فروش می رسد،لذا با یک تخمین ساده می توان رقم مبادله شده در نقل و انتقال گیاهان دارویی و صنعتی و محصولات حاصل از آنها را حدس زد.واضح است که در صورتیکه بتوان بخشی از این ارقام را جذب سیستم بازرگانی داخلی نمود از جنبه اقتصادی بسیار سود آور است و این علاوه بر سایر منافع حاصل از این فعالیت است.

 

 

منبع از کتاب درمان با گیاهان و روغنهای گیاهی در خانه

 

نویسنده : فرانزیسکا واتسن

 

 

 

 

نوشته شده در یکشنبه هفتم آبان 1391ساعت 10:46 توسط مهدی ندری|

 

 

مورد ؛ نماد جوانی و زیبایی

 


قدیم برگ مورد را به عنوان ماده ضدعفونی‌کننده مورد استفاده قرار می‌دادند و از میوه آن جهت التیام زخم‌ها و خونریزی‌ها بهره می‌جستند.

مورد

گیاه مورد به صورت درختچه‌ای است که ارتفاع آن تا 5/4 متر می‌رسد. این درختچه همیشه سبز بوده و دارای برگ‌های بیضی نوک‌تیز به طول حداکثر 4 سانتی‌متر و عرض تا 1 سانتی‌متر، بدون دندانه، چرمی و به رنگ سبز تیره می‌باشد که به طور متقابل بر روی ساقه قرار می‌گیرند و معطرند.

گل‌ها سفیدرنگ و زیبا و دارای عطر خاصی هستند که آن‌ها هم به طور متقابل و با دمگلی در محل اتصال برگ‌ها روی ساقه قرار دارند. پرچم‌های گل به تعداد زیاد و با پایه‌ای بلند به صورت دسته‌ای بزرگ بر روی جام گل خودنمایی می‌کنند و زیبایی خاصی به گل‌ها می‌بخشند.

میوه هسته‌ای مورد، کروی یا تخم‌مرغی به اندازه نخود و به رنگ آبی مایل به سیاه یا سیاه است که طعم گس و رزینی دارد. پوست ساقه مورد که به صورت تکه‌هایی از آن جدا می‌شود، معطر است. بر روی ساقه برجستگی‌هایی به نام گال وجود دارد. با اینکه مورد همیشه سبز می‌باشد، به پرورش آن توجه بسیاری می‌شود. منطقه پراکنش آن نواحی مدیترانه، آسیا و ایران است.

منجیل، هرزویل، خرم‌آباد، گیلانغرب، نواحی بختیاری، کرمان، کازرون، مهارلو، اطراف شیراز، تبریز، سروستان، فسا، لار، بندرعباس، نقاطی از بلوچستان، خراسان و غیره از مناطق رویش این گیاه در ایران هستند. قسمت‌های مورد استفاده خوراکی و دارویی مورد میوه، گل، گال و برگ آن است.

 

تاریخچه

بر اساس کتاب گیاهان دارویی مرحوم دکتر زرگری، درختچه مورد از زمان باستان برای ایرانیان آشنا بوده است. بعضی ملل، از جمله یونانیان، برای این گیاه احترام خاصی قائل بوده‌اند. یونانیان مورد را سمبل جوانی و زیبایی می‌دانستند و برای نوعروسان تاجی از آن درست می‌کردند که به علت پایداری برگ مورد، نشانه عشق ماندگار و ابدی زن و شوهر بوده است. همچنین از تاج مورد در موفقیت‌ها، افتخارات و یا فتوحات استفاده می‌شده است. 

میوه مورد دارای خاصیت ضد نفخ بوده و در درمان اسهال، اسهال خونی، بواسیر، زخم‌های داخلی و روماتیسم مۆثر است

از قدیم برگ مورد را به عنوان ماده ضدعفونی‌کننده مورد استفاده قرار می‌دادند. از میوه آن جهت التیام زخم‌ها و خونریزی‌ها بهره می‌جستند. میوه‌های تازه به عنوان مقوی معده و ادرارآور مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

در قرون وسطی استفاده چندانی از مورد به عنوان دارو نمی‌شد و از قرن 16 میلادی به بعد که این گیاه به طور علمی مورد مطالعه قرار گرفت، استفاده از آن به عنوان مقوی معده، رفع ورم روده و اسهال خونی در بین مردم رایج شد.

مورد

ترکیبات مهم

مهم‌ترین ترکیبات مورد، رایحه (اسانس) آن می‌باشد که حاوی سینئول، میرتنول، پی‌نن، ژرانیول، لینالول و کامفن است.

در سال‌های اخیر پژوهشگران آلمانی و ایتالیایی ترکیبات آسیل فلوروگلوسینول‌ها را در مورد کشف کرده‌اند که مسئول خاصیت ضد تورم آن است.

در قسمت‌های مختلف، از جمله برگ، میوه و گال مورد، تانن، اسانس و مواد رزینی وجود دارد که خاصیت قوی قابض آن مربوط به تانن‌ها است.

دانه‌های موجود در میوه حاوی ترکیبات روغنی از جمله اسیدهای چرب اولئیک، لینولئیک و پالمیتیک هستند.

میوه گیاه، غیر از مواد مذکور، حاوی قندهای مختلف و اسیدهای مالیک و سیتریک می‌باشد.

 

دارو شناختی و اثرات مهم

در بعضی نقاط جهان از میوه مورد به صورت خام یا پخته، تازه یا خشک استفاده می‌شود. مصرف میوه خشک، به خصوص در خاورمیانه، رایج است. گل‌ها و میوه خشک جهت عطر و مزه در سس‌ها و شربت‌ها به کار می‌روند. میوه‌ها به صورت نوشیدنی اسیدی مصرف می‌شوند. در ایتالیا غنچه‌های گل به مصرف خوراکی می‌رسند. گل‌ها شیرین و معطرند و در سالاد استفاده می‌شوند. برگ‌ها معطر، ضد خونریزی و مقوی هستند. به تازگی موادی با خاصیت آنتی‌بیوتیکی از این گیاه استخراج شده است. مواد فعال مورد به طور سریع جذب می‌شود و ظرف 15 دقیقه، ادرار بوی مخصوص و رنگی بنفش پیدا می‌کند.

مورد دارای آثار ادرارآور، تسکین سرفه، ضد اسهال، قابض، دافع خفقان، محلل اورام (ورم‌ها)، مقوی معده و احشا، ضد زخم، درمان بواسیر، درمان زخم زبان و لثه می‌باشد

فرآورده‌های خوراکی مورد در درمان عفونت‌های ادراری، مشکلات هضم، برونشیت، سینوزیت و سرفه‌های خشک مۆثرند. در هندوستان از فرآورده‌های خوراکی مورد جهت مشکلات دماغی (صرع) و از فرآورده‌های موضعی آن جهت عفونت‌ها و هموروئید (بواسیر) و از اسانس برگ‌ها به عنوان آنتی‌سپتیک و درمان پیوره استفاده می‌شود. همچنین از اسانس مورد به صورت فرآورده‌های موضعی برای دردهای روماتیسمی استفاده می‌گردد. میوه مورد دارای خاصیت ضد نفخ بوده و در درمان اسهال، اسهال خونی، بواسیر، زخم‌های داخلی و روماتیسم مۆثر است. ترکیبات آسیل فلورو گلوسینول، از جمله میرتوکومولون A و B که اخیراً از مورد جدا شده‌اند، بر روی باکتری‌های گرام مثبت بسیار مۆثر، ولی بر روی گرام منفی‌ها بی‌تأثیرند. عصاره آبی الکلی برگ، ریشه و ساقه به دلیل داشتن مواد فنلی، در از بین بردن میکروب‌های گرام منفی و مثبت، از جمله Micrococcus pyogenes و Mycobacterium tuberculosis و قارچ‌ها اثری قوی دارد.

 

طریقه و میزان مصرف

اسانس: مصرف 1 تا 2 قطره اسانس، تا چندین بار در روز بلامانع است. البته اسانس نباید به صورت خوراکی و مستقیماً مصرف شود.

دم‌کرده برگ: برای بهبود سرفه و سینوزیت، روی یک گرم برگ مورد یک لیوان آب جوش ریخته و به مدت 20 دقیقه روی بخار بگذارید تا دم بکشد؛ سپس آن را صاف کرده و مصرف کنید.

 

عوارض جانبی

مصرف دارویی در حد توصیه‌شده عارضه جانبی ندارد.

 

احتیاط 

 زنان باردار نباید اسانس مورد را مصرف کنند.

استفاده خوراکی بیش از اندازه از اسانس مورد (بیش از 10 گرم) خطرناک است و می‌تواند باعث استفراغ، اسهال و مسمومیت شود. این مسئله بیشتر به دلیل سینئول موجود در آن می‌باشد.

مورد

موارد استفاده مورد

اسانس مورد در محصولات بهداشتی، مانند صابون و شامپو و فرآورده‌های پوستی، از جمله پماد و کرم و در عطر و ادکلن مورد استفاده قرار می‌گیرد. به طور متوسط از 100 کیلوگرم برگ مورد، 10 گرم اسانس به دست می‌آید. همچنین از چوب آن زغال فعالی با کیفیت عالی به دست می‌آید. چوب مورد بسیار محکم، قابل ارتجاع و دارای بافت ریز است و از آن در تهیه صنایع دستی، عصا و مبلمان استفاده می‌شود.

 

در کتاب مخزن‌الادویه درباره مورد چنین نوشته شده است:

مورد دارای آثار ادرارآور، تسکین سرفه، ضد اسهال، قابض، دافع خفقان، محلل اورام (ورم‌ها)، مقوی معده و احشا، ضد زخم، درمان بواسیر، درمان زخم زبان و لثه می‌باشد. بوییدن برگ تازه آن مقوی دماغ (مغز) و ضماد آن جهت درد مفاصل و ضربه و شکستگی مفید است. طبخ (جوشانده) ریشه، برگ و میوه، روغن و عصاره آن مقوی مو و مانع افتادن و باعث دراز و سیاه شدن آن است.

 

مهم‌ترین اثرات گزارش‌شده

ضد درد، ضد باکتری، ضد ادم (خیز)، ضد اسپاسم، قابض، آنتی‌سپتیک، ضد نفخ، CNS دپرسانت، قارچ‌کش، کاهش‌دهنده قند خون، خلط‌آور، ضد درد سینه، مسکن، محرک، مقوی معده، کرم و پارازیت‌کش.

 

نکات قابل توجه

1- خواص اشاره‌شده در کتاب مخزن‌الادویه درباره مورد، شباهت زیادی به اثرات گزارش و تأییدشده سال‌های اخیر دارد.

2- فرآورده‌های تقویت موی این گیاه باید به صورت موضعی مصرف شوند.

3- آنچه به عنوان مورد در عطاری‌ها عرضه می‌شود، اکثراً برگ و گاه مخلوط با میوه‌های خشک‌شده آن است.

4- با توجه به اینکه بیشتر خواص مورد مربوط به عطر آن است و عطر به مرور زمان کم می‌شود، لذا هر چه مورد تازه‌تر باشد، اثرات آن قوی‌تر است. نگهداری مورد در حرارت کم و دور از هوا و در ظروف شیشه‌ای یا فلزی سربسته، از تبخیر سریع رایحه آن جلوگیری می‌کند.

5- با توجه به خاصیت ضد میکروبی قوی اسانس مورد، در بسیاری مواقع برگ مورد به طور جدا و یا مخلوط با گیاهان دیگر، مانند برگ اکالیپتوس، جهت ضدعفونی محیط و یا رفع احتقان (به خصوص در سرماخوردگی و فصول سرد) به شکل بخور استفاده می‌شود.

6- خواص و اثرات ذکر شده برای مورد (آس) در قانون ابن سینا مشابه با مخزن الادویه و اثرات گزارش شده جدید می‌باشد.

 

منبع : http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=226268

 

 

نوشته شده در یکشنبه هفتم آبان 1391ساعت 10:14 توسط مهدی ندری|

 

 

خواص روغن گل سرخ

 


خواص بی‌شمار روغن گل سرخ به خاطر اجزای موجود در آن است. این خواص شامل خاصیت نشاط‌آوری، ضدتب، ضدعفونت، ضد اسپاسم، ضد ویروسی، مسهل صفرا، ضد یبوست و ... است.

روغن گل سرخ

بی‌شک گل رز از زیباترین گل‌ها در تمام دنیا است و تا به امروز قصه‌ها و حکایت‌های زیادی راجع به این گل شنیده‌اید. حتماً کسی که هیچ اطلاعی از خواص آن نداشته باشد، باز هم از زیبایی آن لذت می‌برد.

روغن گل رز از بخار دادن گلبرگ‌های تازه گل رز به دست می‌آید که حاوی ترکیبات بسیاری مثل سیترونلول، سیترال، کارون، استات سیترونلیل، اتانول، فارنسول، متیل اُژنول، نرول، نوتانول و ... است.

از تأثیرات عاطفی و روانی این گل تقریباً همه باخبریم، پس اجازه دهید از خواص پزشکی روغن گل سرخ بگوییم.

 

تقویت‌کننده بدن و قوای جنسی

روغن گل رز باعث تقویت لثه‌ها، ریشه موها، پوست، عضلات، روده‌ها، رگ‌های خونی، جلوگیری از ریزش موها، از بین رفتن دندان‌ها و موارد بسیار دیگر می‌شود و علاوه بر تمام این موارد قوای جنسی را نیز تقویت می‌کند.

 

ضد اسپاسم

روغن گل سرخ به طرز معجزه‌آسایی گرفتگی سیستم تنفسی، روده‌ها و سایر اعضای بدن را کاهش می‌دهد. در ضمن برای درمان کشیدگی عضلانی و درد شکم نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

داروی اشتهاآور

روغن گل رز علاوه بر خواص بالا، اشتهاآور نیز می‌باشد. شکم را روان می‌کند، التهابات جسمی را کاهش می‌دهد و باعث عملکرد بهتر بدن و جلوگیری از ایجاد عفونت در بدن می‌شود.

 

بهبود عملکرد کبد

سلامت کبد باعث بهبود عملکرد آن می‌شود. روغن گل رز، کبد را قوی و سالم نگه می‌دارد و باعث عملکرد صحیح آن می‌شود و از عفونی شدن آن نیز جلوگیری می‌کند.

 

ضدویروس

برای محافظت در برابر ویروس‌ها و یا واکسینه کردن، بهتر است از این روغن استفاده کنید. روغن گل رز از شما در برابر عفونت‌های ویروسی محافظت می‌کند.

سلامت کبد باعث بهبود عملکرد آن می‌شود. روغن گل رز، کبد را قوی و سالم نگه می‌دارد و باعث عملکرد صحیح آن می‌شود و از عفونی شدن آن نیز جلوگیری می‌کند

ضد تب

بیمارانی که دچار تب بالا هستند، با این روغن می‌توانند از شر این وضعیت خلاص شوند. روغن گل رز باعث کاهش التهابات و تب می‌شود.

 

نشاط‌آور

روغن رز باعث افزایش و تقویت حس خود دوستی، اعتماد به نفس، امید و قدرت روحی روانی می‌شود و با افسردگی مقابله می‌کند. افرادی که از افسردگی رنج می‌برند، بهتر است از این روغن استفاده کنند. این روغن به زندگی شما امید می‌دهد. به همین دلیل از آن در رایحه درمانی زیاد استفاده می‌شود تا القا کننده افکار مثبت و احساسات خوشایند باشد.

 

ضد یبوست

در هیچ جای دنیا هیچ دارویی مۆثرتر از روغن گل رز برای رفع یبوست نیست. این روغن بدون آنکه عوارض و خطراتی به دنبال داشته باشد، روی روده‌ها اثر می‌گذارد.

 

آرام‌بخش

روغن گل رز مثل دارویی بسیار قوی اعصاب را آرام می‌کند و باعث افزایش توان برای رویارویی با شوک‌های ناگهانی می‌شود. همچنین اختلالات ناشی از افزایش سن را کاهش می‌دهد.

 

تقویت کننده پوست

روغن گل رز برای اولین بار در قرن دهم تقطیر شد. امروزه نیز به طور عمده عصاره گل رز در این کشور تولید می شود که برای تهیه مقدار کمی از آن به تعداد زیادی برگ گل رز نیاز است.  از روغن رز به صورت غلیظ و مخلوط شده با روغن های دیگری مانند بادام، هسته انگور و... استفاده می شود.

این روغن به صورت موضعی نیز استفاده می شود. استنشاق بخار آن، احساس خوشحالی و امید در فرد به وجود می آورد. تقویت کننده ریشه مو و پوست است. رگ های خونی کوچک را منقبض می کند و برای متوقف کردن جریان خون، روی زخم ها یا بریدگی ها مالیده می شود.

* لکه های مربوط به جوش، آکنه و زخم ها را کم رنگ می کند.

* کمپرس با آب سرد یا ولرم حاوی روغن گل رز، دردهای مزمن از جمله گرفتگی عضله به علت قاعدگی یا سردرد را تسکین می دهد.

 

سایر خواص

این روغن باعث تولید منظم هورمون‌های بدن می‌شود و آن‌ها را متعادل نگه می‌دارد. از بهترین روغن‌ها برای افزایش درخشندگی پوست و جوانی است. همچنین ایجاد احساس شادی نموده و به درمان سردرد کمک می‌کند و در درمان آسم، کم آبی بدن و برخی عفونت‌های خاص دیگر نیز مۆثر است.

 

منبع : http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=220549

 

 

نوشته شده در یکشنبه هفتم آبان 1391ساعت 10:13 توسط مهدی ندری|


آخرين مطالب
» مقاله چاپ شده با همکاری اعضای شرکت زاگرس دارو
» خواص شاه پسند
» فلوس Cassia ( نام علمی ‍Cassia Fistula )
» Role of biotechnology in medicinal plants
» گل ختمی
» آشنایی با خواص دارویی گیاه آویشن
» آرتروهرب (پنجه شيطان)
» جو دو سر ، یولاف : L Avena Sativa
» پیاز عنصل ( Squill )
» خواص اسطوخودوس Lavandula

Design By : Pichak